Zwitsers hebben gestemd: werking van hun bankrekeningen blijft onveranderd

Het wetsvoorstel van het Zwitserse volk om het betalingsverkeer rechtstreeks onder het beheer van de nationale bank te plaatsen en daarmee de commerciële banken te kortwieken, heeft het niet gehaald.  "Vollgeld" heette het initiatief en het kon het financiële landschap in Zwitserland drastisch veranderen. Volgens onze correspondente Renske Heddema blijft het referendum wel erg betekenisvol: banken zullen in de toekomst nieuwe modellen moeten uittekenen.

"Nu denk je misschien dat je bankrekening van jou is, maar dat is helemaal niet zo", legde Renske Heddema, correspondent in Zwitserland, uit in "De ochtend". "Je bankrekening is voornamelijk elektronisch geld en die is gebaseerd op een aantal afspraken tussen jou en de bank: dat je salaris daar wordt gestort, dat je vaste lasten betaalt... De Nationale Bank is de bank die de bankbiljetten drukt en uitgeeft, maar dat concrete geld dat je in je handen kan houden, is slechts tien procent van de totale hoeveelheid geld die in omloop is. Negentig procent van ons geld is elektronisch en berust op vertrouwen tussen jou en de bank. Wat de initiatiefnemers van het referendum wilden, is dat de consumentenrekeningen, zeg maar het betalingsverkeer van de consument van elke maand, uit de balans van de zakenbanken gaan, zodat de zakenbanken niet met dat geld kunnen spelen." 

Kort gezegd: het is vandaag niet zo dat er voor elke euro die u op uw bankrekening hebt, dat daar effectief een euro voor in reserve ligt bij de bank. "De initiatiefnemers wilden dus dat dat onder regie komt van de Nationale Bank en dat betekent dat men het hele financiële stelsel wil omgooien. De Nationale Bank zit nu namelijk niet rechtstreeks aan de knoppen, dat zijn de zakenbanken."

Referendum is reactie op financiële crisis van 2008, vanuit het idee dat de belastingbetaler de banken toen moest redden

Het hele referendum was een reactie op de financiële crisis van 2008. "Het gaat uit van het idee dat de banken toen zijn omgevallen en dat de belastingbetaler de banken heeft gered. We konden ze niet missen in ons economische systeem en wij moesten dus als belastingbetaler met miljarden de banken redden."

De banken waren uiteraard niet blij met het referendum. Ook de regering had op voorhand negatief advies gegeven. "Ze vindt het veel te riskant om het alleen in Zwitserland zo te proberen. Want wat gebeurt er als Zwitserland het systeem heeft van Vollgeld, dat je bankrekening dus gegarandeerd wordt door de Nationale Bank? Dan krijg je misschien een ongewenst effect: weer een run op de Zwitserse frank. Dan wordt de Zwitserse frank weer meer waard en dat is enorm lastig voor de exportindustrie. Je gaat een enorm risico aan en daarom zei de regering ook: "Mensen, doe het niet". Zakenbanken waren dan weer niet blij omdat er een deel van hun verdienmodel zou verdwijnen, ze hebben zich er enorm tegen verzet."

De Zwitsers hebben nu dus tegengestemd. "De afwijzing van de crisisbestendige bankrekening was met 75 procent toch een stuk hoger dan verwacht. De meeste stemmen kreeg het volksinitiatief in Genève, met 40 procent. Genève is van oudsher een bankenstad, maar ook het grootste centrum van Franstalig Zwitserland, waar men altijd linkser stemt. De opkomst was 34 procent, veel lager dan de gemiddelde opkomst bij referenda van 46 procent. Alleen de harde kern stemmers die altijd opdagen bij referenda stemden vandaag, de gemiddelde leeftijd was 57 jaar. Voor de rest van de Zwitsers was het voorstel te lastig en de jeugd gaat sowieso veel minder naar de stembus. De initiatiefnemers en dus de verliezers van vandaag verklaarden dat ze blij waren dat de openbare discussie over het crisisbestendige betalingsverkeer nu overal wordt gevoerd."

Banken zullen nieuwe modellen moeten ontwikkelen

"Er is op dit moment sowieso een enorme discussie over virtueel geld, over de bitcoin, over wat geld nu precies is. In het licht daarvan denk ik dat banken nieuwe modellen gaan ontwikkelen. Ik denk dat je een soort model krijgt, net zoals aandelenportefeuilles. Je kan dan bijvoorbeeld zeggen: ik wil een hele veilige rekening, ik wil "Vollgeld", en dan kunnen de banken zeggen dat dat net iets meer geld kost dan als je voor het huidige model gaat (waarbij een deel van uw bankrekening elektronisch geld is nvdr.)"

Herbeluister hier het gesprek in "De ochtend"