Onder meer vossen worden 's nachts actiever in gebieden waar ze vaak gestoord worden door mensen.

Wilde zoogdieren duiken meer en meer de nacht in om mensen te vermijden

Menselijke activiteiten maken dat zoogdieren overal ter wereld actiever worden 's nachts, als ze minder kans lopen om mensen tegen te komen. Dat blijkt uit een nieuwe studie. Opvallend is dat de dieren geen verschil maken tussen menselijke activiteiten die hen kunnen schaden, zoals de jacht, en activiteiten die dat niet doen, zoals wandelen. Het is nog niet duidelijk wat de gevolgen van die omschakeling zijn, maar onderzoekers vermoeden dat ze het voortbestaan van verschillende populaties kan bedreigen. 

Naarmate de wereldbevolking groeit, en mensen meer en meer binnendringen in de leefgebieden van wilde dieren, zijn er steeds minder plaatsen waar dieren hun leven kunnen leiden zonder door ons gestoord te worden. Aangezien mensen voor het grootste deel "dagdieren" zijn, is er een domein dat minder overheerst wordt door de mens, de nacht. Een aantal zoogdieren blijkt dan ook hun activiteiten te verleggen naar de nacht, waar ze nog min of meer ongestoord hun gang kunnen gaan.   

Onderzoekers analyseerden 76 gepubliceerde studies, die de activiteit opvolgden van 62 verschillende soorten zoogdieren, waaronder ook een beperkt aantal die van nature overwegend nachtdieren zijn, op zes continenten. 

Ze vergeleken hoe actief elke soort 's nachts is gedurende bepaalde perioden of in bepaalde gebieden waar ze vaak door mensen gestoord werden, zoals gedurende het jachtseizoen, of in gebieden die doorsneden worden door wegen, met hun nachtelijke activiteit gedurende perioden of in gebieden met weinig verstoring door mensen.

En daaruit blijkt dat de meeste zoogdieren gemiddeld twintig procent meer actief worden 's nachts, als antwoord op een hogere mate van verstoring door mensen. De dieren waar het om gaat variëren van opposums, over vossen, coyotes, tijgers, herten en wilde zwijnen, tot zelfs olifanten. 

Er zijn al eerder geïsoleerde studies geweest die de activiteit van wilde dieren in de aanwezigheid van mensen bekeken, maar dit is het eerste grootschalige onderzoek dat in getallen uitdrukt hoe zoogdieren hun activiteitenpatroon verleggen in de tijd, zei Marleen Tucker in "Nature". Tucker bestudeert grote ecologische patronen aan het Senckenberg Biodiversität und Klima Forschungszentrum in Frankfurt. De volgende stap, zo voegde ze eraan toe, is de gevolgen leren te begrijpen van deze verandering, voor het zoeken naar voedsel en de voortplanting van de dieren.

Een tijger drinkt 's nachts in een rivier in India. Copyright © Shin Yoshino / Minden Pictures

Coyotes en sabelantilopen

Dieren zoals de coyote (Canis latrans), die normaal gezien hun activiteiten gelijk verdelen over dag en nacht, voeren bijna 70 procent van hun bezigheden 's nachts uit in de drukke wandelgebieden bij de Santa Cruz Mountains in Californië. En ook andere dieren die zowat in gelijke mate 's nachts en overdag actief zijn, gaan gemiddeld hun nachtelijke activiteit verhogen tot 68 procent.

En sommige gevallen zijn nog extremer, zei hoofdauteur Kaitlyn Gaynor, een ecologe aan de University of California, Berkeley. Sabelantilopen bijvoorbeeld, die normaal overdag wakker en actief zijn, schuiven zo'n 50 procent van hun activiteiten door naar de nacht in het Hwange National Park in Zimbabwe, een natuurreservaat en een park voor de jacht op groot wild.

Een sabelantiloop in het Kruger Nationaal Park in Zuid-Afrika. (Foto: Bernard Dupont/Wikimedia Commons)

Jagen of wandelen, het maakt niet uit

De studie bevestigt eerdere aannamen dat dieren de neiging hebben om mensen te vermijden, waarschijnlijk omdat ze hen als een bedreiging zien, zei Chris Darimont, een specialist natuurbescherming aan de University of Victoria in Canada, aan "Nature". 

Een verrassend resultaat van de studie is wel dat menselijke activiteiten die geen gevaar inhouden voor de dieren, onder meer wandelen en landbouw, dezelfde respons uitlokken van de dieren als activiteiten die potentieel dodelijk voor hen zijn, zoals jagen. 

'Het heeft geen belang of we een picknick in een park houden of bomen omzagen, het wild rondom ons ziet ons als een risico voor hun overleving", zo zei Darimont. 

Olifanten verzamelen 's nachts aan een drinkplaats.

Mogelijk kwalijke gevolgen

Hoewel meer actief zijn 's nachts, de zoogdieren kan helpen het aantal dodelijke ontmoetingen met mensen te verminderen, zou het ook kwalijke gevolgen kunnen hebben, zei Ana Benítez-López, een biologe milieubeheer aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. 

Veel carnivoren jagen op het zicht, en dus zijn ze het meest succesvol overdag, als ze goed kunnen zien, zo zei ze in "Nature". Als de dieren hun activiteiten moeten verleggen naar de nachturen, is het mogelijk dat ze minder succesvol zullen zijn. De verschuiving kan zelfs een impact hebben op hun kansen om een partner te vinden. En als soorten niet zich niet goed kunnen voeden of niet met de juiste partner kunnen paren, kan dat kwalijke gevolgen hebben op hun welzijn op lange termijn, zei Benítez-López. Mogelijk kan het zelfs het voortbestaan van bepaalde populaties bedreigen. 

Wegens de potentieel negatieve impact van een meer nachtelijke levenswijze, kan het nuttig zijn dat mensen bepaalde recreatie-activiteiten beperken tot bepaalde uren van de dag, zei hoofdauteur Kaitlyn Gaynor. 

Dergelijke strategieën beperken nu al bepaalde activiteiten in sommige delen van het jaar: zo zijn bijvoorbeeld sommige routes voor rotsbeklimmingen in de Adirondack Mountains in New York gesloten gedurende het broedseizoen van de slechtvalk (Falco peregrinus). 

Gaynor zegt dat het belangrijk is dat mensen beseffen dat menselijke activiteiten het gedrag van dieren kunnen beïnvloeden. "Enkel omdat wij niet dagelijks wilde dieren zien, wil dat niet zeggen dat ze er niet zijn, daar buiten".

De studie van Gaynor en haar team is verschenen in "Science".

Een vos 's nachts voor het karkas van een kariboe in Quebec (Foto: 0x010C/Wikmedia Commons)