Een verkoper brengt manden naar de markt in Ayacucho in de Andes.

Een variant van een gen maakt de kleine Peruanen nog enkele centimeters kleiner

Er zijn honderden genen die de lichaamslengte van iemand beïnvloeden, maar de meeste daarvan hebben een nauwelijks merkbare invloed, misschien een millimeter. Nu heeft een team dat de genetische opbouw bestudeert van de Peruanen - een van de populaties met de kleinste lichaamslengte ter wereld -, een variant van een gen gevonden die de lengte van iemand vermindert met gemiddeld wel meer dan twee centimeter. Genetici noemen dat effect behoorlijk groot en verbazingwekkend.

Een team van de Harvard Medical School in Boston, onder leiding van de gepromoveerde onderzoekers Samira Asgari en Soumya Rachaudhuri, wilde oorspronkelijk onderzoeken hoe de genetische opmaak van iemand de ernst van tuberculose beïnvloedde. Daarom verzamelden de onderzoekers, in samenwerking met het team van epidemioloog Megan Murray van "Partners in Health" in Lima, de genetische informatie van 4.200 inwoners, samen met een aantal andere gegevens, waaronder ook hun lengte. 

Peruanen behoren bij de kleinste mensen ter wereld. De mannen halen gemiddeld zo'n 165 centimeter, de vrouwen 153 - in beide gevallen zo'n 10 centimeter kleiner dan de gemiddelde inwoner van de VS, en wel 15 centimeter kleiner dan de Nederlanders, waarvan algemeen wordt aangenomen dat ze tot de langste mensen op aarde behoren. 

En aangezien de onderzoekers van Harvard toch over de gegevens beschikten, besloten ze in de DNA-data op zoek te gaan naar genetische factoren die aan de basis zouden kunnen liggen van de kleine gestalte van de Peruanen.  

Een vrouw uit het bergstadje Puno ziet voor het eerst de oceaan. Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Een base, een bouwsteentje, verschil in het gen

Eerst bepaalde Asgari de afkomst van de proefpersonen door hun DNA te vergelijken met de genomen van Afrikanen, Europeanen en inheemse indiaanse volkeren.  Peruanen zijn zo'n 80 procent indiaan, 16 procent Europeaan en 3 procent Afrikaan, zo zei Asgari op een meeting van "Biology of Genomes" waarover "Science" verslag uitbrengt. 

"Hoe meer inheems indiaans hun afkomst was, hoe kleiner ze waren", zo zei ze. Door de variatie in het indiaanse deel van het genoom van elke proefpersoon te correleren met hun lengte, vond Asgari een specifieke variant van een gen die de lichaamslengte leek te beïnvloeden. 

Kleine Peruanen hebben een versie, een allel, van een gen dat FBN1 genoemd wordt, die slechts in één base, een bouwsteen van het DNA, afwijkt van de gebruikelijke DNA-sequentie van het gen. 

Dat subtiele verschil brengt een verandering teweeg in een met een laagje koolhydraten bedekt eiwit, dat fibrillin-1 genoemd wordt, en dat structurele steun verleent in bindweefsel. Van andere mutaties van het gen FBN1 is geweten dat ze de lichaamslengte beïnvloeden bij een aantal erg zeldzame ziektes:  bij het syndroom van Marfan, dat het skelet, hart en de ogen aantast, en over het algemeen lange, magere mensen oplevert; en bij aangeboren fasciale dystrofie - het stiff skin-syndroom -, dat gekenmerkt wordt door een kleine gestalte en een zeer dikke, harde huid.  

De nieuwe link van het gen met de lichaamslengte "staat op een logische manier in verband met zijn biologie", zei Emma Farley, een geneticus aan de University of California, San Diego.

Een Peruaans gezin wacht op hun maaltijd - guinees biggetje - aan een eetkraam. Christopher Crouzet

Leven op grote hoogte

De pakweg 700 genen die tot nu toe in verband zijn gebracht met de lichaamslengte, vormen samen een verklaring voor slechts zo'n 7 procent van de lengte van een Peruaan. De nu gevonden variant is op zich alleen goed voor nog eens 1 procent, zo schatten de onderzoekers. 

Mensen hebben twee exemplaren van elke chromosoom en dus ook van elk gen, en Peruanen die slechts een kopie hebben van de nieuwe FBN1-variant, zijn zo'n 2,2 centimeter kleiner dan mensen met andere versies van het gen; Peruanen met twee kopies kunnen meer dan 4 centimeter kleiner zijn, zo zei Asgari aan "Science".

Veel Peruanen leven op grote hoogte, zoals hier in het gehucht Carhuayoc, dat 3.235 meter boven de zeespiegel ligt. (Foto: Heiner Amado Cadillo/Wikimedia Commons)

Geïsoleerde populaties

Genetici zijn al langer ijverig op zoek naar genen die de lichaamslengte beïnvloeden: zo was er in 2014 een analyse die GIANT genoemd werd, waarbij 250.000 mensen onderzocht werden. "Dat je nog steeds nieuwe "spelers" kunt vinden, is erg opwindend", zei Elaine Ostrander, een geneticus aan het National Human Genome Research Institute in Bethesda, Maryland. "Het toont de waarde aan van geïsoleerde populaties", zo zei ze aan "Science". 

Tot nu toe is de genetische variant nog niet buiten Peru gevonden, waar, zoals gezegd, de vereisten van het leven op grote hoogten de variant kunnen bevoordeeld hebben. Asgari wil ook andere volken met een kleine gestalte onderzoeken, zoals sommige groepen in het Midden-Oosten, om te zien of hetzelfde allel ook daar aan het werk is. 

Met verdere genetische analyses, zou Asgari in staat kunnen zijn om vast te stellen wanneer de variant ontstaan is, zo zei geneticus Sarah Tishkoff van de University of Pennsylvania. "Het is een echt cool verhaal dat hier geschreven wordt", zo zei ze in "Science". 

Kousik Kundu, een geneticus aan het Britse WellCome Sanger Institute in Hinxton, blijft dan weer voorzichtig over de rol van de genetische variant.  Hij riep Asgari op om meer gedetailleerde genetische gegevens van haar Peruaanse proefpersonen te verkrijgen, en om grotere populaties te bestuderen in het gebied.