Video player inladen ...

Wie is Horst Seehofer, de man die Merkel het leven zuur maakt?

Hij draait al een tijdje mee in de Duitse politiek, maar de laatste weken duikt zijn naam ook meer en meer op en is het al Seehofer wat de klok slaat. De CSU-politicus lijkt in een onontwarbare discussie met bondskanselier Merkel beland over het al dan niet sluiten van de Duitse grenzen. Niet voor het eerst klettert het tussen die twee, niet voor het eerst rond migratie. Generatiegenoten met een andere achtergrond, maar wel allebei christendemocraten. 

Het sociale geweten van de CSU

Horst Seehofer heeft sinds de jaren ’70 aan een stuk politieke kilometers op zijn teller verzameld. In de jaren ’70 wordt hij lid van de CSU in zijn geboortestad Ingolstadt. Op zijn 69e woont hij nog altijd in datzelfde Ingolstadt, in midden Beieren, stad van Audi en kleine bedrijfjes.

Nationaal breekt Seehofer door in 1980, op het moment dat bondskanselier Merkel nog jaren achter het IJzeren Gordijn in de DDR aan wetenschappelijk onderzoek zal doen. In dat jaar wordt hij parlementslid, in het legendarische jaar 1989 schopt hij het zelfs tot staatssecretaris van Arbeid en Sociale Zaken in een van de regeringen van Helmut Kohl.

Dat staatssecretariaat is ook geen toeval: Seehofer legt zich ten volle toe op sociale thema’s. Daarom wordt de man tot op de dag van vandaag het sociale geweten van de Beierse CSU genoemd, de S van de “Christlich-Soziale Union”. Seehofer zelf is de zoon van een bouwvakker die toch kon studeren en zich zo een weg naar de top banen. Het is tot op de dag van vandaag zijn drijfveer voor zijn sociale inzet.

"Laptop und lederhosen”, ook dat is Horst Seehofer.

Op die manier is Seehofer ook wat Beieren op zichzelf is: een regio die na de Tweede Wereldoorlog opklom van een verarmde plattelandsregio tot de meest welvarende in Europa. Van melkveehouder tot microchipontwikkelaar, met weliswaar respect voor dat verleden: “laptop und lederhosen”. Ook dat is Horst Seehofer.

Met die achtergrond hoort Horst Seehofer binnen een “mastodontpartij” als de CSU tot de eerder linkervleugel. Maar de omstandigheden kloppen eerder rechts momenteel voor de CSU.  En als een van de grote drie binnen de partij moet Seehofer daar ook in mee. Al zal het voor hemzelf niet zo rechts aanvoelen.

Strijd met Merkel

Hoewel ze generatiegenoten en ideologiegenoten zijn, lopen de carrières van Merkel en Seehofer verre van parallel. Na de val van de Muur begint Merkel aan een blitzcarrière bij de CDU, terwijl Seehofer zijn ding verder doet in de CSU. Het zijn de stabiele jaren waarin de Beiers hun absolute meerderheden blijven behouden in Beieren, maar de topjaren onder Franz Joseph Strauss ook wel tot het verleden behoren. Onder Kohl zitten ze samen in de regering, elk met hun specialisaties.

Een eerste clash komt er in 2004. De CDU/CSU-fractie, op dat moment in de oppositie, raakt het niet eens rond een voorstel voor de financiering van de ziekteverzekering. De zorg-factor van Seehofer speelt op, Merkel ziet het liberaler. Het is Seehofer die Merkel daar op links inhaalt. Het lijkt vandaag wat vreemd.

Seehofer die Merkel op links inhaalt. Het lijkt vandaag wat vreemd.

In 2008, nadat ze opnieuw drie jaar samen in de regering hebben gezeten, begint Seehofer aan het tweede grote deel van zijn carrière als politicus: hij wordt minister-president van zijn Beieren, zowat de mooiste job voor een CSU’er. Maar ook een moeilijke, want voor het eerst sinds mensenheugenis moet de CSU een coalitie vormen. Seehofer slaagt erin de SPD aan boord te krijgen en haalt 5 jaar later, in 2013, opnieuw de absolute meerderheid. Opdracht volbracht. 

Intussen krijgt Seehofer in Beieren, binnen de CSU, af te rekenen met ernstige concurrentie. Markus Söder werpt zich meer en meer op als de “niet-Seehofer”: uit het noorden van Beieren, veel rechtser van profiel, traditioneel plattelandsfiguur. Ook karakterieel lijken beide niet te matchen: de immer stamelende wat verlegen Seehofer tegenover de blitse grootspraak van Söder.

Na de parlementsverkiezingen van vorige herfst, waarbij de CSU nog meer verloor dan de CDU, was het moment voor Söder gekomen: niet meer Seehofer, maar hij zou de nieuwe sterke man worden van de CSU. Gevolg: Seehofer verliet München, Söder kwam in zijn plaats. Waar hij in 2008 de regering-Merkel verliet voor Beieren, verliet hij nu – onder dwang – Beieren voor de regering-Merkel. Voor de tweede keer nam Merkel Seehofer op in haar regering, voor de tweede keer na een strijd tussen beide.

Strijd met Merkel bis

Want nooit kletterde het meer tussen Merkel en Seehofer dan de voorbije jaren. Sinds september 2015, namelijk: het toppunt van de vluchtelingencrisis. Honderdduizenden komen via Beieren Duitsland binnen, nadat Merkel zei “Wir schaffen das”. Verantwoordelijk voor de opvang van vluchtelingen en migranten: de deelstaten. Horst Seehofer, onder meer. Al snel ziet hij zijn Beieren “té overspoeld”. Vanuit zijn kanselarij in München pleit hij vanaf dan voor wat Merkel absoluut niet wil: een bovengrens op het aantal vluchtelingen. 

Het leidt tot een openlijke strijd tussen Merkel en Seehofer. Op een congres van de CSU, waar Merkel als kanselier en voorzitster van de zusterpartij traditioneel te gast is, wordt ze openlijk op het podium de les gelezen door Seehofer. Tactisch en menselijk niet onmiddellijk zijn beste beslissing ooit. 

Merkel op het podium de les lezen. Tactisch en menselijk niet onmiddellijk de beste beslissing van Seehofer. 

Al even legendarisch is het interview dat Seehofer geeft aan een Duitse tv-zender vanuit zijn kelder. Zoals algemeen bekend doet Seehofer aan modeltreinbouw. In zijn kelder kan je hele stukken Beiers spoorwegnet in het klein bewonderen. Seehofer heeft ook figuurtjes uit Playmobil die op het perron wachten op de trein.

Een van de figuren is Sigmar Gabriel, de toenmalige leider van de SPD en natuurlijk… kanselier Merkel. Seehofer verklapt in dat filmpje, dat hij de kanselier al eens “in de hoek zet, op de vensterbank”, als hij kwaad is op haar. En dat gebeurt vaak. Gniffel. Het begrip zusterpartij krijgt een andere invulling.

(Bekijk hieronder het fragment - vanaf 3:30)

Video player inladen ...

Toch begraven beiden de strijdbijl naar aanleiding van de verkiezingen in 2017. Ze kunnen ook moeilijk anders: zoals altijd trekken CSU en CDU samen naar de kiezer, Merkel is de gezamenlijke kandidaat. De bovengrens wordt verschoven “tot na de verkiezingen”, beide doen alsof een compromis mogelijk is. Zo geschiedde: na de verkiezingen kwam er een wazig compromis met een “dynamische bovengrens” op het aantal vluchtelingen. Probleem opgelost. Zo leek het.

Maar de deelstaatverkiezingen in Beieren komen dichterbij: het verlies van vorig jaar mag zich voor de CSU niet herhalen. Het verlies zat op de rechterflank. Recht evenredig met het aantal vluchtelingen steeg het succes van de uiterst rechtse AfD. En dus moet de partij zich nog eens in de kijker werken op dat thema. Om de bezorgde Beier gerust te stellen. 

Het is in dat kader dat je het migratieplan van Seehofer moet zien: het “sociale gelaat” van de CSU die de grenzen wil sluiten is niet veel meer dan de lancering van de CSU-campagne “Bayern 2018”. En daar hoort dus zo weinig mogelijk “Wir schaffen das” bij.

Meer nieuws