Een vrouwtje van de nieuwe soort Epeolus attenboroughi. Foto: Thomas Onuferko

15 nieuwe soorten koekoeksbijen gevonden "die zich in volle zicht verstopten"

Onderzoekers hebben 15 nieuwe soorten koekoeksbijen gevonden, die verstopt zaten in Noord-Amerikaanse museumcollecties en in een oude thesis. Een van de nieuwe soorten is genoemd naar de Britse presentator sir David Attenborough. Volgens de onderzoekers zitten er ongetwijfeld nog veel meer nieuwe bijensoorten verstopt in stoffige verzamelingen in heel de wereld.

Koekoeksbijen leggen net, als de vogels, hun eieren in de nesten van andere bijen, meestal solitaire bijen die geen kolonies vormen. Als de larven van de koekoeksbijen uit het ei komen, doden ze de larven van de gastvrouw en eten ze die op, voor zover hun moeder dat al niet gedaan heeft, en vervolgens worden ze grootgebracht door de nietsvermoedende gastvrouw. 

Dergelijk gedrag komt vaak voor bij bijen, en onderzoekers zeggen dat tot 15 procent van alle bijensoorten koekoeksbijen zijn. 

De vrouwtjes van de koekoeksbijen zijn meestal makkelijk te herkennen, aangezien ze geen lichaamsdelen hebben die dienen om stuifmeel te verzamelen, en meer op wespen lijken dan op andere bijen, met een gladder, minder donzig lichaam. Dat komt omdat ze de lichaamsbeharing die andere bijen gebruiken om stuifmeel te verzamelen voor hun jongen, niet nodig hebben, aangezien de gastvrouwen die taak voor hen overnemen. Daarnaast hebben ze vaak een abnormaal dik exoskelet, en mandibels - aanhangels nabij de mond - die lijken op sabels. 

Ook worden koekoeksbijen zelden gezien in de buurt van bloemen, maar hangen ze vaak rond dicht bij de grond, op zoek naar bijennesten om hun eitjes in te leggen. Ook rusten ze soms 's morgens op bladeren of vastgebeten aan een takje, aangezien ze geen nest hebben waar ze dat zouden kunnen doen. 

Een koekoeksbij van het geslacht Nomada slaapt, verankerd met haar mandibels aan een takje. © 2007 by Gilles Gonthier/Wikimedia Commons

DNA-onderzoek

Hoewel er veel verschillende geslachten van koekoeksbijen bestaan, behoren de nu ontdekte nieuwe soorten allemaal tot een geslacht, het genus Epeolus. De nieuwe vondsten brengen het aantal Epeolus-soorten in Noord-Amerika op 43. 

"Ik ben door de VS en Canada getrokken, terwijl ik museums en andere instellingen bezocht waar deze bijen al enige tijd geleden verzameld waren, en gelabeld als Epeolus, maar zonder een soortnaam", zo zei Thomas Onuferko aan de BBC. Onuferko is een doctoraatstudent aan de York University in Toronto en de auteur van de studie waarin de nieuwe bijensoorten beschreven worden. 

"Sommige bijen waren morfologisch (naar de vorm) verschillend zodat ze gemakkelijk te herkennen waren als ongeïdentificeerde soorten, de overige zijn wat we cryptische soorten noemen, die sterk gelijken op reeds beschreven soorten. Het was enkel door DNA-onderzoek dat we in staat waren om uit te maken dat ze verschillend waren", zo zei hij aan BBC News. 

Veel koekoeksbijen hebben de neiging om te parasiteren op nauw verwante soorten, en vaak lijken ze er dan ook sterk op.  

Epeolus bifasciatus, een reeds bekende koekoeksbij uit het geslacht Epeolus, met het typische haarloze lichaam en dikke exoskelet. (Foto: Sam Droege/Wikmedia Commons)

Attenborough

Een van de nieuwe soorten is genoemd naar de Britse presentator en natuurwetenschapper sir David Attenborough, die op 8 mei zijn 92e verjaardag gevierd heeft. Epeolus attenboroughi heeft zeer korte zwarte, witte, rode en gele haren die mooie patronen vormen. 

"Bij mijn weten is dit de eerste bij die naar hem genoemd is", zei Onuferko aan de BBC. "Het voelde gepast aan: hij is een van de grootste natuurwetenschappers van onze tijd."

Een mannetje van de nieuwe soort koekoeksbij, Epeolus attenboroughi. (Foto: Thomas Onuferko)

Nog talloze onbekende soorten verborgen in stoffige collecties

Wetenschappers zeggen dat een betere kennis van deze nieuwe soorten andere bijenonderzoekers zal toelaten om hen in het oog te houden. Ze zijn zeldzamer dan andere soorten, en als men dus een goed idee heeft van de aantallen die er van rondvliegen, kan dat een nuttige indicatie zijn voor de gezondheid van het milieu waarin ze leven. 

Het team van de York University denkt dat er nog veel andere nieuwe soorten ontdekt zullen worden in stoffige verzamelingen over heel de wereld, dankzij de vooruitgang in de technologie. 

"Er zijn zo'n 20.000 soorten bijensoorten beschreven wereldwijd. Dat zijn er meer dan alle vogels en zoogdieren samen", zo zei Onuferko. "Ik ben er zeker van dat er nog veel wachten om ontdekt te worden. "

De studie van Onuferko over de nieuwe koekoeksbijen is gepubliceerd in het open acces tijdschrift "ZooKeys".