Abraham Ortelius, uitvinder van de eerste moderne atlas, in de schijnwerpers bij Google

Google zet vandaag de Antwerpse cartograaf Abraham Ortelius in de kijker op zijn startpagina. Op 20 mei 1570 verscheen zijn "Theatrum Orbis Terrarum" ("Theater van de Wereld"), dat beschouwd wordt als de eerste moderne atlas.

Het logo op de startpagina van Google wordt vandaag in 26 landen aangepast en vervangen door een animatie in de vorm van "Theatrium Orbis Terrarum", de eerste moderne atlas van de hand van Abraham Ortelius. De Antwerpse cartograaf geldt na Mercator als de grootste cartograaf van de 16e eeuw.   

De atlas van Ortelius bevatte bijna geen eigen kaarten, maar bundelde tientallen kaarten van anderen mét bronvermelding en de namen van de ontwerpers van de originele kaarten. De wereldkaart in het boek, deTypus Orbis Terrarium (zie foto) was een synthese van alles wat op dat moment bekend was over de omvang en de vorm van continenten, in een tijd van grote exploraties en ontdekkingsreizen.

Courtesy Everett Collection

"Ortelius was de eerste die aan een groot publiek bruikbare kennis op geografische kaarten ter beschikking stelde, lang voor er sprake was van het internet", aldus Michiel Sallaets, directeur communicatie bij Google België.

Bijzonder is dat Ortelius ook de eerste in de geschiedenis was om het principe van continentale drift op te merken, het feit dat de verschillende werelddelen vroeger één geheel vormden. Hij schreef dat de kustlijnen zodanig overeenkomen dat ze van elkaar afgebroken lijken te zijn. 

Op reis met Mercator

Abraham Ortelius wordt in 1527 geboren in Antwerpen in een gezin van "kaartafzetters", specialisten in het inkleuren van illustraties en kaarten. Hij werkt als inkleurder van kaarten en maakte later als handelaar in boeken en antiquiteiten verschillende reizen door Europa. Een van die reizen is in het gezelschap van de beroemde cartograaf Gerardus Mercator, die hem inspireert zelf kaarten te maken en een atlas samen te stellen.

Dat wordt dus Theatrium Orbis Terrarum, het Theater van de Wereld. Het verschijnt op 20 mei 1570 en is zijn meest invloedrijke werk. Hij verzamelt daarin alle bekende kaarten en laat ze in dezelfde stijl en formaat graveren, logisch geordend volgens continent en land. De eerste editie bevat 53 kaarten, de laatste uit 1622 167. In oktober 2017 wordt een exemplaar uit 1603 in het Latijn geveild in Brugge voor 106.000 euro.

Onder meer in het Museum Plantin Moretus in Antwerpen is werk van Abraham Ortelius te bewonderen.

Meer lezen?