Hoofddoekverbod past niet in een liberale maatschappij

We moeten ons liberale maatschappijmodel koesteren: dat wil dan ook zeggen de regering onder geen enkel beding een levensstijl mag opleggen aan haar burgers. Zo reageert Othman El Hammouchi op de recente heisa rond het voorstel tot het opheffen van het hoofddoekverbod in het onderwijs.

labels
Othman El Hammouchi
Othman El Hammouchi is een jonge filosoof en won de Belgische Filosofie Olympiade.

Recentelijk is er een relletje ontstaan rond de uitspraken van de Antwerpse onderwijsgedeputeerde Inga Verhaert (SP.A), die stelde af te willen van het hoofddoekenverbod op school, omdat "de wereld er nu anders uitziet". De bekende "normen en waarden"-menigte, die spijtig genoeg ook enkele hoge regeringsfunctionarissen als de staatssecretarissen Zuhal Demir (N-VA) en Theo Francken (N-VA) inhoudt, was er weer eens als de kippen bij om dit te veroordelen.

Schandalige hypocrisie, gezien dit dezelfde menigte is die onze liberale rechtsstaat een superieur maatschappijmodel noemt, en landen als Iran en Saudi-Arabië veroordeelt voor hun gebrek aan persoonlijke vrijheid. De liberale rechtsstaat impliceert de vrijheid om religieuze symbolen te mogen dragen op school.

Centrale gedachte achter liberale rechtsstaat? De regering mag onder geen enkel beding een levensstijl opleggen aan zijn burgers

Ik word er moe van het voortdurend te moeten herhalen, maar de centrale gedachte achter de liberale rechtsstaat is dat de regering onder geen enkel beding een levensstijl mag opleggen aan haar burgers. De individuele vrijheid van de burger mag niet beperkt worden, tenzij dit noodzakelijk is voor het handhaven van publieke orde of gelijke rechten.

Contingente en arbitraire beschouwingen die buiten dit raamwerk vallen, dragen geen enkel gewicht. Het maakt niet uit dat men een bepaalde levensstijl "in strijd met "onze" waarden"" vindt, "onderdrukkend" en "onaangepast": in afwezigheid van een reële, objectieve bedreiging van de termen van het sociale contract bezit de staat geen enkele autoriteit om te interfereren met de levens en beslissingen van de burger. 

Een overheid kan niet "een beetje" of "heel" liberaal-rechtsstatelijk zijn, men is het of men is het niet

Bovendien is de liberale rechtstaat een principiële affaire, het laat geen gradaties toe. Een overheid kan niet "een beetje" of "heel" liberaal-rechtsstatelijk zijn, men is het of men is het niet. Om de Engelse filosoof Thomas Hobbes te parafraseren: it does not admit of "more" and "less". Noch is het hier mogelijk een beroep te doen op enige vermeende discrepantie tussen theorie en praktijk, aangezien de liberale rechtsstaat een moreel principe is, geen hypothese over de werking van een bepaalde sociale constellatie. Verdere verheldering hiervan kan men ook vinden in Kants heerlijk essaytje "Über den Gemeinspruch".

Belastinggeld brengt verantwoordelijkheid met zich mee

Aangezien het onderwijs gedeeltelijk georganiseerd (en volledig gesubsidieerd) wordt door de staat, dient het zich ook te houden aan de liberale principes daarvan. Belastinggeld brengt verantwoordelijkheid met zich mee. 

Men zou terecht verontwaardigd zijn indien een door de overheid gefinancierde islamitische school dingen onderwees die in strijd waren met de beginselen van de samenleving, zoals dat geweld tegen homo’s goed is. 

Welnu, een soortgelijke verontwaardiging is ook op zijn plaats wanneer een school de individuele vrijheid van zijn leerlingen beperkt op gronden die niet besloten liggen in de liberale rechtsstaat en het sociaal contract. Voor private scholen ligt het anders: zij zouden alle kledingvoorschriften die ze maar willen moeten mogen opleggen.

Religieuze symbolen bij leerkrachten?

De kwestie is net iets controversiëler voor religieuze symbolen bij leerkrachten, aangezien zij ambtenaren van de staat zijn. De discussie neemt hier bijgevolg een gelijkaardig karakter aan als die rond loketfuncties. 

Desalniettemin is ook hier een analyse in termen van de principes van de liberale rechtsstaat mogelijk. Ambtenaren zijn namelijk ook burgers met rechten, zodat er hier een afweging gemaakt moet worden tussen de neutraliteit van de staat en de individuele vrijheid van de betrokken functionarissen. De functionaliteit van de eerstgenoemde is echter het verzekeren van de gelijke behandeling van burgers. Dit kan evenzeer gedaan worden door toe te zien op de neutraliteit van relevante dienstverlening, o.a. door het proces zo veel mogelijk te objectiveren en efficiënte controle- en schadeherstelmechanismen in te stellen. Aangezien deze koers de gewenste doelen bereikt door de individuele vrijheid minimaal aan te tasten,  is ze de meest wenselijke.

De discussie neemt hier een gelijkaardig karakter aan als die rond loketfuncties

Hoewel de liberale rechtsstaat zich om de genoemde filosofische redenen niet mag inlaten met beschouwingen over sociale cohesie of bepaalde sentimenten die leven onder de bevolking, betekent dit geenszins dat deze zaken onbelangrijk zijn.

Het is zeker wenselijk dat er waar mogelijk sterk wordt ingezet op vrijwillige culturele integratie van de moslimgemeenschap, en dat de reële problemen die het gevolg zijn van het langdurig multicultureel beleid dat de natuurlijke gevoelens van wantrouwen heeft versterkt, aangepakt moeten worden. Dit moet echter steeds gedaan worden met respect voor het maatschappij­model dat we hier koesteren.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.