De Belgische vlaggen wapperen alom, maar confronteren de nuchtere toeschouwer met drie paradoxen

Vandaag de vijfde aflevering van onze reeks over identiteit en nationalisme naar aanleiding van het WK 2018. Wat denkt een belgicist na de eerste match van de Rode Duivels? Minister van staat Mark Eyskens (CD&V) roept "Leve België!" en wijst op drie paradoxen in onze nationale gevoelens.

opinie
Mark Eyskens
Mark Eyskens is ex-premier en minister van staat. Hij was jarenlang een boegbeeld van CD&V en schrijft regelmatig opinieteksten voor vrtnws.be.

Het wereldkampioenschap zet de hoofdzakelijk witte wereld in rep en roer. Ook België. De Rode Duivels krijgen een goddelijke status. Duizenden Belgen hebben de reis naar Moskou geboekt om onze helden toe te juichen. De Belgische driekleur wappert alom en versiert zelfs wang en voorhoofd van enthousiaste supporters. Een hartslag versnellende zindering raast door het vaderland en confronteert de nuchtere toeschouwer met een aantal opmerkelijke paradoxen.

1. Leve de vreemdelingen, als ze maar voetballen

Uit talrijke opiniepeilingen blijkt dat vooral de Vlaming moeite heeft met de aanwezigheid van vreemdelingen op het eigen Vlaamse grondgebied. Het fenomeen van de immigratie, onder meer verwekt door de oorlogstoestand in het Midden-Oosten, leidt tot ongerustheid en wrevel in eigen land, overigens handig uitgebaat en uitgebuit door sommige politici.

Nooit wordt aan de kiezers uitgelegd dat Europa afslankt en dat ons geografisch klein subcontinent aan het eind van deze eeuw 50 miljoen autochtone Europeanen minder zal tellen. Tenzij een bij voorkeur gezamenlijk Europees beleid wordt gevoerd, gericht op de selectieve immigratie van hoofdzakelijk jonge mensen.

Die moeten inburgerbaar zijn en arbeidsgeschikt worden, zodat zij in staat zijn de vergrijzingkost van een steeds groter percentage van de bevolking mede te financieren en de lage fertiliteitsgraad van de Europese vrouwen te compenseren. Maar de politicus die dit soort evidenties verkondigt, dreigt bij de volgende verkiezing al zijn stemmen te verliezen.

Plots is er laaiend enthousiasme en bijwijlen uitzinnige sympathiebetuigingen voor de allochtone leden van het Belgische nationale voetbalteam.

En hier rijst dan een enorme paradox op. Want wat door sociologen wordt beschreven als een latente xenofobie bij grote delen van de openbare opinie ten aanzien van vreemdelingen, slaat plots om in laaiend enthousiasme en bijwijlen uitzinnige sympathiebetuigingen, wat betreft de allochtone leden van het Belgische nationale voetbalteam.

Al onze allochtone Rode Duivels worden op handen gedragen en dit bewijst de maturiteit van de Belgische voetbalsupporters, hun verdraagzaamheid en ook hun zin voor welbegrepen eigenbelang. Het vreemde is dat de lotgenoten van deze allochtone Rode Duivels, die als gewone geïmmigreerde stervelingen pogen hun kost te verdienen in onze samenleving, niet zelden stuiten op allerlei verschijnselen van onverdraagzaamheid en discriminatie.

2. Leve België

Een andere paradox bestaat erin dat de verafgoding van de Rode Duivels, meer bepaald naar aanleiding van het wereldkampioenschap, bij de bevolking een pro-Belgische roes verwekt. Daar waar binnen-en buitenlandse media gewagen van stevige separatistische neigingen, zeker in de schoot van een aantal Vlaamse politieke partijen.

Dankzij het voetbal wapperen de Belgische vlaggen echter alom en worden de Belgische kleuren door de supporters verwerkt in hun kledij en tot op de meest intieme plekken van hun lichaam. Hun wangen en andere blote ledematen blijken versierd met driekleurige tattoo’s. De uitroep “leve België “is niet van de lucht, ook wanneer die opklinkt uit de ministeriële borsten van notoire Vlaamse independentisten en separatisten.

De Belgicistische voetbalvurigheid blijkt nu ook de meest verknochte Vlaamse onafhankelijkheidsstrijders aan te steken. 

Het is inmiddels een bekend feit, wat blijkt uit allerlei opiniepeilingen, dat het opdoeken van België als land en het uitroepen van de Vlaamse onafhankelijkheid, in Vlaanderen slechts kan bogen op de steun van een kleine minderheid.

Die minderheid (15%) wordt nog kleiner wanneer wordt uitgelegd, aan de hand van statistische voorspellingen, wat de bijzonder negatieve economische gevolgen zouden zijn voor elke Vlaming (en uiteraard ook voor Walen en Brusselaars) van het  uiteenvallen van België. 

Bovendien zou het verlies van Brussel, hoofdstad van Europa en tweede belangrijkste diplomatieke stad ter wereld, voor de Vlamingen een dramatisch prestigeverlies betekenen.

Komt daarbij dat in geval van Vlaamse onafhankelijkheid verscheidene zogenaamde Vlaamse faciliteitengemeenten in de Brusselse periferie, maar die bewoond worden door Franstalige meerderheden, zich zullen aansluiten bij Brussel. Dit zou zeker geen orgelpunt zijn van meer dan 150 jaren Vlaamse beweging, maar veeleer een dissonant contrapunt.

Het is trouwens opvallend dat de separatistische partijen in Vlaanderen nooit hebben voorgesteld om de bevolking te raadplegen over hun afscheidings­programma. Enkel wat onwennige steun aan Catalonië kregen zij recentelijk over de lippen.

De Belgicistische voetbalvurigheid blijkt nu ook de meest verknochte Vlaamse onafhankelijkheidsstrijders aan te steken. In Moskou zullen weinig Vlaamse leeuwtjes klauwen. Toch is het te vroeg om hieruit af te leiden dat na vijf jaar communautaire invriezing op nationaal regeringsvlak, met goedkeuring van de nationalisten, alle separatistische neigingen zijn bezweken.

3. Leve multiculturaliteit

De voetbalmystiek die over België vaardig wordt, blijkt alvast een bijzonder boeiend sociologisch verschijnsel te zijn. Het bewijst dat multiculturaliteit, althans in het specifieke geval van de Rode Duivels, wordt aanvaard en toegejuicht.

De spelers komen uit heel uiteenlopende geografische horizonten, spreken diverse talen en hebben een coach die zich bij voorkeur in het Engels uitdrukt. Taalwetten zijn hier blijkbaar niet ter zake. De voetballende multiculturaliteit gaat bovendien zeer vlot over in interculturaliteit, want tussen de spelers en hun miljoenen supporters bestaat een grote vriendschappelijke symbiose, losgekoppeld van de eigen oorspronkelijke etnische achtergronden.

De moderne samenleving, zeker in Europa wordt steeds meer en meer multicultureel. Maar multiculturaliteit houdt ook gevaren in want zij kan leiden tot gettovorming, apartheid, discriminatie en conflicten. De enige maatschappelijk verantwoorde oplossing is de multiculturaliteit omzetten in interculturaliteit, waarbij identiteit en diversiteit niet langer tegengesteld maar complementair worden.

 Sportbeoefening en sportsupporting kunnen een hefboom zijn van interculturalisering, zeker in de stadswijken.

AFP or licensors

Dit beleid, dat een heel veelzijdig programma vereist, moet in België worden gevoerd, zeker in onze grote steden. Wat gebeurt in het voetbalmilieu en ook in het ruimere milieu dat er rond wentelt, lijkt wel enig laboratoriumgehalte te vertonen en bij veel mensen veel sympathie te wekken. Sportbeoefening en sportsupporting kunnen een hefboom zijn van interculturalisering, zeker in de stadswijken.

Onvermijdelijk wordt het probleem van de identiteit op de agenda geplaatst, zeker in tijden van toenemende internationalisering en globalisering. Ook in eigen land zijn er partijen die van het identiteitsbehoud een ideologische en electorale speerpunt willen maken.

Sociologisch en politiek vertaald in een globaliserende wereld, blijkt dat het oude, enge identiteitsbegrip achterhaald is en nostalgisch klinkt. 

Vlaamse nationalisten schermen graag met Vlaamse identiteit. Het is evident dat iedereen behoefte heeft aan identiteit. In onze complexe samenleving is het nodig dat iedereen als iemand wordt behandeld. En de genetica bevestigt de unieke identiteit van elk menselijk wezen.

Maar sociologisch en politiek vertaald in een globaliserende wereld blijkt dat het oude, enge identiteitsbegrip achterhaald is en nostalgisch klinkt. Het bemoeilijkt bovendien maatschappelijke toekomstgerichtheid. Dit is het geval wanneer de hoofdklemtoon wordt gelegd op de etnische identiteit, namelijk het toebehoren aan eenzelfde volk.

Meteen wordt de deur geopend van exclusief nationalisme, want nationalisme betekent de samenhorigheid van stamgenoten, lees: soortgenoten via afstamming.

De moderne wetenschap leert vandaag de dag dat stambomen steeds meer gelijken op verwarrend vertakt struikgewas. Veel Belgen, zogenaamde autochtonen, hebben verre voorouders die 15.000 jaar geleden de Kaukasus bewoonden en die dankzij het temmen van het paard en het verwerven van zeevaarttechnologie zich hebben weten te vestigen op het Europese schiereiland.

De waarheid is dat vandaag identiteit een “gelaagd” gegeven is geworden, duidelijk multidimensioneel. 

De huidige internationalisering heeft voor gevolg dat het zogenaamde homogene “volk” steeds meer wordt vervangen door een multiculturele “bevolking”. Het gaat hier om een onomkeerbaar fenomeen.

De pathetische poging om terug te keren tot een etnisch loepzuivere en dus exclusieve identiteit is een heilloze onderneming. “Eigen volk eerst”, “America First” zijn kreten die gevoelige snaren raken maar gemakkelijk ontaarden in defensief nationalisme en nefast economisch, cultureel en institutioneel protectionisme, waarbij muren worden gebouwd in plaats van bruggen.

In extreme gevallen - soms demagogisch beoefend - wordt de “bloed-en-bodem”- ideologie weer van stal gehaald en wordt een onzalig nationalisme wakker geschud, dat voor Europa de 20e eeuw heeft gemaakt tot de meest bloedige en smartelijke eeuw aller eeuwen.

De waarheid is dat vandaag identiteit een “gelaagd” gegeven is geworden, duidelijk multidimensioneel. Men voelt samenhorigheid met zijn familie, gemeente, stad, gewest, land, Europa. En zelfs daarbuiten beschikt men, vooral de jongere generatie via digitale media, over wijde netwerken waarin men zich thuis voelt.

De voetbalgemeenschap in een land als België vormt een wijdvertakte groep van sportievelingen maar ook supporters en sympathisanten, die blijkbaar intuïtief aanvoelen dat identiteit en diversiteit niet tegengesteld zijn maar integendeel elkaar synthetiserend aanvullen. Een heilzame waarschuwing voor al wie zogenaamde tegenstellingen op de spits wil drijven!

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.