Een foto vanuit het ISS van het noordelijk deel van het Groot Barrièrerif NASA/ISS

Groot Barrièrerif kreeg het de afgelopen 30.000 jaar al vijf keer erg moeilijk

In de afgelopen 30.000 jaar heeft het Groot Barrièrerif al vijf keer te maken gehad met ernstige koraalsterfte. Dat blijkt uit een studie van een internationaal team van onderzoekers. Het rif wist zich telkens te redden door zich te verplaatsten. Ook nu wordt het rif getroffen door sterfte, door de opwarming van het water, de stijging van de zeespiegel en de afzetting van sedimenten. Of het rif zich ook nu zal weten te redden, is voor de onderzoekers echter een open vraag. 

Het grootste koraalrif ter wereld, het Groot Barrièrerif voor de noordoostkust van Australië, heeft zich volgens de onderzoekers in de afgelopen tienduizenden jaren verschillende keren aangepast aan grote veranderingen.

Dat blijkt onder meer uit onderzoek van boorkernen die op zestien verschillende plekken op het rif verzameld zijn. Deze kernen geven een kijkje in de geschiedenis van het rif en tonen aan dat het Groot Barrièrerif in de afgelopen 30.000 jaar zeker vijf keer in grote problemen heeft gezeten.

Het rif heeft nu opnieuw te maken met massale sterfte van koralen, maar het bleek in de laatste tien jaar veerkrachtiger dan eerder werd aangenomen, zeggen de onderzoekers. Het liet echter ook zien zeer gevoelig te zijn voor toenemend sediment en slechte waterkwaliteit. 

Ook de doornenkroon-zeester vormt een bedreiging voor het rif. De doornenkroon voedt zich met de koraalpoliepen, en als er te veel zeesterren zijn, kan het koraal zich niet herstellen. Ryan McMinds/Wikimedia Commons

Vijf keer sterfte

Ongeveer 30.000 en 22.000 jaar geleden daalde de zeespiegel erg snel, doordat het op aarde kouder werd, en er meer water vastgehouden werd in grote ijskappen op de polen. Hierdoor kwamen grote delen van het rif boven water te liggen, wat uiteraard sterfte veroorzaakte. Het koraalrif reageerde hierop door zich te bewegen in de richting van de zee, naar dieper water, in een poging om de dalende zeespiegel voor te blijven.

17.000 en 13.000 jaar geleden gebeurde net het tegenovergesteld, toen de temperatuur op aarde steeg en de zeespiegel snel steeg. Het rif bewoog zich in die periode net dichter naar het land toe, naar ondieper water. 

De laatste periode waarin het rif het opnieuw moeilijk had, was 10.000 jaar geleden. Dit keer door een combinatie van oorzaken: een enorme toename van de afzetting van sedimenten afkomstig van het land, die de koralen bedekten, een verslechtering van de waterkwaliteit en een stijging van de zeespiegel.  

Vissen en koralen in het Agincourt-rif, een deel van het Groot Barrièrerif. (Foto: Bob Linsdell/WIkimedia Commons)

Te snelle opwarming

Het koraalrif wist te overleven door zich in de moeilijke omstandigheden te verplaatsen, dieper de zee in, of net dichter naar het land. Volgens de onderzoekers kan het zich jaarlijks over een afstand van 0,2 tot 1,5 meter verplaatsen. 

De onderzoekers benadrukken echter dat het niet waarschijnlijk is dat die beweging het rif ook nu zal kunnen redden. Daarvoor zou de temperatuur van het zeewater te snel stijgen. 

Zo blijkt uit eerdere studies dat temperaturen in het recente verleden op een tijdschaal van 10.000 jaar een paar graden stegen. De huidige opwarming gaat aanzienlijk sneller. Zo wordt voorspeld dat de watertemperatuur nabij het oppervlak in slechts 100 jaar tijd zo’n 0,7 graden zal stijgen.

Een Maleisisch schip is vastgelopen in het Groot Barrièrerif.

Sedimenten

Ook zou volgens de onderzoekers de waterkwaliteit te snel afnemen, terwijl de hoeveelheid sediment die zich in het rif ophoopt, te snel toeneemt door menselijke activiteiten aan de kust.

“Ik maak me er ernstige zorgen over of het rif in zijn huidige vorm in staat is om de veranderingen die veroorzaakt worden door tal van factoren en die voor de nabije toekomst voorspeld worden, bij te benen”, zei onderzoekster Jody Webster van de University of Sydney. 

"Onze studie laat zien dat het rif reageert op veranderingen in de zeespiegel, maar ook dat het zeer gevoelig is voor sediment. In onze huidige tijd betekent dat dat we meer moeten weten over de vraag hoe de industriële praktijken de vorming van sediment in het water beïnvloeden", zo zei ze aan het persbureau IPS. 

De studie van de Australische, Spaanse, Japanse, Franse, Britse en Amerikaanse onderzoekers is gepubliceerd in Nature Geoscience.