© IWM (Q 6661)

100 jaar geleden: hevige Duitse aanval aan de Aisne in Frankrijk

In deze reeks brengen we grote en kleine verhalen uit de Eerste Wereldoorlog, deze week van 23 tot 29 mei 1918. Bij de Aisne in Frankrijk zet het Duitse leger opnieuw een grote aanval in, in Rusland komt het Tsjecho-Slovaaks Legioen in opstand tegen de bolsjewieken, Georgië, Armenië en Azerbeidjan roepen hun onafhankelijkheid uit, ...

Opnieuw zijn de Duitsers in de aanval gegaan. Ditmaal aan de Aisne, bij de beruchte Chemin des Dames.

Op 27 mei ’s morgens opende de Duitse artillerie daar massaal het vuur. Zowat 3700 Duitse kanonnen – drie keer het aantal van in Verdun – vuurden een paar miljoen granaten af. 

De verdedigers werden totaal verrast. De heuvelrug van de Chemin des Dames, die door de Fransen vorig jaar met zoveel moeite was veroverd, kon geen weerstand bieden aan een bestorming door een massale Duitse overmacht.

Duitse artillerie voert een 15 cm kanon aan op het Aisne-kanaal en bestookt de vijand (IWM Q 55301 en 54416)

De Duitse aanval lijkt een groot gat in de Geallieerde verdediging te hebben geslagen. De Duitse legers hebben de Aisne op een breedte van 30 km overgestoken. De stad Soissons, die jarenlang door de Fransen kon worden verdedigd, is twee dagen later veroverd.

Ten oosten daarvan zijn de Duitsers doorgedrongen tot vlakbij de belangrijke stad Reims – die nu weer helemaal in de vuurlinie ligt, maar nog altijd verwoed door de Fransen wordt verdedigd.

Burgers en Franse militairen op de vlucht in de buurt van Chatillon, 29 mei 1918 © IWM (Q 6687)

De nieuwe Duitse opmars heeft meteen tot paniek geleid in de dorpen en steden ten zuiden van de Aisne, die tot nu toe van het krijgsgeweld gespaard waren gebleven. De bevolking slaat massaal op de vlucht.

De verrassingsaanval zorgt opnieuw voor een crisissfeer bij de Geallieerden. Te meer daar de Duitsers opnieuw een aanval hebben geopend bij de Kemmelberg, zij het van bescheiden omvang. Die aanval kon dan ook meteen worden afgeweerd.

Krijgsgevangen Franse militairen © IWM (Q 55362)

Op de dag van de aanval heeft de Franse regering een belangrijke staking tegen de oorlog in de industriestad Saint-Etienne onderdrukt. Troepen, die al een tijd ter plaatse waren, arresteerden een veertigtal oproerkraaiers. Iedere anti-oorlogsactie zal voortaan als verraad worden beschouwd.

Franse soldaat houdt de wacht bij twee uitgeputte Britse collega's © IWM (Q 6681)
In het pas veroverde Soissons moeten Franse krijgsgevangenen helpen een brand te blussen © IWM (Q 55354)
De dikke vette lijn heeft de frontlijn weer op 27 mei, de dunnere de Duitse terreinwinst tot circa 30 mei.

Opstand Tsjecho-Slowaaks Legioen

In de Russische stad Tsjeljabinsk is het Tsjecho-Slowaaks Legioen in opstand gekomen.

Het Legioen is in 1916 gevormd uit Tsjechische en Slowaakse militairen uit Oostenrijk-Hongarije die eerder door de Russen krijgsgevangen waren gemaakt. De leden waren bereid om aan Russische zijde te vechten tegen hun vroeger leger voor de bevrijding van de Tsjechische en Slowaakse gebieden.

Leden van het Tsjecho-Slovaaks Legioen bij een op de bolsjewieken buitgemaakte gepantserde trein.

Door de vrede tussen Rusland en de Centralen kon het Legioen niet meer vechten aan Russische zijde. De meer dan 50.000 legionairs eisten daarom om aan het Westelijk Front te worden ingezet. Uiteindelijk gaf de bolsjewistische regering hen toestemming om via de Transsiberische Spoorweg te reizen naar de haven van Vladivostok aan de Stille Oceaan, waar ze voor Frankrijk zouden inschepen.

Door de toenemende chaos en de zware economische problemen in Rusland verloopt hun reis met veel oponthoud. Enkele duizenden Tsjechen en Slowaken zitten al een tijd vast in Tsjelabinsk, in de Oeral. Daar passeren heel wat treinen die Oostenrijks-Hongaarse krijgsgevangenen uit Siberië richting vaderland terugbrengen. Die maakten soms herrie met de Tsjechische en Slowaakse “verraders”.

Leden van het Tsjecho-Slovaaks Legioen in een stadje langs de Transsiberische Spoorweg

Op 16 mei kwam het tot een incident waarbij een Hongaar werd gedood die met een steen naar de legionairs had geworpen. Toen de lokale sovjet-autoriteiten daarop enkelen van hen arresteerden, werden ze door hun kameraden met geweld bevrijd. Daarop namen ze de macht over in heel Tsjeljabinsk.

Deze rebellie is voor de regering in Moskou een probleem te meer. De voornaamste toegangsweg naar Siberië is nu afgesneden. En dat terwijl het ook in Siberië zelf niet rustig aan toegaat.

Tsjecho-Slowaken bij een van de goederenwagons waarin ze slapen, beschilderd met een tekening die aan huis herinnert.

Net nu zijn de bolsjewistische troepen in het oosten van Siberië een offensief bezig tegen het leger van kozakkengeneraal Grigori Semjonov. Die maakt al enkele maanden met een strijdmacht van kozakken, Mongolen en Koreanen de regio onveilig. Hij krijgt daarbij forse steun van de Japanners die Vladivostok bezetten.

De bolsjewieken hebben Semjonov nu gedwongen uit te wijken naar Mongolië.

Grigori Semjonov, tweede van rechts

Transkaukasische federatie valt uiteen

De Transkaukasische Federatie, die de vroegere Russische gebieden tussen de Zwarte en de Kaspische Zee omvat, is na amper een maand uiteen gevallen in drie onafhankelijke staten: Georgië, Azerbeidzjan en Armenië.

De federatie was vooral het werk van de mensjewieken, die in Georgië zeer sterk zijn, maar nog altijd in termen van Rusland denken. De mensjewistische leiders Tsjcheidze en Tseretelli speelden vorig jaar nog een grote rol in de revolutie in Petrograd en waren tegen het toenemend Georgisch separatisme. Maar op 26 mei gaf Tseretelli voor de Transkaukasische Raad in Tiflis toe dat de volkeren van de Kaukasus te verdeeld zijn om de federatie te laten voortbestaan. 

Tsjcheide (links) en Tseretelli

Daarop viel de Transkaukasische Raad in drie fracties uiteen. De Georgische leden riepen nog dezelfde 26ste mei de onafhankelijkheid van de Democratische Republiek Georgië uit. Twee dagen later volgden de Azerbeidzjaanse leden met de proclamatie van de Azerbeidzjaanse Democratische Republiek (ook in Tfilis), terwijl tegelijk in Jerevan de Democratische Republiek Armenië werd uitgeroepen.

De belangrijke havenstad Bakoe aan de Kaspische Zee is formeel de hoofdstad van Azerbeidzjan, maar die stad is in handen van een bolsjewistische sovjet.

De Georgische onafhankelijkheidsverklaring en de zitting van de raad die die op 26 mei 1918 uitriep

De Transkaukasische Federatie was ten dode opgeschreven nadat op 24 mei een vredesconferentie tussen de federatie en de Ottomaanse regering in de havenstad Batoemi mislukte. Alleen de Azerbeidzjanen bleken daar bereid in te gaan op de zware Turkse eisen.

Daarop viel een Turks leger van ca. 10.000 man het gebied binnen.  De Armeniërs verzetten zich massaal tegen die invasie, en met succes. Verscheidene Turkse aanvallen in de richting van Jerevan zijn afgeslagen. Maar de Azerbeidzjanen, die moslims zijn en een vorm van Turks spreken, staan onder Turkse invloed. Dat leidt dan eerder tot tegenstellingen met de Armeniërs…  en wederzijdse moordpartijen.

Wat de Georgiërs betreft, die verkiezen zich te onderwerpen aan de Duitsers liever dan aan de Turken. Twee dagen na hun onafhankelijkheid ondertekenden ze op een Duits schip in de haven van Poti een verdrag waardoor hun nieuwe republiek onder Duitse bescherming komt.

De Georgiërs vieren hun onafhankelijkheid nog altijd op 26 mei. Op de foto een parade in Tbilisi in 2008.

Costa Rica stapt in de oorlog

Op haar beurt heeft de Midden-Amerikaanse republiek Costa Rica de oorlog aan Duitsland verklaard.

Net zoals andere Midden-Amerikaanse landen is Costa Rica niet van plan troepen naar Europa te sturen. De maatregel is vooral bedoeld als een poging van de autoritaire president Frederico Tinoco Granados om in  de gunst van Washington te komen. Om die reden verbrak hij in september vorig jaar al de betrekkingen met Duitsland.

Intussen is zijn regime steeds meer omstreden. Eind februari werd een opstand tegen Tinoco hardhandig onderdrukt. Kort daarop werden de leiders van de opstand vermoord.

De Verenigde Staten lijken niet van plan om het regime te erkennen. In andere situaties zouden ze wellicht troepen naar Costa Rica hebben gestuurd, maar uiteraard hebben ze dringender zaken om het hoofd.

Frederico Tinoco Granados (rechts) en medestanders

Met Costa Rica erbij zijn er nu precies twintig landen in oorlog met Duitsland (zonder de autonome Britse dominions als Australië of Canada mee te tellen). Alleen Rusland heeft zich volledig uit de oorlog teruggetrokken.  Roemenië ondertekende wel een vredesverdrag, maar dat is nog niet bekrachtigd.

Van die twintig landen ligt de meerderheid buiten Europa. De term “Wereldoorlog” krijgt ook in die zin betekenis.

Opmerking: vanwege de boycot van het regime door Washington mocht Costa Rica niet deelnemen aan de vredesconferentie in Versailles in 1919 en sloot het geen vredesverdrag. Formeel bleef het landje in staat van oorlog met Duitsland tot het einde van de Tweede Wereldoorlog !  

Kort nieuws

Finland heeft op 29 mei 1918 een nationale vlag ingevoerd. Al in de 19de eeuw, toen Finland nog tot Rusland behoorde, waren er nogal wat voorstellen voor een Finse vlag en sinds de onafhankelijkheid in december 1917 zijn er al verscheidene vlaggen gebruikt geweest.  Het uiteindelijk gekozen ontwerp volgt de Scandinavische traditie van een kruis in de vlag. 29 mei is nog altijd ‘Vlaggedag’ in Finland. Op de illustratie de Finse vlag, omringd door patriottische postkaarten van circa 1918.