© Josef Koudelka - Magnum-foto's

Tanks in de straten van Praag: 50 jaar later blijven foto’s Josef Koudelka even dramatisch

Josef Koudelka, de legendarische fotograaf van de onderdrukking van de Praagse lente in 1968, stelt zijn historische foto’s voor in Brussel.

In de nacht van 20 op 21 augustus 1968 maken Sovjettanks in de straten van Praag korte metten met het communisme-met-een-menselijk-gelaat van de Praagse lente. Josef Koudelka is dan 30 jaar. Hij is net terug van een fotoreportage over de Roma-zigeuners in Roemenië. Midden in de nacht wordt op zijn deur geklopt: “De Russen zijn daar!” Koudelka trekt de straat op met zijn camera. Tevoren heeft hij nooit nieuwsfoto’s gemaakt. Gedurende enkele dagen schiet hij beelden die zonder meer historisch, krachtig, menselijk zijn. Het worden universele symbolen van verzet tegen onderdrukking. 

© Josef Koudelka - Magnum-foto's

De foto’s worden Tsjechoslovakije uitgesmokkeld en komen terecht bij het Magnum-fotoagentschap in Londen. Ze worden anoniem afgedrukt, onder de initialen P.P. (Prague Photographer), om het leven van Koudelka en zijn familie niet in gevaar te brengen. Pas in de jaren 80 raakt zijn naam bekend en na de Fluwelen Revolutie van 1989 en het einde van het communisme worden zijn foto’s in Tsjechoslovakije zelf gepubliceerd. 

Koudelka zelf vlucht naar Groot-Brittannië in 1970. Hij wordt lid van het beroemde Magnum en reist de wereld rond. Hij maakt vaak reportages over Roma, nomaden, vluchtelingen en ook vele keren over Israël en Palestina. Zijn werk is internationaal bekroond en tentoongesteld in de grootste musea, zoals het MoMa in New York. Onlangs is Koudelka 80 geworden. In zijn recentste werk is de mens nagenoeg verdwenen in het landschap.

Het jaar 8

50 jaar na de Praagse lente en de onderdrukking lopen er retrospectieve fototentoonstellingen in Praag en nu ook in de Botanique in Brussel. Jitka Pánek Jurková, directeur van het Tsjechische Cultuurcentrum in Brussel, wijst erop dat jaartallen met een 8 erg belangrijk zijn voor haar land. In 1918 werd de staat Tsjechoslovakije gesticht, in 1938 lijfden de nazi’s die in, in ’48 namen de communisten de macht, in ’58 won het land de prijs voor het mooiste paviljoen op de Expo in Brussel en in 1968 kwam er brutaal een eind aan de Praagse lente. Josef Koudelka is verweven met die hele geschiedenis, hij is een stuk Tsjechisch erfgoed, zegt Jurkova. 

De lente van ’68  in Praag was een seizoen van vrijheidsdrang, net als in Parijs. Het verschil was dat de Praagse lente in bloed werd gesmoord. 

Praag is deel van het grote verhaal van protest in het jaar 1968

Het uur U

De zwart-witfoto’s in de Botanique zijn zonder meer een uitzonderlijk tijdsdocument, dicht op het vel van het straatprotest. Je ziet vertwijfelde oudjes, woedende jongeren, tanks die zich vastrijden in de straten van Praag, angstige Sovjetsoldaten, kranten en vlugschriften, affiches en vlaggen. Misschien wel het pakkendste beeld is dat van een arm met een polshorloge, en in de achtergrond het lege Wenceslasplein. Het uur van de geschiedenis had geslagen, op 21 augustus 1968. 

"Invasion Prague 68" van Josef Koudelka in de Botanique in Brussel, nog tot 12 augustus. De expo past in de Summer of Photography van Brussel, die in het teken staat van protest. Eind juni opent ook "Resist", een grote expo in Bozar.

Video player inladen ...