De Petronas Towers in Kuala Lumpur waren in de jaren 90 het hoogste gebouw ter wereld. Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Maleisië: een tropische collectie van sultanaten en republieken, oud en tegelijk modern

Het bij ons weinig bekende land in Zuidoost-Azië heeft altijd al een wankel evenwicht gekend tussen de etnische en religieuze bevolkingsgroepen. Nu staat het land voor een grote uitdaging: voor het eerst sinds de onafhankelijkheid in 1957 is de regerende UMNO-partij van de macht verdreven en dat via verkiezingen.

Met 32 miljoen inwoners is het koninkrijk Maleisië of "Tanah Melayu" niet meteen een grootmacht in Zuidoost-Azië, maar sinds de jaren 80 -onder het eerste bewind van premier Mahathir- hoort het wel bij de economisch snel groeiende "Aziatische Tijgers" zoals Taiwan, Zuid-Korea, Hongkong en Singapore. De ligging aan de strategisch erg belangrijke zeestraat van Malakka tussen de Indische en de Stille Oceaan zit daar voor een groot deel tussen.

Geografisch bestaat het uit twee delen: het schiereiland van Malakka tussen Thailand en Singapore en aan de overkant van de Zuid-Chinese Zee ligt Oost-Maleisië, bestaande uit de deelstaten Sarawak en Sabah op de noordkust van het eiland Borneo.

De bevolking is erg verscheiden: zowat 60% bestaat uit de meestal islamitische etnische Maleiers of Orang Melayu die hun naam aan het land gegeven hebben en cultureel en etnisch verwant zijn met Indonesiërs. Het onderscheid is in de koloniale tijd gegroeid toen de Britten het huidige Maleisië inpalmden en de Nederlanders wat nu Indonesië is. Daarnaast kent Maleisië een erg grote Chinese minderheid (meer dan 22%) die vooral actief is in de zakenwereld. Een derde groep zijn immigranten uit Zuid-India (vooral Tamils) en 10% van de bevolking bestaat uit de oorspronkelijk proto-Maleise bevolking die wat oneerbiedig "jungle tribes" worden genoemd: de Orang Asli in Malakka en de Dayaks, Kayan, Penan en Kelabit in Borneo.

Het automerk Proton is een van de paradepaardjes van het moderne Maleisië. Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Economische opgang had zijn prijs

Eind de jaren 60 was Maleisië het toneel van etnische rellen toen arme Maleiers Chinese winkels en bedrijven in brand staken. De regerende nationalistische UMNO-partij lanceerde daarop de New Economic Policy (NEP), een soort positieve discriminatie die de Maleise meerderheid - de "bumiputra" of "zonen van het land"- een plaats moest bezorgen in het bedrijfsleven en voorrang gaf aan universiteiten.

Een van de grote pleitbezorgers daarvan was Mahathir Muhamad die tussen 1981 en 2003 als premier het land naar grote economische ontwikkeling stuwde, maar daarbij geen kritiek duldde, noch binnenlands noch buitenlands. Was Maleisië tot dan eerder een landbouwland met plantages van specerijen, thee en palmolie en of tinmijnen en olie, dan kwamen daar moderne industrieën zoals autoproductie (het merk Proton), machines, computers en informatietechnologie bij en ook diensten zoals financiën. Het feit dat de meeste inwoners Engels spreken, was internationaal een groot voordeel.

Dit is ook Maleisië: een dorp van de Penan-minderheid op de noordkust van Borneo. AP2006

Een kluwen van deelstaatjes

Maleisië is een federaal grondwettelijk koninkrijk. Het bestaat uit 13 deelstaten, waarvan negen erfelijke sultanaten onder moslimheersers en vier staten met een republikeinse staatsvorm onder een minister-president: Penang, Malakka, Sarawak en Sabah. Een beetje vreemd: het staatshoofd van het land is ook een koning (Yang di-Pertuan Agong), maar die wordt om de vijf jaar gekozen tussen de negen sultans.

De politieke macht ligt echter bij de federale regering en de premier. Hun macht is gebaseerd op een van de Britse kolonisatoren geërfd systeem van grondwettelijke monarchie met een "first past the post"-systeem. Dus kiesdistricten, waar de kandidaat met de meeste stemmen de zetel krijgt.

Maleisië is dus een democratie, maar door de erg beperkte burgerlijke vrijheden niet echt een rechtsstaat. Oppositiepartijen werden altijd toegelaten, maar kregen weinig uitstraling op de media die sterk in de hand gehouden worden door de regering en datzelfde geldt ook voor justitie. Nogal wat opposanten klagen over rechters die hun carrière danken aan de regering en hen het vuur aan de scheen leggen. De Chinese minderheid klaagt dan weer over discriminatie en voelt zich tweederangsburger.

Dat het machtsmonopolie van de UMNO nu voor het eerst sinds 1957 doorbroken is, kan die spiraal van ons-kent-ons beëindigen. De oppositie heeft ook beloofd om de New Economic Policy te herzien en te werken aan ontwikkeling voor alle bevolkingsgroepen. Vraag is of de oppositie -nu nog verenigd tegen de UMNO-almacht- die eenheid kan bewaren, want geef toe: er zitten nogal wat mensen bijeen die elkaar in een vroeger leven naar de keel vlogen of die -zoals premier Mahathir- zelf deel uitmaakten van het UMNO-systeem. Mahathir en zijn "makkers" zullen dus hun naam Pakatan Harapan ("Alliantie van de Hoop") moeten waarmaken en op 92-jarige leeftijd heeft Mahathir daar niet zo bijster veel tijd meer voor.