Video player inladen ...

Paul Jambers: "Het goedkope succes van Jambers? Dat pikeerde me"

Op Canvas loopt deze maand "Dank dat u bij ons was", een programma dat de tv-journalistiek van de afgelopen 40 jaar onder de loep neemt. Verschillende coryfeeën getuigen daarin over hun carrière en hoe die is geëvolueerd, maar ook over de impact van hun job op hun privéleven. Zo ook Paul Jambers. Een portret.

"Wie zijn ze, wat doen ze, wat drijft hen?" Weinig Vlaamse journalisten hebben zich ooit zo'n typerende en herkenbare slagzin aangemeten als Paul Jambers. 73 is hij intussen en hij kan bogen op een carrière die bijna een halve eeuw overspant. Met zijn eigenzinnige stijl en keuzes voor non-conformistische onderwerpen, stuurde hij de Vlaamse televisie in een heel nieuwe richting. Eerst in dienst van de openbare omroep, later op eigen benen met VTM als zijn voornaamste afnemer.

"Mijn eerste dag op de BRT was in 1971", herinnert hij zich in "Dank dat u bij ons was". "Ik was toen een jonge regisseur van 25, pas afgestudeerd van de filmschool. Ik mocht "Jonger dan je denkt" regisseren, een programma voor bejaarden. Mijn ploeg was zelf bejaard met een cameraman die de 50 voorbij was en een presentator ouder dan 60. Ik heb het een paar jaar gedaan, maar ik voelde me niet zo gelukkig."

Die eerste jaren op de nieuwsdienst waren voor mij een donkere tijd

In 1978 slaagde Jambers samen met onder anderen Martine Tanghe, Leo Stoops en Geert van Istendael voor het journalistenexamen van de openbare omroep en mocht hij op de nieuwsdienst aan de slag. Ook dat was niet echt zijn ding, vooral omdat hij niet buiten mocht.

"Ik dacht elke dag: "Waar ben ik hier terechtgekomen?". De eindredacteur scheurde enkele telexen af en gooide die op mijn bureau. "Hier Jambers, maak hierover een paar berichten". Ik dacht bij mezelf: "Waarom zou ik dat doen?". Vaak wist ik er niks over. Na mijn avontuurlijke leven als regisseur, waren die eerste jaren op de nieuwsdienst voor mij een donkere tijd."

Video player inladen ...

Dat veranderde toen Jambers reportages voor "Panorama" mocht maken. "Dat programma was toch wel het vlaggenschip van de BRT. Op dag 1 in oktober 1953 bestond het al. Journalistiek betekende het wat om voor "Panorama" te werken. We waren allemaal trots dat we bij die groep hoorden. Het was een beperkt groepje, we waren hooguit met 10."

Zijn eerste reportage maakte hij in 1979 over de teloorgang van de Rupelstreek. Datzelfde jaar trok hij samen met Martine Tanghe en wijlen Jan Van Nuffelen naar Spanje voor een vakantiereportage. "Mensen begonnen toen massaal op vakantie naar Spanje te gaan. Voor velen was het nog een avontuur. Het plan was om 3 reporters te sturen: 1 zou het vliegtuig nemen, 1 zou de trein nemen en 1 zou met de wagen gaan."

Video player inladen ...

Zelf ging Jambers met de wagen, Tanghe nam de trein. "In Spanje met de trein rijden was een avontuur. Plots was ze haar cameraman kwijt. Die was gewoon ergens anders beland. Op een bepaald moment had ze het te warm en trok ze haar trui uit. Dat kwam ook zo in de reportage terecht. Het werd ons niet in dank afgenomen. Men vond het beneden de waardigheid van een journalist om in beeld een trui uit te trekken."

Vrouwen waren in die tijd niet zo gewenst op de nieuwsdienst

"Vrouwen waren in die tijd niet zo gewenst op de nieuwsdienst. Ik denk niet dat de toenmalige directeur informatie het idee van een vrouw als journalist leuk vond. Je voelde dat in de sfeer. Ik denk dat Martine haar plek heeft moeten veroveren, maar niet als anker. Ze was zo goed vanaf het begin, vanaf dag 1. Ze was de beste die "Het Journaal" ooit had gepresenteerd, dus kon men niet zeggen dat ze het niet mocht doen. Ze was telegeniek, ze kwam goed over, ze was aangenaam om naar te luisteren, ze was erg naturel. Ze deed het beter dan de meeste van de mannen."

Video player inladen ...

De reportage waarmee Jambers zich definitief op de kaart zette, was "We moeten toch kleren hebben" uit 1986. In dat tweeluik volgde hij tieners van toen die uitgebreid en ongegeneerd over hun smaak voor dure merkkledij als jassen van Millet vertelden. "Die reportage was een keerpunt, ook in mijn eigen carrière. Ik ving een beeld op van een generatie, de jongeren van 1986. Ze waren de kinderen van de generatie van 1968, de generatie die zich tegen de consumptiemaatschappij had verzet. Hun kinderen wilden zich nu met hun kleren van anderen onderscheiden."

Video player inladen ...

"Op de speelplaats had je groepjes van jongeren die merkkledij droegen. Klasgenoten die andere kleren aanhadden, beschouwden ze als minderwaardig. Dat was bijna een model van een elitaire maatschappij. Dat was visueel heel duidelijk, maar ook inhoudelijk want ze vertelden vol trots dat ze neerkeken op tieners die de kleren niet konden betalen."

De microkosmos van de school gaf een beeld van hoe de maatschappij ineen zat

"Het was een toegankelijk onderwerp dat iedereen interesseerde: de jongeren, de snobs, de ouders die de kleren moesten betalen. Kranten wijdden hun voorpagina aan de Millet-generatie. Zowel het rechtse blad Het Pallieterke als het blad van Amada besteedde er aandacht aan. Het was de eerste keer dat iedereen zich betrokken voelde. De microkosmos van de school gaf een beeld van hoe de maatschappij ineen zat."

Video player inladen ...

In de jaren 80 won "Panorama" regelmatig de publieksprijs van de Ha! van Humo. "We zongen toen telkens een liedje tijdens de show, een traditie die ik zelf nog heb gelanceerd." Na het succes van de Millet-reportage deed de ploeg dat gekleed in precies zulke jassen. "Op de melodie van "The yanks are coming" zongen we "The snobs are coming". Walter Zinzen en Johan Depoortere hebben dat toen uit volle borst meezongen."

Video player inladen ...

Hoewel Jambers volhoudt dat de ploeg van "Panorama" in de eerste plaats een vriendenclub was, liepen de discussies vaak hoog op. "Ik herinner me een nota van Walter Zinzen en enkele andere collega's die het over een spruitjeslucht hadden. Ze bedoelden daarmee de reportages die ik maakte en de populaire thema's die ik behandelde. Ik heb toen een nota geschreven over de okselschimmel, beschimmelde en saaie reportages die niet om aan te zien waren."

Mijn successen waren belangrijk voor "Panorama"

"Uiteindelijk kwamen mijn reportages "Panorama" ten goede. Mijn successen waren belangrijk voor het programma, maar dat werd niet altijd erkend. "Het goedkope succes van Jambers." Dat pikeerde me. Goedkoop? Ik probeerde er iets van te maken. Het kwam niet in een vingerknip, het was erg intensief werk. Het leidde tot discussies, boeiende discussies."

"Televisie is geëvolueerd. Getuigenissen van mensen over hun eigen leven vind je vandaag in alle media. Ook de zogenoemde kwaliteitsmedia vertellen nu het levensverhaal van mensen, op de televisie en paginagroot met een foto in de krant."

Video player inladen ...

In 1990 gooide Jambers opnieuw hoge ogen met "Clouseaumania", een reportage over Clouseau en frontman Koen Wauters, die toen duizenden meisjesharten sneller deed slaan. "Koen was toen al een gezicht van VTM, maar ik vond het succes van Clouseau een interessant maatschappelijk fenomeen. Voor het eerst sinds mensenheugenis had Vlaanderen een groepje dat aan de populariteit van The Beatles deed denken." 

"Drie weken lang heb ik Clouseau toen gevolgd. In eerste instantie richtte ik mijn camera op het publiek. Dat was prachtig en verhelderend, ook voor Koen want zo had hij het zelf nog nooit gezien. Die meisjes gingen op in het fenomeen. Ik interviewde hen in hun kamer vol affiches van Clouseau en toonde de impact van de groep en de zanger op hun leven en hun emoties."

Video player inladen ...

"Ik denk dat het de eerste keer sinds de komst van VTM was dat "Panorama" opnieuw in de top 20 van de kijkcijfers stond, tot ergernis van de commerciële omroep. Ik bestreed hem met zijn eigen gezicht. Ook toen kreeg ik kritiek dat ik een goedkoop succes scoorde, maar ik denk dat de reportage vandaag nog steeds een tijdsdocument van toen is."

VTM moest op dat moment nog niks van Jambers weten. Zelf gooide hij wel een lijn uit. "Ik wou niet per se naar de commerciële omroep, maar ik speelde wel met het idee om een eigen productiehuis op te richten. Ik was halfweg de 40 en ik wou een nieuw leven beginnen, om mijn eigen ding te doen, om zelf te beslissen."

Oh nee, ik koop geen kat in een zak

"Ik ben toen naar toenmalig directeur informatie Jan Schodts van VTM gegaan. Ik zei hem: "Ik bied mijn diensten als producent aan. Geef me een contract voor 15 reportages per jaar en ik ben uw man". Hij antwoordde: "Oh nee, ik koop geen kat in een zak". Ik ben toen met veel plezier voor de BRT blijven werken. Anderhalf jaar ben ik VTM het vuur aan de schenen blijven leggen met populaire en toegankelijke reportages."

"Ik deed mijn ding voor de BRT, maar ik was toch in zekere zin mijn publiek kwijt hé. De kijkcijfers van de openbare omroep stortten ineen. Voor mij was dat een ramp. Het irriteerde me omdat ik graag voor een groot publiek werkte. Na een jaar vroeg VTM me of mijn aanbod als producent nog geldig was. Ik heb het toen met plezier gedaan. Het was voor mij het begin van een nieuw leven."

Video player inladen ...

"Op 1 september 1990 heb ik in een briefje geschreven dat ik mijn ontslag gaf bij de BRT. Ik ging naar de toenmalige directie waar ik de administrateur-generaal en de directeur Informatie trof. "Ah ja, u gaat weg?" Reactie nul. De directeur Informatie lachte me uit: "Daar komt toch niks van, je zal hier vlug terug staan." Men ging uit van zijn eigen kracht en in zekere zin ook van zijn eigen superioriteit, maar al heel snel zagen ze dat VTM gigantische kijkcijfers haalde."

Bij VTM bereikte de ster van Jambers het zenit met "Jambers", zijn eigen reportageprogramma dat nagenoeg de hele jaren 90 liep. "Ik wou het programma niet mijn eigen naam geven, maar de directeur Informatie van VTM wou het zo. Zelf wou ik het "Waarover iedereen spreekt" noemen, maar dat vonden ze niet goed."

Video player inladen ...

"In sommige periodes kwam ik zelf nauwelijks in beeld in mijn programma's. Ik denk dat veel tv-makers vandaag veel meer een vedette zijn. Ze zijn permanent zelf in beeld en vaak heb ik het gevoel dat hun programma meer over hen dan over hun onderwerp gaat. Dat is een groot verschil met de naam van de maker, van de auteur aan een programma geven. Bij mij ging het om mijn geïnterviewde. Die kwam in beeld, dat was voor mij de essentie."

Jambers! Dat gij met uw talent zatlappen gaat interviewen!

Zijn succes was niet naar de zin van wijlen Maurice De Wilde, nochtans zijn grote idool. "Ik keek op naar de grote Maurice De Wilde, echt waar. Ik heb hem als lesgever in de filmschool leren kennen. Toen ik aan het journalisten­examen deelnam, was hij zo'n beetje mijn mentor. Ik weet dat hij achting had voor mijn werk, maar hij was erg kwaad toen ik humaninterestprogramma's ging maken. "Jambers! Dat gij met uw talent zatlappen gaat interviewen!" Dan was hij kwaad en werd ook ik kwaad. Maar toch, voor mij is hij nog altijd een monument in de tv-journalistiek. Zonder twijfel."

Video player inladen ...