Er zit meer in een woordje dan u denkt: de vele betekenissen van "nee"

In de herziene editie van de Algemene Nederlandse Spraakkunst krijgt het woord "nee" een nieuwe en uitgebreide omschrijving. In "Nieuwe feiten" legt taalkundige Ton van der Wouden uit waarom dat nodig is.

Het behoort tot de top 100 van de meest gesproken woorden: "nee". Toch heeft het een bijzonder summiere omschrijving in de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS), hét naslagwerk voor de grammatica van het Nederlands. De jongste editie uit 1997 zegt over "nee" enkel dat het een afwijzend antwoord op een ja-neevraag is.

Ruim 20 jaar later werken taalkundige Ton van der Wouden en zijn collega's aan een nieuwe versie van de ANS en daarin willen ze de omschrijving van "nee" fors uitbreiden. Ze zijn van mening dat "nee" tal van betekenissen en connotaties heeft, onder meer afhankelijk van de context.

"Je kan vanalles ontkennen", zegt Van der Wouden in "Nieuwe feiten" op Radio 1. "Je kan een vraag ontkennen ("Gaat het morgen regenen?" "Nee"), je kan een bevel ontkennen ("Doe het raam open!" "Nee"), je kan zelfs bevestigend antwoorden door een negatieve vraag met "nee" te beantwoorden ("Heb je geen pijn?" "Nee")."

Onze Taal

In een artikel voor Onze Taal reikt Van der Wouden nog meer betekenissen van "nee" aan. Zo kan "nee" volgens hem ook een vorm van zelfcorrectie zijn ("Die dag is wel 20, nee, 30 milliliter regen gevallen") of een woord om een ontkenning te benadrukken ("Ik kan me dat strand niet meer zo goed herinneren, nee").

Daarnaast kan een "nee" zonder meer uitleg een (on)bewust botte reactie zijn die (on)bedoeld verwarring schept, bijvoorbeeld als antwoord op de vraag "Heb je melk gehaald bij Dirk?". "Heb ik wel melk gehaald, maar niet bij Dirk? Of ben ik wel naar Dirk geweest, maar heb ik geen melk meegenomen? Of nog wat anders?"

Het is niet duidelijk wanneer de nieuwe editie van de ANS klaar zal zijn, zegt Van der Wouden. "We hebben geld tot het einde van dit jaar, maar dan is hij nog niet af."

Beluister hier het hele gesprek in "Nieuwe feiten":