Pootafdrukken van 546 miljoen jaar oud, de oudste ter wereld, gevonden in China

In het zuiden van China zijn de oudste pootafdrukken ter wereld gevonden. Het is niet bekend welk dier de 546 miljoen jaar oude afdrukken gemaakt heeft. Ze komen uit het Ediacaraium, een tijdperk waarin de eerste complexe meercellige organismen opduiken. Het gaat om een spoor van twee rijen afdrukken, en het is het oudste bewijs voor het bestaan van een dier met poten. 

De Chinese onderzoekers die de afdrukken gepubliceerd hebben, weten niet of het dier dat ze gemaakt heeft, twee poten had of meer. Maar ze zeggen dat de sporen waarschijnlijk gemaakt zijn door een lid van de Bilateria. Dat is een groep binnen het rijk van de Animalia - de dieren, waartoe bijna alle dieren behoren. Kenmerkend voor de Bilateria is dat ze bijna allemaal bilateraal - tweezijdig - symmetrisch zijn, behalve de stekelhuidigen zoals de zeesterren, die radiaal symmetrisch zijn als ze volgroeid zijn, maar die bilateraal symmetrische larven hebben.   

De meeste Bilateria hebben een kop en een staart, een rug- en buikkant, en een linker- en rechterkant. Kenmerkend voor de groep is ook dat hun aanhangels in paren voorkomen, een aan de linker- en een aan de rechterkant. In dit geval zou het gaan om een paar poten, die het lichaam van het dier boven het sediment hielden waarover het aan het stappen was. 

"Ten minste drie nog levende groepen van dieren hebben gepaarde aanhangsels", zei Zhe Chen aan het persbureau AFP. Chen is lid van de Chinese Academy of Sciences en medeauteur van de studie over de afdrukken. Het gaat dan om de Arthropoda of Geleedpotigen, zoals kreeftachtigen, insecten en spinnen, de Anelida of ringwormen, zoals de borstelwormen, en de Tetrapoda of viervoeters, waartoe naast de vogels, amfibieën en reptielen ook de mens en de andere zoogdieren behoren. "Arthropoda en Anelida, of hun voorouders, behoren tot de mogelijkheden", zo voegde Chen eraan toe. 

Het volledige blok met de fossiele afdrukken. Op de afbeelding bovenaan is het spoor 90 graden naar rechts gedraaid.

Gangetjes in het sediment

De afdrukken zijn gevonden in het gebied van de Driekloven van de Yangtze-rivier in het zuiden van China. De rotsen waarin ze zijn aangetroffen, zijn gedateerd tussen 551 en 541 miljoen jaar oud. 

"Eerder geïdentificeerde pootafdrukken zijn tussen 540 en 530 miljoen jaar oud. De nieuwe fossielen zijn waarschijnlijk tot 10 miljoen jaar ouder", zei Ze Cheng. In de Ediacarium-periode zijn er al wel oudere graafgangen gevonden. Ook daarvan is niet geweten wie de gangen gegraven heeft, mogelijk ging het om wormen. 

Het lijkt er overigens op dat het dier af en toe gepauzeerd heeft, aangezien het spoor verbonden lijkt te zijn met gangetjes die in het sediment zijn gegraven, mogelijk om voedsel te zoeken. 

De studie van de Chinese en Amerikaanse onderzoekers over de pootafdrukken is verschenen in "Science Advances".

(Lees voort onder de foto)

 

Een fossiel van Dickinsonia costa, een dier uit het Ediacarium dat op de zeebodem leefde. (Foto: Verisimilus/Wikimedia Commons)

Rare wezens uit het Ediacarium

De Ediacarische fauna of biota zijn de oudste complexe meercellige wezens die we kennen. Ze worden gevonden in afzettingen die tussen 575 en 546 miljoen jaar oud zijn, en ze krijgen hun naam van het Ediacarium, een geologisch tijdperk dat van 630 tot 542 miljoen jaar geleden liep.  

De wezens uit het Ediacarium hebben bijna allemaal geen harde delen. Ze vormen een bonte verzameling, met ongewone vormen die later niet meer worden aangetroffen. Er zijn schijfachtige wezens bij,  varenbladachtige dieren die in de zeebodem verankerd zaten en fractalachtige structuren - met onderdelen die zichzelf steeds herhalen. Ze leefden op de zeebodem en hadden weinig herkenbare uiterlijke kenmerken. Zo hadden ze bijvoorbeeld geen herkenbare mond. Waarschijnlijk namen ze hun voedsel rechtstreeks door de huid op.

Aangenomen wordt dat de meeste Ediacarische dieren zich niet konden voortbewegen, wat onder meer blijkt uit de zeldzaamheid van fossielen van sporen. Zoals gezegd zijn er enkele graafgangen gevonden en enkele pootafdrukken. 

Over de fossielen uit dit tijdperk is er nog veel onduidelijkheid. Momenteel is er wel een concensus dat de wezens tot het dierenrijk behoren, en dat er waarschijnlijk ook Bilateria onder te vinden zijn. De Ediacarische fauna verdwijnt op het einde van het tijdperk, 542 miljoen jaar geleden, en wordt opgevolgd door de dieren uit de Cambrische explosie. 

Niet duidelijk is welke plaats de Ediacarische fauna in de stamboom van het leven innemen: sommige experten denken dat ze een evolutionair dood spoor vormen,  en dat hooguit enkele Ediacarische levensvormen de overgang naar het Cambrium overleefd hebben, anderen denken dat de wezens uit het Ediacarium aan de basis liggen van de Cambrische explosie, waarin op korte tijd levensvormen verschijnen met de bouwplannen van bijna alle stammen van de metazoa, de meercellige dieren.

Een reconstructie van hoe het leven in de Ediacarium er kan uitgezien hebben, met varenachtige dieren, schijfvormige dieren die op de zeebodem leven, en slechts enkele levensvormen die zich kunnen voortbewegen. (Illustratie: Maulucioni/Wikimedia Commons)