Verdampt door Theo Francken de kans op een tweede regering Michel?

Hoe moet het met deze coalitie verder? Het wantrouwen tussen enerzijds N-VA en anderzijds de drie kleinere coalitiepartners, inclusief de MR van premier Charles Michel is toch groot. En vooral, de vraag wat de regeringspartners na deze legislatuur gaan doen, hangt in de lucht. Is de kans dat er opnieuw een centrumrechtse coalitie komt, aan het verdampen?

labels
Wouter Verschelden
Wouter Verschelden is uitgever van de nieuwssite Newsmonkey..

Toen de vier partijvoorzitters in de zomer van 2014 een regeringsakkoord sloten, en uit hun midden Charles Michel (MR) tot premier maakten, was dat met een duidelijke afspraak: we doen dit niet voor even. Bedoeling was het land op een andere koers te zetten, afscheid te nemen van socialistische avonturen en degelijk beleid te gaan maken. Dit is een deal voor meer dan één legislatuur, liet elke voorzitter achteraf informeel verstaan.

Twee partijen namen extra politiek risico: de MR omdat ze de enige Franstalige partij aan boord was. En de N-VA omdat die haar communautair programma volledig in de koelkast stak. Nog meer dan de anderen geloofden zij dat een doorgezet centrumrechts beleid, over een periode van tien jaar, wel eens fundamenteel de krijtlijnen van het Belgische politieke spel zouden kunnen hertekenen.

Nicolas Maeterlinck

De komende maanden worden cruciaal voor het voortbestaan van die ambitie. Want psychologisch neemt de kloof tussen N-VA enerzijds en de drie kleinere coalitiepartners anderzijds de afgelopen maanden systematisch toe. De spanning is haast permanent: de regering fietst van het ene interne relletje naar het andere. Het is een sfeer van wantrouwen die de ambities van 2014 wel degelijk bedreigt.

Kwaad bloed tussen N-VA en CD&V

Het incident rond staatssecretaris Theo Francken (N-VA) is symptomatisch. Bij N-VA lezen ze zijn uitspraken als "een waarheid die andere Europese leiders ook durven zeggen". En goed, het was wat "ongelukkig verwoord", Theo is wat fors geweest. Of nog: dat citaat over "hypocrisie als vaseline van de Wetstraat, kwam dat niet oorspronkelijk van Herman De Croo"?

Om maar te zeggen: zwaar tillen Bart De Wever en co er niet aan. Plus, ze weten ook dat ze gescoord hebben de afgelopen dagen: de overgrote meerderheid van de Vlamingen zit gevoelsmatig aan hun kant.

Bij de andere partners gaat men toch niet zo licht over de hele zaak. De fractieleiders van de meerderheid Patrick Dewael (Open Vld) en Servais Verherstraeten (CD&V) haalden keihard uit naar Francken in de Kamer, met dezelfde kracht en impact als die van de oppositie.

Het applaus in de Kamer scheurde de meerderheid zichtbaar in twee: N-VA die luistert terwijl de rest van de meerderheid gretig klapt. Het maakte een onderliggend conflict dat dieper zit plots erg visueel in het theater van de Wetstraat.

De verbetenheid ten opzichte van N-VA is zeker bij CD&V de laatste maanden enorm aanwezig. Voor CD&V staat straks bij de gemeenteraadsverkiezingen niets minder op het spel dan de koppositie, de grootste zijn op lokaal vlak.

Komt daarbij de komst van CD&V-vicepremier Kris Peeters naar Antwerpen en je hebt genoeg om te spreken van bad blood tussen de voormalige kartelpartners. Wil de linkervleugel van CD&V dan opnieuw een avontuur met de Vlaams-nationalisten? En hoe zit het omgekeerd?

Alvast wat Antwerpen betreft zet Bart De Wever (N-VA) straks CD&V zonder blikken of blozen bij het grof vuil, als die mathematisch niet meer nodig zijn om een meerderheid te maken in de stad.

MR kijkt opnieuw naar de PS

Maar federaal is de belangrijkste partner voor N-VA, als het straks over een regering Michel II moet gaan, natuurlijk de MR. En daar zijn eveneens grote bezorgdheden. "Als de N-VA zo verder doet, is ze dan straks nog wel  frequentabel voor ons? Kunnen wij dan nog wel verder met die partij", is in de hoogste kringen te horen.

Want ook de MR komt de N-VA tegen op haar strategie voor de gemeenteraadsverkiezingen. In een pak grotere steden lonken de socialisten opnieuw naar de liberalen. En op die plekken is geen N-VA om een coalitie mee te sluiten.

Het is dus geen toeval dat een MR-kopstuk als Christine Defraigne uit Luik het heel moeilijk heeft met Francken op migratie, en in het dossier van de woonstbetreding bij mensen die illegalen onderdak geven, radicaal ging dwarsliggen. Zij moet straks met de PS in Luik opnieuw in coalitie.

Bij de N-VA zien ze die toenadering tussen MR en PS met stijgende huivering gebeuren. De Franstalige liberalen halen de schouders op: natuurlijk gaan we met de PS lokaal coalities maken, wat had je anders gedacht?

Op hun beurt ergeren ze zich bij de MR aan lone wolf Francken, die "zichzelf maar niet kan bedwingen". "Hoeveel keer heeft de premier hem ondertussen al niet de handen boven het hoofd gehouden?"

Het gevoel leeft dat de N-VA wel herhaalt dat ze aan boord zijn én blijven in de regering, maar toch telkens met één been uit bed hangen, en oppositietoneeltjes opvoeren.

Bovendien is de premier niet vergeten dat eind vorig jaar de N-VA-voorzitter De Wever en z'n eigen vicepremier Jan Jambon (N-VA) gingen dineren met z'n rivaal Didier Reynders, en als klap op de vuurpijl toen ook nog eens vervroegde verkiezingen op tafel gooiden.

Achteraf spaarde De Wever kosten noch moeite om te benadrukken dat hij verder wilde met de regering én met Michel: de premier kreeg als enige niet-N-VA'er een staande ovatie op de nieuwjaarsreceptie van de Vlaams-nationalisten. Zes maanden later lijkt van dat 'hernieuwd vertrouwen' weinig over.

Is er een alternatief?

Slechts één sterk argument blijft overeind als een huis om te geloven dat die Michel II er straks komt: de oppositie. Die mist nog steeds alle slagkracht. De socialisten zijn in Franstalig België nog maar heel zachtjes aan het recht krabbelen, en zolang Elio Di Rupo er zit zal van een comeback geen sprake zijn.

De SP.A heeft zichzelf zowel in Antwerpen met Tom Meeuws als nationaal, na de affaire van de fake mails van John Crombez, vooral in de eigen voet geschoten. Daarmee een alternatieve coalitie gaan bouwen is voor de liberalen niet echt een optie, zowel in Vlaanderen als Franstalig België niet.

En dus, ondanks alle theatrale uithalen tussen de coalitiepartners, ploegt deze regering verder. Er komt nog een begrotingsopmaak voor de zomer, er moeten knopen worden doorgehakt over de opvolging van de F-16's en in feite zouden Arco en Belfius ook nog geregeld moeten worden.

Maar van nog eens een "groot zomerakkoord" maken is deze keer geen sprake, anders dan vorige zomer gaat het niet om allerlei sociaal-economische dossiers die aan elkaar hangen.

Die laatste werven wil premier Michel graag afwerken. En de manier waarop het de komende maanden loopt in die federale ploeg, zal zeker voor de MR bepalend worden van hoe er straks naar een volgende regering wordt toegewerkt.

Maar op de partijhoofdkwartieren van de meerderheid ligt de focus nu al volop op de campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen. Tot en met 14 oktober is dat nu het enige echte aandachtspunt.

Vraag is of de vier van 2014 zich ondertussen nog willen en kunnen houden aan hun afspraak van destijds. Maar hoe meer schermutselingen zoals deze week, hoe moeilijker het zowel menselijk als politiek gezien wordt.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.