“We’re America, bitch!”

De top van de G7 en de ontmoeting tussen Donald Trump en Kim Jong-un liggen intussen enkele dagen acher ons, tijd om de balans op te maken. Amerikacorrespondent Björn Soenens duikt mee in de denkwijze van de Amerikaanse president Trump, in de "Trumpdoctrine" en komt tot enkele markante conclusies.  

Donald Trump heeft zijn eigen doctrine. De Trumpdoctrine. De 45e president van Amerika is elke dag bereid om de traditionele orde dooreen te schudden, in weerwil van de bestaande normen en gewoonten. Zo geraakte hij ook in het Witte Huis. Zo is hij al ruim 500 dagen leider van de vrije wereld. Gevraagd naar hoe de Trumpdoctrine te omschrijven, gaf een Witte Huismedewerker aan Jeffrey Goldberg van The Atlantic een slagzin mee: “We’re America, bitch!” 

Dat vat het vrij goed samen. Amerika komt eerst. Amerika excuseert zich niet meer voor wat het doet, en voor hoe en wie het is. We’re America, bitch! Aanhangers van de doctrine kijken naar de vorige president Obama als een man die zich voortdurend excuseerde voor zijn land. In dat opzicht is de Trumpdoctrine ook in veel gevallen een Fuck Obama-doctrine. ‘Voortaan wordt alles anders, we houden ons niet meer in,’ zeggen Trumpisten. De vernislaag wordt van Amerika afgekrabd. 

Amerika komt eerst. Amerika excuseert zich niet meer voor wat het doet, en voor hoe en wie het is.

Maak kennis met de Trumpstijl. In de nu al wereldberoemde foto van de G7 in Charlevoix, Canada, lijkt Trump wel op de verdachte in de rechtszaal die net schuldig is bevonden door zijn collega’s (zie foto bovenaan). Trump houdt niet zo van zijn gelijken. Trump is graag de baas en schurkt daarom ook vrij graag aan tegen autocratische leiders zoals Xi Jinping, Vladimir Poetin, Rodrigo Duterte of Kim Jong-un. 

Duik even mee in de denkwijze van Donald Trump. Hij denkt: die autocratische leiders lichten mij niet op, mijn collega’s wél. Trump ziet zijn bondgenoten uit het verleden als bedriegende, ontrouwe partners die hem geld proberen af te troggelen. Ze rekenen te hard door als het over handel gaat, ze laten Amerika de rekening betalen voor hun veiligheid en hun oorlogen, voor de Navo, en voor de VN. Dat is de redenering. Trump zegt: ik wil niet langer het leeggeroofde spaarvarken zijn van de wereld. Very bad.

Trumps handelsadviseur Peter Navarro noemde de Canadese premier Trudeau verleden weekend een verrader die een bijzonder plekje in de hel verdient. Oorlogstaal eigenlijk. Maar als je achter de belediging kijkt zie je de bekommernis van Trump voor zijn melkveeboeren. Die worden (effectief) kapot beconcurreerd door Canadese importheffingen van 270 procent en door kunstmatige prijszetting en productiequota van de Canadese overheid. Misschien is de boosheid van Trump daardoor beter te begrijpen. Alles is context.

Trump en Trudeau op de G7-top AFP or licensors

Protectionisme is overigens de reactie van een kat in het nauw, gedreven door angst en onzekerheid. Daarom is economisch nationalisme een ideologie zonder toekomst. De globalisering heeft effectief veel slachtoffers gemaakt, maar ze heeft ook talloos veel mensen uit de armoede gehaald, miljoenen banen gecreëerd in het ene continent, en er vele vernietigd in het andere continent.

De turbulentie van nu werkt zoals de tektonische aardplaten die over mekaar schuiven. Er komt nog veel frictie aan. De aarde schuift en beeft. Dat heeft ze altijd gedaan, dat zal ze altijd doen. We zijn nog niet aan de nieuw patatjes, we zijn nog niet aan het nieuwe normaal. De verdienste van Trump is dat we van naderbij bekijken en blijven stilstaan bij hoe handelsstromen eigenlijk werken, en soms moeten worden bijgestuurd. 

Waarom verbaast het ons nog dat Trump de moeilijke jongen speelt in de westerse familie? Hij doet het voortdurend. Hij zegde het Parijse klimaatakkoord op omdat hij het niet goed vond voor Amerika. Hij brandde de Irandeal af, omdat hij Iran voor geen cent vertrouwt en opgejut wordt door zijn vriend Nethanyahu in Israël. Hij verplaatste meteen ook de VS-ambassade naar Jeruzalem, omdat hij dat een logische stap vond. Anderen vonden dat ook, alleen hij deed het.

In het hoofd van Donald Trump is alles heel eenvoudig. In zijn hoofd valt alles op zijn plaats. Daarom zal Donald Trump de bestaande orde blijven verstoren. Daarom is Donald Trump de sloopkogel van het status-quo. Daarom breekt hij potten en gaat hij tegen de stroom in, desnoods door zijn vrienden te beledigen als ze onder zijn huid kruipen, of door zijn tegenstanders op te vrijen in een berekende poging zijn zin te krijgen.

In het hoofd van Donald Trump is alles heel eenvoudig. In zijn hoofd valt alles op zijn plaats. Daarom zal hij de bestaande orde blijven verstoren. 

Maak kennis met de Trumpstijl, elke dag opnieuw. Donald Trump is voor ons vaak onvoorspelbaar, maar eigenlijk is hij dat totaal niet. Hij is juist heel voorspelbaar. Hij doet precies wat je denkt dat hij gaat doen. Met zijn retoriek, zijn beloftes, zijn dreigementen, woede en nu en dan geslijm. Voor hem is het een winnende strategie. Voor hem werkt het. Het plakt hem vast aan zijn boze basis. Zelfs als hij geen resultaten boekt, applaudisseren ze en houden ze van hem (hij heeft tenminste gevochten en geprobeerd, zeggen ze). 

Er is veel hypocrisie in Amerika en de wereld. Als Trump van leer trekt tegen handelspraktijken in China en de EU, zijn er (stilletjes) veel Democraten die hem steunen. Zelfs de voorman in de Senaat, Chuck Schumer, vindt Canada erg oneerlijk tegenover Amerika. Heel veel Democraten durven uiteraard Donald Trump niet openlijk te steunen. Omgekeerd vinden veel van Trumps partijgenoten bij de Republikeinen zijn standpunten over handel kwatsch. Maar er zijn er maar weinig die er hun mond over durven open doen. Bang voor de toorn van de president. Bang voor hun politieke hachje. Als je het nieuws volgt zie je soms maar half wat je zou moeten zien. Veel blijft verborgen, gebeurt achter onze rug.

Voor alle kniesoren: de top met Kim Jong-un in Singapore was een eclatant succes, een publicitaire triomf. De kans op oorlog met en in Korea is vele keren kleiner geworden. Feit. De handdruk tussen Donald en Kim houdt belofte op glorieuze verandering in.  En als het alsnog mislukt, de man heeft geprobeerd.

Donald Trump en Kim Jong-un schudden elkaar de hand

Natuurlijk is Noord-Korea een dictatuur, dat is het land al 70 jaar. Met of zonder oorlogsdreiging. Dat kan je Trump niet aanwrijven. Beter dan dictators te isoleren moet je er misschien mee praten. Ook Obama zei in zijn eerste kiescampagne dat hij met iedereen wilde praten, ook met dictators. O hypocrisie, het was voor de Republikeinen van toen een schande toen Obama dat zei. O hypocrisie.

Stuitend is soms de verzuring die ik opmerk, ook bij journalistieke collega’s. Spreekt Trump over vuur en furie voor Noord-Korea? ‘Foute boel, oorlogsstoker, gevaarlijke gek!’ Drukt Trump de hand van de Noord-Koreaanse leider Kim? ‘Risico! Not done! Ach, en het getekende akkoord stelt niets voor, Trump heeft zich laten rollen.’ Het is dus werkelijk nooit goed. Geen wonder dat de president zo vaak boos wordt van al die wijsneuzen. Eerlijk? Ik begrijp hem soms een beetje. 

Trumps enthousiasme over de top in Singapore contrasteert fel met de grote spanningen een dag of twee eerder op de G7-top in Canada. Trump kwam opzettelijk te laat aan, en ging opzettelijk te vroeg weg. In de wereld van Trump is de G7 een traditionele club, bijna een soort rijke country club : beleefde mensen, door censensus gedreven. Kampioenen van een wereld geleid door het rijke Westen.

"Groepsfoto" op de G7-top AFP or licensors

Trump wantrouwt die constellatie. Vooraf zeurde hij dat hij niet oeverloos wilde vergaderen en niet de les wilde worden gelezen door zijn gelijken. Hij was een beetje bitter en boos, met de armen gekruist op zijn stoel. Met Kim was het anders. Trump had zelf de touwtjes in handen. Daar kon hij alléén alle aandacht opeisen, geschiedenis schrijven, de stijl bepalen. De top met Kim, dat was voor hem het summum van het omver schoppen van het status-quo. Alles wat was, kon hij daar omver kegelen. Met zijn tête-à-tête met Kim deed Trump een gooi naar de eeuwigheid. 

De top met Kim, dat was voor hem het summum van het omver schoppen van het status-quo. 

Het presidentschap van Trump bedreigt de hele wereldorde zoals die na de Tweede Wereldoorlog op poten werd gezet. Een orde gebaseerd op vrijhandel en allianties met andere democratieën. Soms heeft Trump absoluut gelijk daar vragen bij te stellen. Wat te denken van de VN-Veiligheidsraad? Die is nog altijd samengesteld volgens de machtsverhoudingen van net na WOII. Wat hebben Frankrijk en Groot-Brittannië daar eigenlijk nog te zoeken als permanent lid? Die vraag moeten we durven te stellen. Waar zijn India, Indonesië, Brazilië of Nigeria? De wereld ziet er helemaal anders uit dan in 1945.

Toegegeven: diezelfde westerse alliantie won twee wereldoorlogen en de Koude Oorlog, hielp democratie verspreiden in de hele wereld en zorgde voor de hoogste levensstandaard in onze geschiedenis. Trump probeert die oude alliantie nu op te schudden. Maar het is een feit: de wereld ziet er nu totaal anders uit. Maar willen we dat wel onder ogen zien?

Het presidentschap van Trump bedreigt de hele wereldorde zoals die na de Tweede Wereldoorlog op poten werd gezet.

Stellen we wel eens vragen bij de traditionele top van de G7? Allemaal rijke westerse landen, terwijl de machtsbalans eigenlijk steeds meer verschuift naar het oosten, naar China. Terwijl de wereld niet in de gaten heeft dat Afrika een opkomend continent is. Afrika’ s bevolking gaat de komende eeuw stijgen van 1 naar meer dan 3 miljard mensen. De verhoudingen zullen moéten worden herzien. Trump wijst ons daar in zekere zin op.

Hans Rosling, één van de slimste mensen die ik ooit ontmoette, een Zweedse gezondheidseconoom, pleitte bij leven altijd voor een wereld gebaseerd op feiten. Welnu, het is een feit dat het Westen aan het wegkwijnen is. Rosling zei vaak met een boutade: “Are you ready for the African tourist?” We zien de wereld te veel door een oude bril. We zijn bijziend.

Trump wijst op de hypocrisie van zijn vroegere vrienden in het Westen. Hij zegt: waarom betaalt Amerika per jaar 4 procent van zijn bbp aan de NAVO, en Duitsland maar 1 procent? Waarom? Trump zegt: waarom worden Amerikaanse importauto’s belast met een taks van 10 procent, en heft Amerika slechts een heffing van 2,5 procent op Europese wagens? Is dat eerlijk? Waarom zou ik dan geen heffing mogen opleggen op jullie staal en aluminium?

In het hoofd van Donald Trump is alles heel eenvoudig. In Trumps hoofd valt alles op zijn plaats. En soms heeft hij écht wel een punt. De kerngedachte die we onder ogen moeten durven zien is deze: we hebben met z’n allen de neiging om de wereld zoals hij draait en keert te aanvaarden zoals hij is. Maar klopt dat wel?

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

Soms leest deze president te weinig. Of hij kent zijn geschiedenis helemaal niet. Dat is bedroevend voor een wereldleider. Denker en journalist-schrijver Robert Kaplan noemt Trump de eerste digitale president. Een president wie het niet kan schelen wat de orde der dingen tot nu toe altijd was. Zijn eergevoel, zijn boosheid en zijn capaciteit om herrie te schoppen doen hem denken dat hij slimmer is dan al de rest. 

Trump is nu al een historische figuur, dat staat buiten kijf. Door zijn gedrag lijkt het soms alsof de wielen van de as van Amerika rollen. Soms kijk ik naar de chaos en denk ik dat Amerika ontrafelt voor mijn ogen. Maar dat klopt niet.

Ooit ging het er nog veel en veel turbulenter aan toe in de VS. 1968 was zo’n jaar, mijn geboortejaar. Veelbelovende leiders werden vermoord, doodgeschoten. Martin Luther King, Robert Kennedy. Het leek wel oorlog in Amerika. De turbulentie van nu is klein bier als je kijkt naar toen. We vergeten zo veel. We vergeten zo snel. Alleen leek de wereld simpeler, toen. De wereld van nu is een kluwen. Alles is nu met alles verbonden, en veel mensen kunnen het allemaal niet meer vatten. De wereld verwart, en het tolt in vele hoofden. The Beatles hadden gelijk: Love was such an easy game to play. Toen is voorbij. Het verleden is een sepiafoto. 

De turbulentie van nu is klein bier als je kijkt naar de turbulentie van 1968.

We vergeten vaak dat Donald Trump niet de oorzaak is van de turbulentie en de problemen van Amerika. Donald Trump is een symptoom ervan. Trump kan de Amerikaanse democratie niet verkwanselen of verwoesten. De instellingen – gerecht en parlement – blijven overeind. De zon gaat nog altijd op in het oosten, en de rode rozen blijven bloeien. Het is niet omdat president Trump elke norm probeert af te breken dat de democratie instort. Trumps presidentschap is welhaast zeker een ernstige stresstest

De echte bedreiging voor Amerika komt niet van Trump. Het zijn wel de krachten die hem in het Witte Huis brachten die het land bedreigen: de brede en voortdurende inkomensongelijkheid, het voort etterende racisme in Amerika, en het onwerkbare, gepolariseerde tweepartijensysteem. Voor critici van Trump is de toestand dramatisch: Amerika staat niet langer voor waar het ooit voor stond. Ik vrees dat ik moet zeggen dat de promopraatjes over de Amerikaanse Droom voor heel veel mensen die ik hier zie en ontmoet een vette illusie zijn. Trump wijst ons daarop, en daarom slaat zijn boodschap over een terugkeer naar het verleden zo aan. 

Alleen is het recept van Trump ook een illusie. Je kunt niet terug naar de wereld van vroeger. Je kunt internationale handel niet afschaffen of inperken. Alles is met alles verbonden. Het is ingewikkeld, en dat zouden we – ook met onze journalistiek – veel helderder moeten maken. Neem nu handel. Weet u dat Europese autobouwers zoals BMW en Volkswagen elk jaar meer dan 800.000 auto’s bouwen in het Amerikaanse Tennessee en South Carolina? En vervolgens meer dan de helft ervan weer uitvoeren naar de EU. Nee, de wereld zit niet zo eenvoudig in mekaar. 

Volkswagenfabriek in Chattanooga, Tennessee

Amerika Eerst. In  de feiten lijkt het vaker en vaker op Amerika Alleen. Maar Trump gokt graag. Hij gokt erop dat zijn onorthodoxe aanpak zal lonen en finaal zal leiden tot zijn herverkiezing in 2020.

Trump wantrouwt tradities. Maar hij sluit graag deals. Ook Noord-Korea ziet als hij als een deal, een vastgoeddeal. Daarom sluit hij vaak de ogen voor morele principes en voor de geschiedenis. Hij sluit de ogen voor de politiestaat die Noord-Korea is, voor de uitgehongerde bevolking en de politieke moorden. Alles voor de deal. De zakenman-president. Vriendelijk als het kan, meedogenloos als het moet. Alles voor de deal. 

De zakenman-president. Vriendelijk als het kan, meedogenloos als het moet. Alles voor de deal.

Daarom behandelt hij Kim niet als een paria maar als een zakenpartner waar hij samen Häagen-Dasz-vanille-ijs mee eet. Trump maakte van Kim Jong-un een popster. Zoals Nixon dat deed met Mao in 1972, of Reagan met Gorbatsjov in 1987. De president toont pijnlijk aan dat oude diplomatieke modellen hebben gefaald. Make Diplomacy Great Again. Ja, misschien is de eerste getekende overeenkomst met Kim een lege doos, maar de beelden gingen wel de wereld rond. Historisch, in elk geval. En het was Trump die het deed.

Nee, de wereld is niet meer wat hij ooit is geweest. En hij zal het ook nooit meer zijn. Turbulentie lijkt voortaan het nieuwe weertype in de internationale politiek. De wereld verandert snel en davert op zijn grondvesten, en deze Amerikaanse president is het symptoom. Door Fuck Trump te zeggen zoals Robert De Niro op een galadiner,  zal de wereld heus niet plots tot bedaren komen.

This is America, bitch!