Google en Facebook : het verschil tussen aansprakelijk zijn en verantwoordelijk

Er is wetgeving nodig om internetbedrijven verantwoordelijk te maken voor wat er op hun platformen gebeurt, zei Persgroep-topman Christian Van Thillo gisteren op een mediadebat.  Wij zijn wél al verantwoordelijk voor wat gepubliceerd wordt, zegt Siada El Ramly van de koepelorganisatie van Facebook, Twitter en dergelijke. Wie heeft er gelijk?

Na de aanslagen op de kantoren van Charly Hebdo, heb ik wat zoektermen ingetikt op Google en in werkelijk geen tijd kreeg ik uitleg over hoe ik een autobom moest maken.  Met uitstekend grafisch materiaal, trouwens.  En ik werd - in piekfijn Engels -  opgeroepen om zo snel mogelijk in actie te schieten.  Ik heb daar de volgende uitzending van de Zevende Dag toch enige vragen over gesteld. Vandaag, drie jaar later, moet ik wat meer moeite doen om diezelfde inhoud te vinden, maar wie wil kan het nog steeds vinden.  De internetgiganten reageren erg traag.  En dan nog is verantwoordelijkheid meer dan je aan de wet houden.

"Wij moeten ons aan de wetten houden."

"We moeten ons aan de wetten houden in alle EU-staten." zei Siada El Ramly namens de koepelorganisatie van Facebook, Google en Twitter.  Het zou er nog aan mankeren dat er bedrijven zouden zijn die zich niet aan de wetten moeten houden. En het wettelijke kader is aangescherpt. In Duitsland tenminste. Daar riskeren de platformen boetes tot 5 miljoen euro als ze niet snel optreden tegen oproepen tot geweld of hate speech.  Voor dingen die in een wet vrij goed omschreven kunnen worden, zoals een oproep tot geweld, is de aansprakelijkheid, zeker in Duitsland, op scherp gesteld. Maar toch gaat de aansprakelijkheid van de journalistieke media nog altijd heel wat verder dan die van Google of Facebook.  

Journalistieke media zijn ook burgerlijk aansprakelijk

Mijnheer Van Thillo gaat niet alleen strafrechterlijk in de gevangenis als zijn kranten zouden oproepen tot geweld, hij - en de journalisten die voor hem werken - zijn ook burgerlijk aansprakelijk als er door onverantwoordelijk journalistiek werk aantoonbare schade ontstaat.  En er zijn ook in België best wel enkele gevallen geweest van journalisten en mediabedrijven die veroordeeld zijn tot het betalen van een schadevergoeding omdat de rechtbank de afweging maakte dat er aantoonbare schade was als gevolg van aantoonbare redactionele onzorgvuldigheid.  Wat wordt er afgewogen bij de internetgiganten ? 

Vaccins en Syriëstrijders

Dat is het grote verschil met Facebook of Google. Ze nemen geen redactionele verantwoordelijkheid voor wat ze publiceren. Als de vaccinatiegraad in Europa daalt omdat er zo veel pseudo-wetenschap verspreid wordt op de platformen, dan is het kennelijk niet mogelijk om de internetgiganten te laten betalen voor de schade die mede daardoor ontstaat.  (38 doden door gebrekkige mazelenvaccinatie in de Europese Unie vorig jaar. )

Dit land heeft in verhouding tot zijn bevolking meer Syriëstrijders voortgebracht dan andere West-Europese landen.  En natuurlijk raak je niet geradicaliseerd door één artikel te lezen op het internet.  Maar tegelijk is het ook wel duidelijk dat de internetgiganten meer hadden kunnen doen en vroeger in actie hadden kunnen schieten.  Wie vergoedt de schade ? Natuurlijk is het in zulke gevallen veel moeilijker om een rechtstreeks verband aan te tonen tussen onzorgvuldigheid en schade.  Maar dat ontslaat de bedrijven intussen niet van verantwoordelijkheid.   

De wet is soms een bot mes

Dat instructies voor het maken van een autobom beter niet snel opzoekbaar zijn, is vrij duidelijk te omschrijven. Daar kan je vrij makkelijk wetten voor maken. Maar voor heel wat andere dingen is dat veel moeilijker.  De wet is een bot mes.  Zo kan het nooit verboden worden om te geloven in allerlei complottheorieën. Die mogen ook gerust op het internet rondslingeren. Maar als propaganda en bewust valse nieuwsberichten via duizenden valse accounts gebruikt worden om verkiezingen te manipuleren, zoals kennelijk gebeurd is bij de schandalen rond het "Internet Research Agency" en "Cambridge Analytica", dan mag je van internetgiganten verwachten dat ze dat detecteren en bestrijden.  Ook als je daar juridisch (nog) niet aansprakelijk voor bent, hoor je dat gewoon te doen omdat je een verantwoordelijk bedrijf bent. De praktijk bewijst dat de internetbedrijven alweer te laat waren. Wie vergoedt de schade ?

Zuckerberg pluimen

Het kan verleidelijk lijken om Marc Zuckerberg schadevergoeding te laten betalen voor elke inhoud die leed of schade kan veroorzaken op zijn platform.  Maar zelfs ik ben misschien wel bereid om aan te nemen dat dat allicht niet realistisch is.  Alleen is dat echt wel een groot verschil met de journalistieke media én zelfs met de gewone burger. 

Van bedrijven die daar begrip voor vragen, mag je verwachten dat ze zich uit de naad werken om te bewijzen dat ze op alle andere mogelijke manieren wel degelijk verantwoordelijk zijn. Door georganiseerde manipulatie te bestrijden, ook als de wetgever je daar (nog) niet toe verplicht. Door journalistieke media, die wél redactionele verantwoordelijkheid nemen, te steunen en te promoten in je aanbod. Door te investeren in mediawijsheid.  Ik noem maar wat.  Maar zeggen dat je je aan de wet houdt, is veel te weinig. Met een ethische, verantwoordelijke houding ben je nooit klaar.