De vijf boeken die het leven van Nelly Maes hebben veranderd

Oud-politica Nelly Maes (Volksunie en Spirit) heeft altijd gelezen en zelfs ook geschreven. Welke vijf boeken hebben haar sterk beïnvloed? Ze heeft ze klaargelegd op de tuintafel en is vertrokken voor een lange babbel.

Leg dat boek weg en kom je moeder helpen!

“Ik ben altijd een verwoed lezer geweest en dat werd bij ons thuis niet altijd gewaardeerd. Nelly Maes (77) smokkelde dan maar boeken uit de bibliotheek mee naar  bed en las met de zaklamp. 

Eerst dacht Nelly Maes aan “Le deuxième sexe” van Simone de Beauvoir, “symbool voor m’n feministisch engagement: strijdbaar en tegelijk zoekend naar verklaringen. Maar toen ik over het liefdesleven van De Beauvoir las dacht ik “God, maar Simone toch!” Er is iets met vrouwen dat maakt dat we niet enkel strijd moeten leveren tegen structuren en mentaliteiten, maar ook tegen iets in ons eigen hoofd. Als ik heel oude artikels van mezelf herlees, valt me ook op hoe braaf ik eigenlijk was."  

Dood van een non - Maria Rosseels

Nog voor De Beauvoir ontdekte Nelly Maes Maria Rosseels. Zij heeft een baanbrekende rol gespeeld en is bijna compleet vergeten, zegt de oud-politica. “Haar feministisch engagement, haar journalistieke bedrijvigheid, haar filmrubrieken, haar romans die de worsteling van de tijd weergaven, de omschakeling van het katholieke naar het laïeke Vlaanderen. Het gevecht dat ze met zichzelf moest uitvechten lees je ook in haar personages”. 

Vrouwenemancipatie?
Dat vonden ze in mei '68 bourgeois

Dezer dagen wordt volop mei ’68 herdacht. Nelly Maes was toen al getrouwd en aan de slag als lerares, maar herinnert zich hoe er op haar appartement spandoeken werden geschilderd voor de leerlingenbetogingen in Sint Niklaas. Ze had ook vaak contact met de studenten in Leuven. “Ik heb nog geen vrouw gelezen over mei ’68. Daar had Paul Goossens toen geen oog voor. Opkomen voor vrouwenemancipatie was bourgeoiscultuur.” Voor Nelly Maes is het machtsverschil nog altijd hét probleem, zowel in het gezin als in de politiek. En hoewel ze tegen politieke benoemingen is, stelt ze lachend de vraag: “Zou Frère eigenlijk geen dochters hebben om hem op te volgen bij de Nationale Bank?” 

Wijven moeten niet zoveel complimenten maken

Rooie Nelly” was de bijnaam die 't Pallieterke haar gaf. Maar, zegt Maes, “toen ik met politiek begon, ben ik afgestapt van de dogma’s van mijn jeugd. Ik had geen zin om er nieuwe te aanvaarden”. Later zat ze samen met “Rooie Danny”, Daniel Cohn-Bendit, een van de leiders  van de meirevolte in Parijs, in dezelfde fractie in het Europees Parlement. Onsterfelijk pijnlijk is natuurlijk ook de uitspraak van Louis Major van de BSP toen Nelly Maes als Kamerlid in 1972 vroeg om met haar eigen naam te mogen stemmen, en niet die van haar man: “Wijven moeten niet zoveel complimenten maken”.

Nationalisme en federalisme - Maurits Vanhaegendoren

In de Stichting Lodewijk de Raet kreeg Nelly Maes politieke vorming: “samenwerken in pluralisme, los van de zuilen: dat was allemaal nieuw en baanbrekend”. Haar kennis haalde ze ook uit boeken als “De Vlaamse heropstanding” van Max Lamberty en in “Nationalisme en federalisme” van Maurits Vanhaegendoren. Er  zitten nog briefjes met aantekeningen in . Over hoe te veel solidariteit de vrijheid van het individu in de weg staat, en omgekeerd, een te grote nadruk op het individu dan weer de solidariteit versmacht. Over de Vlaamse beweging als ontvoogdingsbeweging. De regionale dimensie wordt nog altijd vergeten, staten worden nog altijd verheerlijkt, vindt Nelly Maes. “Tot op vandaag. De taal van Malta is erkend; die van de Catalanen niet..."

Knielen op een bed violen - Jan Siebelink

Voor Maes is dit een echte moderne Nederlandstalige roman. Het had ook “Sprakeloos” van Lanoye of “Zeven hemels boven de zevende” van Griet Op de Beeck kunnen zijn. Maar ze koos voor Siebelink.

"Knielen op een bed violen" is "een boek om koud van te worden, over een verstikkende calvinistische wereld, waar de godsdienst afschuwelijk weegt op de mens, waar schuldbesef doorwerkt tot op een sterfbed. De sterfscene is voor mij een van de hoogtepunten van de Nederlandse letteren vandaag.”  

Honderd jaar eenzaamheid - Gabriel García Márquez

“Wereldliteratuur”, zegt Nelly Maes, “en ik ben niet de enige die dat vindt, natuurlijk. Ik heb altijd veel buitenlandse literatuur gelezen, maar dit is een kijk op de ontwikkeling van een continent, met een grootse visie. Prachtig hoe Márquez de familiegeschiedenis van kolonel Aureliano Buendía laat uitgroeien tot een kosmopolitisch werk over onderwerping en bevrijding van een continent. Dit staat symbool voor het wakker worden voor een hele wereld die wij ten onrechte niet gekend hebben."

Nelly Maes verwijst ook naar “Oproer in Congo” van Gerard Walschap, waarvan de slotzin haar altijd is bijgebleven:  “Dit is de geschiedenis van een klein oproer, maar een groot oproer zal niet anders beginnen.” Voor Maes was het inspiratie om later met ontwikkelingssamenwerking bezig te zijn tijdens haar politieke carrière.  

Oostakkerse gedichten - Hugo Claus

Claus leerde Nelly Maes kennen toen ze 18 jaar was. Ze ging bij een buur naar de Nederlandse televisie kijken, naar het toneelstuk “Een bruid in de morgen”. “Ik was er ondersteboven van, ik vertelde dat ’s anderendaags op school en de lerares antwoordde: “Wat? Claus? Dat is niet mooi, dat is rot.”

Dat was genoeg voor mij om alles van Claus te lezen! Romans, theater, en vooral de “Oostakkerse gedichten”. Ze ging later zelf aan de slag met de gedichten en het theater van Claus, opnieuw tijdens allerlei cursussen in het vormingswerk voor volwassenen.  

Claus is niet mooi, Claus is rot

Nelly Maes is zelf een gelegenheidsdichter. Met nieuwjaar en andere bijzondere momenten kruipt ze in haar pen. De gedichten zijn ook gebundeld, “Heimwee naar de toekomst”, met een voorwoord van Tom Lanoye (uitgeverij 't Oneindige Verhaal) . In de herfst volgt een tweede boekje. Ook haar levensverhaal is intussen te boek gesteld: “Ongebonden best” van Alain Debbaut (uitgeverij Peckmans, 2013).

Nelly Maes is intussen 77. Na wat gezondheidsproblemen is ze weer in goeden doen, met een levendige belangstelling voor politiek en een eeuwige kritische blik, “maar zonder cynisch te worden”. Hoe ze terugblikt op haar loopbaan? Lid van Kamer, Senaat, Vlaams Parlement, Europees Parlement, maar nooit minister? Op het einde van de Volksunie?

“Politiek was mijn grote passie en bij passie hoort ook leed. Het uiteenvallen van de Volksunie was een rouwproces. En het zou een verademing zijn als een partij als Spirit nu nog zou bestaan. Toetreden tot de NVA was voor mij ideologisch niet mogelijk”.

Lang zullen we lezen

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.