Video player inladen ...

"The Old Gray Lady" geeft zich (niet helemaal) bloot

In de vierdelige Canvas-documentaire "The fourth estate" krijg je als kijker een blik achter de schermen van de krant The New York Times tijdens een turbulent jaar gedomineerd door #fakenews en #metoo.

labels
Annelies Beck
Annelies Beck is journalist bij Terzake en sprak naar aanleiding van "The fourth estate" met The New York Times-journalisten Mark Mazzetti en Adam Goldman over journalistiek in tijden van "fake news". Het interview kan u hierboven bekijken.

Toen Donald Trump net verkozen was tot de volgende president van de Verenigde Staten besloot hij een kennismakingsronde te houden langs de pers. Algauw bleken Trump en de New York Times, één van Amerika’s meest vooraanstaande kranten, een ander idee te hebben over of die ontmoeting on the record (de krant) of off the record (de president) zou zijn. 

Meteen wist de gelauwerde documentairemaakster Liz Garbus: “Als die twee elkaar ooit ontmoeten, wil ik daar bij zijn”. Ze stapte naar de hoofdredactie en overtuigde de krant haar toe te laten als fly-on-the-wall en zo te registreren hoe de krant het eerste jaar van president Trump zou verslaan.

"Really aggressive and really fair"

De New York Times gaat er prat op “agressief en eerlijk” verslag uit te brengen over hoe het land bestuurd wordt. Menig president, niet alleen Trump, heeft zich geërgerd aan de verslaggeving van de krant in het verleden. Op de dag van president Trumps inauguratierede sloeg Liz Garbus zoals afgesproken haar tenten op bij de verslaggevers van het Washington Bureau (die het reilen en zeilen in en om het Witte Huis verslaan). Ook de collega’s die pendelen vanuit New York komen prominent in beeld.

Copyright: 2018 UJP Production

Hoofdredacteur Dean Baquet zet voorop dat de New York Times geen oppositiekrant is, maar macht(hebbers) ter verantwoording wil roepen. “We brengen met veel scepsis verslag uit over macht(hebbers).” Onder te verstaan: het maakt niet uit wie aan het stuur zit.

"Alternative facts"

Dat klinkt allemaal goed en principieel, maar hoe doe je dat? Temeer daar de manier waarop president Trump zijn macht uitoefent ongezien is. Hij twittert zonder ophouden en draait zijn hand niet om voor “alternative facts”. Als antwoord op het eerste stelt de New York Times een ochtendredacteur aan wier opdracht het is de vroegste tweets van de president te lezen en te beoordelen, zodat de krant niets mist.

© The New York Times

Journalisten worden aangemaand zich niet te laten verleiden tot een discussie met de president op Twitter. “Het is niet de bedoeling dat we zelf het verhaal worden. Dat zou alleen maar afleiden van onze harde verslaggeving.”, aldus Baquet. De “alternative facts” worden liefst niet te vaak noch te snel als “leugens” bestempeld in de koppen. Dean Baquet wijst op het gevaar dat het woord “leugen” inboet aan gewicht en belang. Een dagelijkse fact-check column is een goed idee vindt de redactie, maar liever niet onder de titel “The lie of the day”, maar wel “Matters of fact”.

"Enemy of the people"

Donald Trump noemde de New York Times al tijdens de campagne “the failing NYT”. In een beklijvende scène tijdens een bijeenkomst met Trump-supporters noemt hij de aanwezige journalisten achteraan in de zaal “vijanden van het volk”. Het gejouw en boegeroep is oorverdovend.

Trump moet ogenschijnlijk niet weten van de New York Times, maar is eigenlijk uit op erkenning

Toch belt president Trump rechtstreeks met Maggie Haberman, één van de Witte Huis-verslaggevers, en ook zijn (toen nog) adviseur Steve Bannon ontvangt NYT-reporter Jeremy Peterson graag thuis of onderweg om hem uit te leggen wat zijn plannen zijn. Haberman, die Trump al volgt van toen hij een rijke vastgoedmagnaat was, legt uit aan haar collega’s dat de president ogenschijnlijk niet moet weten van de NYT, maar eigenlijk uit is op erkenning door de krant.

Waarheid

De president en zijn entourage, de vragen over de mogelijke contacten tussen team Trump en Rusland tijdens de campagne worden op verschillende journalistieke manieren aangepakt. Onderzoeksjournalisten Mark Mazzetti en Adam Goldman wonnen al Pullitzer Prijzen voor hun werk over de geheim diensten en veiligheidsdiensten als FBI, CIA en NYPD. In het kader van het Rusland-onderzoek werken ze nu nauw samen met hun Witte Huis-collega’s. Terwijl Mazzetti en Goldman vriend en vijand bellen en doorsteppen, bronnen uithoren en dubbelchecken, trekken collega’s van hen het land in om te praten met Trump-aanhangers of zijn naaste medewerkers.

Jeremy Peterson die Steve Bannon verschillende keren sprak, zegt daarover: “Het is niet mijn taak hem op elk punt aan te vallen, maar wel om hem te laten vertellen over zijn denkbeelden. Ik ben geen CNN-anker van Crossfire.” Wanneer zijn collega Michael Schmidt er tijdens de kerstvakantie in slaagt Trump in zijn vakantieoord tot een interview te verleiden krijgt hij daar later kritiek op van links. “Ik wilde hem laten vertellen hoe hij de wereld ziet. Sommigen vinden dat ik hem moet fact-checken bij elke uitspraak die hij doet, maar dat zou nergens toe leiden.” Dat fact-checken gebeurt verderop in de krant wel, lijkt hij te suggereren.

Het journalistieke leven zoals het is?

Door Liz Garbus toe te laten worden de journalisten natuurlijk toch zelf het verhaal (in weerwil van de twitterregel, zie boven). Dat is toe te juichen onder het mom van transparantie - een hogelijk gewaardeerd goed in deze tijden. Tegelijk blijft deze documentaire natuurlijk ook een goed verteld verhaal. Met louter beeld van typende, bellende en vergaderende mannen en ook vrouwen in pak houden allicht maar weinig kijkers het vier uur vol.

Perfecte mensen zijn het niet, die journalisten, maar wel hardwerkende mensen

Er wordt muziek gebruikt, de journalisten vertellen zelf hun verhaal, je ziet hen onderweg en soms ook thuis, je sympathie voor bepaalde journalisten wordt geleidelijk aan opgebouwd. Dat laatste zorgt ervoor dat de val van een van hen op het einde des te harder aankomt. Hij wordt beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat is bijzonder pijnlijk omdat de NYT het Harvey Weinstein-verhaal uitbracht. Het siert de krant dat tegen die verhaallijn geen veto werd gesteld, hoewel vooraf was afgesproken dat journalisten scènes konden tegenhouden na de montage, vooral om hun bronnen te beschermen waar nodig. 

Perfecte mensen zijn het niet, die journalisten van de NYT, maar wel hardwerkende mensen die zich, in deze docu-reeks alvast, niet verliezen in hoogdravende uiteenzettingen over hun rol als vierde macht maar elke dag aan de slag gaan. Mij viel op hoezeer deze journalisten toegespitst zijn op hoe ze hun werk het beste kunnen doen.

Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistribu

De heftigste emoties in de reeks komen voort uit de scoop die ze net wel of niet scoren en uit die ene bron die ze aan de praat krijgen, uit de snelheid ook waarmee de krant publiceert en geciteerd wordt op persconferenties van het Witte Huis (soms maar een kwestie van seconden). De emotie is veel minder of nauwelijks een reactie op het beleid en karakter van de president of zijn taalgebruik. De journalisten analyseren en onderzoeken die wel in hun stukken. 

De mannen en vrouwen van de NYT, elk met hun eigen temperament, zien wat zich afspeelt als “a story, a fucking good story” en “a narrative”. Dat creëert een zekere afstand tot het gebeuren en verklaart allicht de methodische aanpak. Het zou tot een cynisch spektakel-kijken kunnen leiden, maar de indruk die blijft hangen, is dat ze toch vooral gedreven zijn door een wil om te weten en een bezorgdheid over de werking van de instellingen en de democratie.

Natuurlijk maakt de NYT via deze reeks reclame voor zichzelf. Niet alle vergaderingen mochten gefilmd worden en er worden geen kritische vragen gesteld over het beleid of de aanpak van de eigenaars van de krant. Dat kan je beschouwen als een tekortkoming, maar de journalisten spreken voor zichzelf en over zichzelf. Het oordeel wordt aan de kijker gelaten.

De documentaire "The fourth estate" is elke donderdag in juni te zien op Canvas, na Terzake en De Afspraak. Ook "Terzake" blikt morgen vooruit op de documentaire. Thomas De Graeve sprak met Mazzetti en Goldman over het onderzoek naar Russische inmenging tijdens de Amerikaanse verkiezingen.