Video player inladen ...

Kan Burundese president tot 2034 aan de macht blijven? Vier vragen over referendum

Vandaag stemmen de Burundezen in een referendum over de toekomst van hun land. Het referendum gaat over het aanpassen van de grondwet zodat de huidige president Petero Nkurunziza kan aanblijven.  Wat zou er veranderen in Burundi? Kan de president verliezen? Onze expert Afrika Peter Verlinden licht toe.

expert
Peter Verlinden
Expert Afrika bij VRT NWS
Video player inladen ...

Dat heeft alles te maken met de turbulente politieke tijden waarin Burundi zich momenteel bevindt. Het doodarme landje, amper zo groot als ons land met ongeveer evenveel inwoners, heeft sinds de onafhankelijkheid van België in 1962 bijna nooit politieke rust gekend. Voortdurend heerste er een machtsstrijd, waarbij de twee belangrijkste etnieën, de Hutu’s en de Tutsi’s, een rol speelden maar even goed werd er geregeld gestreden om de macht binnen één etnie.

In 2005 leek er eindelijk een gouden formule gevonden, met een lang onderhandelde grondwet met daarin heel complexe evenwichten tussen die verschillende machtsgroepen. Een Belgisch model, zeg maar.

Maar in 2015 werd dat model aan het wankelen gebracht toen president Petero Nkurunziza toch voor een derde ambtstermijn op kwam, hoewel dat volgens die grondwet niet mocht, enfin, dat vindt toch de oppositie en de meeste buitenlandse deskundigen. Hij haalde zijn slag thuis en liet zich herkiezen.

Met deze grondwetsherziening wil hij duidelijk die macht vasthouden en elke mogelijke oppositie minder ruimte geven.

Video player inladen ...

Het belangrijkste is dat de delicate evenwichten, die systemen van machtsdeling tussen de verschillende etnieën én de verschillende partijen, in grote mate zouden verdwijnen. Politieke beslissingen waarvoor nu een meerderheid moet gevonden worden bij die verschillende machtsgroepen kunnen dan genomen worden met een eenvoudige meerderheid in het parlement. Daardoor zou de belangrijkste partij, die van de president, veel minder rekening moeten houden met de minderheden. En dat is een erg delicate kwestie na tientallen jaren van burgeroorlogen.

Daar komt bij dat de president feitelijk aan de macht zou kunnen blijven tot 2034, want er komt een systeem met maximaal twee opeenvolgende mandaten van telkens zeven jaar, vanaf 2020. En nergens staat dat de huidige president, die tegen dan al 15 jaar aan de macht zal geweest zijn, geen kandidaat meer mag zijn.

Kortom, de voorgestelde nieuwe grondwet zet feitelijk de moeizaam herwonnen vrede sinds 2005 weer helemaal op losse schroeven.

Video player inladen ...

Neen, deze nieuwe grondwet zal zeker goedgekeurd worden.

En niet alleen omdat de bevolking nu al maanden lang onder druk gezet wordt om ‘ego’, ‘ja’, te stemmen én omdat de tegenstanders nauwelijks enige kans krijgen nu de pers aan banden ligt en bijvoorbeeld mensenrechtenorganisaties nauwelijks hun werk kunnen doen.

Maar ook omdat deze president en zijn partij zo al behoorlijk populair zijn bij een groot deel van de analfabete bevolking in het binnenland. Hij is een populistische man die erg aanwezig is op de heuvels, bij de gewone mensen die heel ver weg staan van de politieke strijd in de hoofdstad Bujumbura. Wat uiteraard niet belet dat de president en zijn entourage tegelijk op een ongenadige manier hun tegenstanders durven aanpakken, met als gevolg nu al zeker meer dan 1.000 doden en 400.000 vluchtelingen in de afgelopen drie jaar.

Video player inladen ...

Alles behalve. In zekere zin kopieert de Burundese president Nkurunziza wat zijn Rwandese collega Kagame bijna twee jaar geleden al gedaan heeft. In Rwanda is de grondwet toen ook door een referendum gewijzigd, overigens zogezegd “goedgekeurd” met een onwaarschijnlijke 98% van de stemmen. En volgens die nieuwe grondwet kan Kagame nu ook tot 2034 aan de macht blijven. Dus beide heren kunnen dan samen met pensioen.

En in Congo heeft president Kabila al enkele keren geprobeerd om de kieswetgeving te wijzigen waardoor ook hij aan de macht zou kunnen blijven, maar dat is tot nu toe nog niet gelukt. Hij lost het voorlopig op door gewoon geen verkiezingen te organiseren.

En zo zijn er nog wel meer landen in die ruime regio, zoals Congo-Brazzaville en Oeganda, waar er gemorreld wordt aan de grondwet zodat wie aan de macht is ook aan de macht zal kunnen blijven.

Neen, Burundi is helaas geen uitzondering in Centraal-Afrika.

lees ook