AP

De Duitse regering "schafft es nicht"

Het is crisis binnen de kersverse Duitse regering, dat kunnen we wel duidelijk stellen. De struikelsteen? Het thema dat zowat alles sinds september 2015 overvleugelt: migratie. Vandaag had minister van Binnenlandse Zaken Seehofer een groot "masterplan migratie" moeten voorstellen. Een plan over een belangrijk thema door een minister die dat erg belangrijk vindt. Alleen: die minister en zijn baas zijn het niet eens. En dat is tekenend. 

labels
Jeroen Reygaert
Buitenlandjournalist bij VRT NWS, gespecialiseerd in Duitsland en Nederland.

Je kan er gif op innemen: een paar keer per trimester is het bij onze oosterburen al migratie wat de klok slaat. Sinds de herfst van 2015  laait de discussie af en toe fel op. Toen gebruikte bondskanselier Angela Merkel haar beroemde "Wir schaffen das"-slogan. Deelstaatverkiezing na deelstaatverkiezing, nationaal, op ieder politiek congres, in de helft van de TV-shows: "Merkels miljoen vluchtelingen" spelen een centrale rol. De rechtse Alternative für Deutschland (AfD) dankt er zelfs haar bestaan aan.

De storm lijkt af en toe te gaan liggen. Maar elk opstootje met een migrant, vluchteling, allochtoon of kortweg iedereen die er niet Oerduits uitziet, wakkert het migratiedebat opnieuw aan. Met felle verwijten over en weer: voor de rechtse oppositie is "Merkels opendeurenbeleid" verantwoordelijk voor elk onheil dat Duitsland treft, voor de linkerzijde van het politieke spectrum zijn die rechtsen allemaal neo-nazi's en racisten en is iedereen welkom.  Ook deze week kwam Merkels asielpolitiek nog eens onder vuur te liggen, naar aanleiding van de moord op een 14-jarig joods meisje door een uitgewezen Irakees. 

Merkelcriticus maakt plan...

Een van de grote Merkelcritici de voorbij jaren, was de Beier Horst Seehofer, van de CSU. Hoewel de CSU en CDU tot dezelfde politieke christendemocratische familie behoren, was de kritiek heftig. Op een partijcongres van de CSU begin 2016 las Seehofer Merkel als een schoolmeester de les.  Volgens de CSU was hun verkiezingsnederlaag in september alleen een gevolg van Merkels vluchtelingenpolitiek.

Het moest anders, want met de Beierse deelstaatverkiezingen voor de deur - de belangrijkste verkiezingen voor de CSU - moet de partij tonen dat ze een vuist maakt tegen Merkel en haar "open deuren". Het veroveren van het ministerie van Binnenlandse Zaken (en Heimat) was daarbij een cruciale stap. Want het geeft de partij tenminste de mogelijkheid om te tonen dat er een alternatief is. 

Het grote Masterplan Migratie van Seehofer moest de parel in de vitrinekast worden van "het grote gelijk van de CSU".  Dit weekend liet hij in de populaire tabloid Bild al even in zijn kaarten kijken: "We hebben te weinig vaste regels en afspraken voor de toekomst", klonk het bij Seehofer. Een van de maatregelen zou het "sneller afhandelen van asielaanvragen en het consequenter terugsturen van wie toch niet mag blijven" worden. Vooral dan van misdadigers en gevaarlijke individuen, voegde Seehofer eraan toe.

Verder zou er een systeem komen van zogenaamde ankercentra, plaatsen waar asielzoekers van aankomst tot beslissing zouden moeten verblijven. Wie dus uitgewezen wordt, komt op die manier nooit echt Duitsland binnen. Het probleem voor Seehofer was sowieso dat niet alle deelstaten stonden te springen om zo'n ankercentra in te richten en laat nu net die deelstaten daar verantwoordelijk voor zijn.

Ook de lijst van veilige landen zou uitgebreid worden. Op die manier wordt het dus vlotter mogelijk om asielzoekers terug te sturen. Marokko, Tunesië en Algerije stonden al in het regeerakkoord. Daar kwamen Georgië en delen van Afghanistan en Irak bij.  

..., Merkel gooit plan in de vuilnisemmer

Waar Seehofer in zijn kranteninterview niet mee uitpakte, was de strenge toepassing van de Dublinregels. Samengevat wou Seehofer aan de grens asielzoekers tegenhouden en ze terugsturen naar het "land van aankomst", zoals Dublin ook voorschrijft. Griekenland en Italië, dus.

In de praktijk betekent dat "grenzen dicht en controles", zoals die tot op de dag van vandaag trouwens nog bestaan aan een aantal grensovergangen tussen Beieren en Oostenrijk. Maar het is evengoed een toepassing van de Europese regels. Zo gaat ons land binnenkort ook mensen terugsturen naar Griekenland, omdat ze daar asiel aangevraagd hebben.

Wat Merkel in 2015 deed, was simpelweg afwijken van die regels door de grenzen te openen en iedereen te laten doorreizen naar Duitsland. 

Toch gruwelt de kanselier tot op de dag van vandaag van een beeld waarbij bij een volgende grote crisis vluchtelingen en migranten aan de buitengrenzen van Duitsland "vast komen te zitten". Hoewel ze al een paar keer gezegd heeft dat "Wir schaffen das" en het miljoen vluchtelingen in het kielzog van die uitspraak zich niet meer mag herhalen: gesloten grenzen botsen op haar waarden. Om een nieuw "2015" te vermijden, blijft Merkel inzetten op een Europese oplossing, niet op een nationale.

En dus mocht Seehofer, hoewel hij het Europees Recht aan zijn zijde heeft, ophoepelen met zijn plan. Weg trofee voor de CSU, weg "grote gelijk van Seehofer".

De crisis zit diep. Zo diep dat Merkel en Seehofer elkaar blijkbaar een aantal dagen niet in de ogen willen kijken. Zo laat Seehofer morgen verstek gaan voor Merkels integratietop, nochtans de 'core business' van het ministerie van Binnenlandse Zaken. 

In de plaats daarvan gaat Seehofer eten met de Oostenrijkse kanselier, Sebastian Kurz. Even weg uit Berlijn. Het is een recept waarmee de CSU al menige regeringscrisis laten overwaaien heeft. Kurz lijkt me de perfecte tafelgenoot voor Seehofer om wat stoom over zijn baas af te laten en "zijn gelijk" nog eens te laten bevestigen.

Een goede lunch kan al eens deugd doen.