De commissie wil het gebruik van wegwerpplastic als bestek, bekers en maaltijdverpakkingen verminderen. Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved.

Europese Commissie bindt de strijd aan met rietjes, bestek en ander wegwerpplastic

Vandaag buigt de Europese Commissie zich over de ontwerprichtlijn "A European Strategy for Plastics in a Circular Economy". Daarmee wil de Commissie de vervuiling door plastic aanpakken door het gebruik van wegwerpplastic te verminderen en recyclage te bevorderen. 

Uit een recente Eurobarometer-bevraging bleek dat een overgrote meerderheid van de Europeanen bezorgd is over de impact van doordeweekse plastic producten op hun gezondheid (74 procent) en op het milieu (87 procent). 

De plastic-strategie van de Europese Commissie wil daarop een antwoord bieden. Het doel is om tegen 2030 alle plastic verpakkingen herbruikbaar of recycleerbaar te maken, het opzettelijk gebruik van microplastics - bijvoorbeeld in schoonmaakproducten en cosmetica - aan banden te leggen, en het gebruik van wegwerpplastic te verminderen. 

Dat laatste is volgens de Nederlandse vicevoorzitter van de Commissie Frans Timmermans een prioriteit. Als we niets doen aan wegwerpplastic - "plastic voor eenmalig gebruik dat in 5 seconden geproduceerd wordt, 5 minuten gebruikt wordt en 500 jaar nodig heeft om weer afgebroken te worden" -, zal er tegen 2050 meer plastic dan vis in de oceanen zitten, zo zei Timmermans. 

Plastic voor eenmalig gebruik wordt in 5 seconden geproduceerd, 5 minuten lang gebruikt, en heeft 500 jaar nodig om weer afgebroken te worden.

Vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans
De  Commissie overweegt een verbod op onder meer de plastic staafjes waarmee ballonnen vastgehouden worden.  Foto: Wagino 20100516/Wikimedia Commons (2013)

Vaakst gevonden in afval

De Commissie overweegt een verbod op de plastic voorwerpen waarvoor er momenteel een alternatief voorhanden is, en/of die het vaakst worden gevonden in het afval, bijvoorbeeld op stranden. 

Het gaat dan om bakjes en wikkels voor etenswaren, flessen, bekers en deksels, lichte plastic zakjes, sigarettenfilters, drinkrietjes, wattenstaafjes, vochtige doekjes, de staafjes waarmee ballonnen vastgehouden worden en mogelijk ook ballonnen zelf, maandverbanden en tampons. 

Over een verbod wordt momenteel een bevraging gehouden, en het lijkt weinig waarschijnlijk dat er bijvoorbeeld een verbod komt op ballonnen of op plastic flessen. 

Het lijkt weinig waarschijnlijk dat er een verbod komt op plastic flessen, ook al eindigen in sommige lidstaten bijna alle plastic flessen op het stort 

Wat flessen betreft, wil de commissie een inzameling van 90 procent. Dat is behoorlijk ambitieus: in België wordt momenteel 85 procent van de flessen ingezameld maar in sommige lidstaten eindigen bijna alle plastic flessen op het stort. Ook is het de bedoeling dat de schroefdoppen van flessen en drankkartons vastgemaakt worden zodat ze niet verloren gaan, naar het voorbeeld van het klepje van een blikje frisdrank of bier. 

Label met opties voor recyclage, of impact op het milieu

De  Europese Commissie wil dat de producenten van deze wegwerpvoorwerpen, en ook de producenten van materiaal voor de visvangst, mee betalen voor de kosten van de inzameling, het transport en de verwerking ervan, en ook voor het schoonmaken van stranden en bewustmakingscampagnes over sluikstorten. Bovendien zouden de voorwerpen een label moeten krijgen met de opties voor recyclage, en uitleg over de impact van plasticafval op het milieu en de zeeën.  

Ook komen er nieuwe regels voor verpakkingsmateriaal  die ervoor moeten zorgen dat plastic beter gerecycleerd kan worden, zodat de recyclage winstgevender wordt. Bedoeling is om tegen 2040 te komen tot de recyclage van 50 procent van het plasticafval. Verder wordt er meer geld uitgetrokken voor onderzoek naar innovatie en afbreekbare en composteerbare plastics. En omdat de vervuiling van de wereldzeeën een internationaal probleem is, zal de Commissie ook samenwerken met landen van buiten de EU.

Plastic voorwerpen in de maag van een gestorven albatros-kuiken.

Ongerustheid en euforie

Bij de industrie heerst er al maanden ongerustheid over een mogelijk verbod op bepaalde plasticproducten.  De lobby van de producenten van verpakkingen voor afhaalmaaltijden zegt dat een verbod geen oplossing is, en dat in de plaats daarvan het publiek opgevoed moet worden over het onverantwoord gebruik van plastic. 

Volgens de lobby zoekt de Europese Commissie een zondebok voor de krantenkoppen. De producenten moeten hun deel van de verantwoordelijkheid opnemen, maar hen laten betalen voor het opkuisen van stranden noemt de lobby "een makkelijk uitweg voor deze Commissie". 

De Commissie heeft momenteel een campagne lopen waarbij  plasticproducenten er zich vrijwillig toe verbinden meer gerecycleerd plastic te gebruiken in hun producten, en sommige producenten hebben al gezegd dat ze niet geneigd zullen zijn mee te werken met de vrijwillige campagne als ze onder druk worden gezet met een verbod en verantwoordelijk worden gesteld voor plastic afval.  

"Kijken uit naar een zee die vrij is van vervuiling"

Milieu-activisten daarentegen, die al lang aandringen op ambitieuze voorstellen van de Commissie, zijn tevreden met het ontwerp. De Commissie heeft het probleem begrepen en dient voorstellen in waar we volledig achter staan, zo zei een coalitie van ngo's die zich bezighouden met de vervuiling van de oceanen. "Gelet op de omvang en de hoogdringendheid van de crisis van de plasticvervuiling kijken we uit naar de publicatie en de toepassing van dit voorstel, en naar een zee die vrij is van vervuiling", zo zei een woordvoerder. 

Als de Europese Commissie de ontwerprichtlijn goedkeurt, moeten ook het Europees Parlement en de lidstaten zich er nog over uitspreken.