Burundese president belooft dat hij stopt in 2020

Bij de plechtige ondertekening van de nieuwe grondwet heeft de Burundese president Nkurunziza laten verstaan dat hij na zijn lopende ambtstermijn niet opnieuw kandidaat zal zijn. Nochtans laat de nieuwe grondwet hem toe om na 2020 nog eens twee ambtstermijnen van telkens zeven jaar rond te maken en dus tot 2034 aan de macht te blijven. Maar volgens de president is de nieuwe grondwet niet op zijn maat geschreven zoals de oppositie en critici wereldwijd zeggen.

De nieuwe grondwet werd op 17 mei bij referendum goedgekeurd met 73,2% van de stemmen. Volgens de oppositie en deskundigen wereldwijd zet de nieuwe Burundese grondwet de zeer delicate machtsevenwichten tussen partijen en etnieën op losse schroeven. Die werden na lange onderhandelingen vastgelegd na meer dan tien jaar burgeroorlog en vormden de basis van de grondwet van 2005. 

Daarenboven voert de nieuwe grondwet een systeem in van maximaal twee presidentiële ambtstermijnen van telkens zeven jaar (in tegenstelling tot twee keer vijf jaar volgens de vorige grondwet). Vermits nergens expliciet vermeld staat dat de huidige president daar niét mag voor kandideren gingen de meeste waarnemers ervan uit dat Petero Nkurunziza de grondwet op zijn maat had laten schrijven om zo tot 2034 aan de macht te kunnen blijven.

AFP or licensors

La Constitution n’a pas été amendée pour le président Pierre Nkurunziza comme les ennemis du Burundi le colportaient ces derniers jours. (Vertaling: Persagentschap Iwacu)

Maar in zijn toespraak bij de plechtige ondertekening van de nieuwe grondwet reageerde Nkurunziza expliciet op die kritiek. "Deze grondwet is niet aangepast ten behoeve van president Nkurunziza", zegde de president en hij voegde eraan toe dat zijn termijn afloopt in 2020.

Respect voor de grondwet?

De praktijk zal moeten uitwijzen of president Petero Nkurunziza effectief de geest van de oude en de nieuwe grondwet zal respecteren en zich zal beperken tot twee mandaten, althans volgens zijn interpretatie. Volgens de oppositie en critici in binnen- en buitenland is zijn huidige mandaat eigenlijk al een derde mandaat. De betwisting daarover leidde in 2015 tot zwaar straatgeweld, een poging tot staatsgreep, meer dan duizend doden en zeker 400.000 vluchtelingen in het buitenland. Het lijkt erop dat Nkurunziza met zijn verklaringen vandaag een herhaling van die tragedie in 2020, bij de volgende verkiezingen, wil vermijden. 

 Pour ce qui me concerne, je m’en engage ... à soutenir le nouveau président de la République que nous élirons en 2020. (Vertaling: Persagentschap Iwacu)

Hij belooft dus "de nieuwe president" te steunen die zal verkozen worden in 2020. Op die manier suggereert hij dat dit iemand anders wordt dan hijzelf maar wantrouwige geesten kunnen ook interpreteren dat hij zichzelf zou steunen. Want zeker in het Kirundi zijn verschillende interpretaties van een tekst altijd mogelijk en de president hield zijn toespraak over dit delicate onderwerp uitsluitend in het Kirundi.

AFP or licensors

Uitzondering in de regio?

Als Petero Nkurunziza inderdaad in 2020 stopt als president dan geeft hij alvast een voorbeeld voor de regio. Zijn Rwandese collega Paul Kagame heeft het anders aangepakt. In Rwanda kwam er een nieuwe grondwet die letterlijk op maat geschreven werd van de huidige president waardoor die expliciet kandidaat mag blijven tot en met 2034. In Oeganda wijzigde president Yoweri Museveni meermaals de grondwet waardoor hij feitelijk aan de macht blijft. Gelijkaardige ingrepen waren er onder meer in Congo-Brazzaville en Kameroen. En in Congo-Kinshasa zijn de verkiezingen nu al uitgesteld met twee jaar, waardoor president Kabila zijn lopende mandaat feitelijk verlengt.

Toch wordt het uitkijken naar wat er echt in Burundi zal gebeuren in 2020. Verderop in zijn toespraak zegt Nkurunziza immers ook dat hij "zal waken over hem (de nieuwe president, in 2020) tot aan het eind van mijn dagen op deze aarde". Dat suggereert op z'n minst dat hij niet meteen van plan is om na 2020 alle macht aan anderen te laten ...

Je m’engage à continuer à servir notre pays et à veiller sur lui jusqu’à la fin de mes jours ici sur terre. (Vertaling: Persagentschap Iwacu)

Alvast de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders heeft een goed oog in de toekomstplannen van de Burundese president. In een ongemeen snelle reactie sprak hij zijn tevredenheid uit met de geplande "democratische machtswisseling" in 2020 en riep hij op om "de publieke en democratische ruimte" te openen door een dialoog met alle democratische krachten in het land.