Na commotie rond mannelijke genomineerden Belgian Art Prize: "Er zijn zoveel waanzinnig goede vrouwelijke kunstenaars"

De vier mannelijke genomineerden voor de Belgian Art Prize hebben zich teruggetrokken, nadat er kritiek gekomen was op het feit dat er deze keer geen vrouwen geselecteerd waren. Maar zitten vrouwen in de culturele wereld erop te wachten dat er voor hen in de bres gesprongen wordt?  

Het was Els Silvrants-Barclay, de directeur van Netwerk-Aalst, die een tiental dagen geleden de kat de bel aanbond in De Morgen. "Dat zijn vier goede kunstenaars wiens werk ik graag bekijk, maar vier mannen selecteren is anno 2018 toch niet meer te aanvaarden?", schreef ze in een open brief, die door een hele groep mensen uit de culturele wereld ondertekend werd.

Bij de vorige editie van de Belgian Art Prize waren twee vrouwen en een duo met een vrouw in genomineerd. De winnares was Otobong Nkanga, een Nigeriaanse kunstenares die al 9 jaar in Antwerpen woont.

In de nasleep van de commotie rond de open brief (door hen omschreven als "een woordenstorm" waarin ze "gemakkelijkheidshalve gereduceerd werden tot "heteroseksuele, gepriviligieerde, blanke Brusselaars van middelbare leeftijd") hebben de vier genomineerden van dit jaar, Sven Augustijnen, Koenraad Dedobbeleer, Gabriel Kuri en het duo Jos De Gruyter & Harald Thys, laten weten dat ze zich terugtrekken uit de Belgian Art Prize. "Het resultaat van deze selectie willen, kunnen of hoeven wij vanuit onze positie niet te verdedigen. Bij het aanvaarden van de nominatie veronderstelden we simpelweg dat we zouden beoordeeld worden op basis van onze artistieke benadering of de inhoud van ons werk." Daarop besliste de organisatie om de prijs in 2019 niet uit te reiken.

De kwaliteit van het werk van deze mannelijke kunstenaars wordt niet in twijfel getrokken, maar de problematiek van de ondervertegenwoordiging van vrouwen en het gebrek aan diversiteit strekt zich echter uit naar alle geledingen van de kunsten. Tijdens de recente edities van de Oscars en het filmfestival van Cannes was er veel te doen om het beperkte aantal vrouwelijke genomineerden en eisten zwarte actrices hun plaats op. En ook in de literaire wereld zijn de winnaars en de namen op de shortlists voor prijzen vaak die van blanke mannen. Is het tijd voor een grote kentering of moet het werk van kunstenaars enkel op basis van de kwaliteit beoordeeld worden, ongeacht geslacht, nationaliteit, achtergrond of leeftijd van de makers? 

De tijden zijn aan het veranderen

De tijden zijn aan het veranderen, zoveel is duidelijk. "Wanneer je in deze tijden een lijst ziet met daarop vier blanke mannen, dan heb je automatisch het gevoel: dit kan niet", zegt Chantal Pattyn (netmanager van Klara), die benadrukt dat het op het vlak van diversiteit vorig jaar wel erg goed zat bij de Belgian Art Prize met de Nigeriaanse kunstenares Otobong Nkanga als winnares. "Ook nu zijn het vier uitstekende kunstenaars, maar ik kan daar even goed vier uitstekende vrouwen tegenoverstellen."

"In Cannes zijn er net geweldige statements gemaakt: die 82 vrouwen op de rode loper, Kristen Stewart die haar hakken uitgooit en toch blijven de "troostprijzen" voor de vrouwen. Daar moeten we echt van af."  

Troostprijzen voor de vrouwen, daar moeten we echt van af.

Chantal Pattyn

Ook volgens schrijfster Saskia De Coster is het hoog tijd voor een omwenteling: "Dit is niet meer van deze tijd. Dit is de doorwerking van iets groters in de geschiedenis. De opvatting over wat goede literatuur is, is gevormd door een patriarchaal maatschappijbeeld. Vrouwen hadden vroeger zelfs geen mogelijkheid om te publiceren, tenzij onder een mannelijk pseudoniem. En toch hoor je zelfs vrouwelijke juryleden vergoelijken waarom er zoveel mannen genomineerd zijn. Dat toont aan dat iedereen gekneed is volgens bepaalde opvattingen." 

Dit is niet meer van deze tijd.

Saskia De Coster

De Coster is erg blij dat er nu veel meer aandacht is, al is er volgens haar nog een lange weg te gaan: "Het zal nog niet snel opgelost geraken, maar het is goed dat er veel waakhonden zijn. Jury's komen er nu niet zo snel meer mee weg en er is ook steeds vaker commentaar op jurysamenstellingen." 

"Te pas en te onpas betutteling van vrouwen"

Jelle Van Riet, literair journalist en jurylid van de BookSpot Literatuurprijs (de vroegere AKO-prijs), vindt dat de kritiek vooral komt van mensen die nog nooit in een jury gezeten hebben. Zij hekelt ook de betutteling van vrouwen. 

"Wij bespreken boeken: geen auteurs, geslachten of nationaliteiten. De beste boeken blijven over.  Het zijn trouwens niet altijd mannen die geselecteerd worden of winnen. De Nederlandstalige poëzie wordt op dit moment overgenomen door vrouwen. Ik zie een sterke generatie jonge dichteressen. Maud Vanhauwaert is stadsdichter van Antwerpen." 

Wij bespreken boeken: geen auteurs, geslachten of nationaliteiten. 

Jelle Van Riet

Van Riet stoort zich vooral aan het feit dat er omgekeerde reactie ontstaan is in de nasleep van de #metoo-beweging. "Men neemt het nu te pas en te onpas op voor vrouwen. Het wordt echt betuttelend. Vrouwen willen ook gewoon beoordeeld worden op basis van hun kwaliteiten", besluit ze. 

"Hoogste tijd voor 50/50"

Maar volgens Pattyn wordt de geschiedenis op dit moment wel degelijk herschreven. "Beeldhouwster Louise Bourgeois is pas op hoge leeftijd doorgebroken. Vrouwelijke kunstenaars krijgen nu wel meer overzichtsexpo's, sommigen wel pas na hun dood helaas. Er is een groter gevoel van verantwoordelijkheid tegenover vrouwen. Vrouwen breken minder door, dus de kans dat ze op dat allergrootste niveau geraken, is ook kleiner. Maar ik ken zoveel waanzinnig goede vrouwelijke kunstenaars, het is de hoogste tijd dat het in de kunstwereld 50/50 wordt." 

De organisatoren van de Belgian Art Prize laten in een persbericht weten dat ze de waarden die in de open brief zijn aangehaald respecteren en onderschrijven en tegen elke vorm van discriminatie zijn. Maar tegelijkertijd benadrukken ze "dat aan de juryleden geenszins gevraagd werd quota, m/v-verhoudingen, taalverhoudingen, nationaliteit of andere niet-artistieke aspecten in acht te nemen".