De Verklaring van Marrakech: een weg naar "meer" of "minder" migratie?

Volgens Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken is de verklaring een "migratie bevorderend verdrag". Voor Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken levert ze een ideaal forum voor meer "terugkeer van migranten".

De verklaring is al twee maanden oud, maar op sociale media wordt er nog steeds over gedebatteerd. Volgens sommigen is de verklaring “geheim”. Maar de tekst is gewoon op internet te vinden: https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/20180503_declaration-and-action-plan-marrakesh_en.pdf

De tekst zelf is vaag geformuleerd. Dat geeft ook staatssecretaris Francken, die de tekst mee ondertekende, zonder meer toe in een opiniestuk op de site van zijn partij:

"Zoals steeds staat zo’n document bol van wollig diplomatiek taalgebruik. Dat is onvermijdelijk, want de Afrikaanse landen moeten immers over de streep getrokken worden om mee te ondertekenen."

En toch spreekt Vlaams Belang voorzitter Tom Van Grieken in een opiniestuk op Doorbraak.be dus van een "migratie bevorderend verdrag". Hij was trouwens niet de enige die zich tegen de verklaring heeft uitgesproken. Hongarije bijvoorbeeld, een van de deelnemende landen aan de conferentie, weigerde de verklaring te ondertekenen. 

Bevordert het verdrag meer migratie?

In de Verklaring van Marrakech gaat geen enkel land een concreet engagement aan. De verklaring moet alleen voor meer dialoog zorgen tussen Afrika en Europa. Het was de vijfde keer dat de landen zijn samengekomen om over migratie te spreken. Het belangrijkste argument van Van Grieken is dat de migratiestroom door de verklaring alleen maar groter wordt. 

"Als je blijft toeteren dat (legale) immigratie per definitie een goede zaak is, dan weet je dat je in het beste geval kunt dweilen met de kraan open."

Tom Van Grieken, Vlaams Belang

"Als je blijft toeteren dat (legale) immigratie per definitie een goede zaak is, dan weet je dat je in het beste geval kunt dweilen met de kraan open. Dan krijg je niet alleen nog meer legale, maar ook illegale immigratie naar Europa."

Staatssecretaris Francken zegt dat die dialoog onder hoge regeringsleden vooral toelaat om bilaterale akkoorden af te sluiten met landen die hun afgewezen burgers uit Europa weer moeten willen opnemen. De staatssecretaris zegt wel dat hij het Europese beleid graag wat gespierder zou willen zien:

"België is niet "anti-migratie", maar wil wel dat legale migratie gecontroleerd verloopt en dat illegale migratie sterk bestreden wordt. Die bestrijding is pas mogelijk als we partners aan de overkant van de Middellandse Zee hebben. De conferenties zorgen ervoor dat de Euro-Afrikaanse landen met elkaar praten."

Waarom wordt er gepraat met Afrika?

"Migratie is een probleem en een uitdaging", zegt Johan Wets, migratiedeskundige bij HIVA, KU Leuven. "Een dialoog tussen landen van herkomst en landen van bestemming is dan ook noodzakelijk. De moeilijkheid is dat er tegengestelde belangen zijn. De landen van herkomst denken aan de voordelen van migratie, want de armoede daalt er wanneer mensen het land uittrekken. De landen van bestemming denken dan weer eerder aan de terugkeer van migranten."

De Euro-Afrikaanse landen spreken daarom onder andere over de noodzaak van internationale bescherming en asiel, over illegale migratie, zoals de strijd tegen mensensmokkel, en over het belang van identificatie en terugkeer.

Wat betekent de dialoog op lange termijn?

Op de vraag wat de dialoog op lange termijn betekent kan niemand een concreet antwoord geven. Maar er zijn vandaag geen elementen die aantonen dat er engagementen zouden zijn om meer migranten te aanvaarden in Europa. Dat neemt niet weg dat er een aanhoudende migratiecrisis heerst vanuit Noord-Afrika. Het overleg heeft daar voorlopig geen oplossingen voor gevonden.

"Democratieën denken nu eenmaal op korte termijn, terwijl er voor migratie op lange termijn gedacht moet worden."

Johan Wets, HIVA, KU Leuven

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er geen belangstelling is om de migratieproblematiek onder controle te krijgen. Maar zelfs binnen de Europese Unie verschilt de situatie weer van land tot land:

"Democratieën denken nu eenmaal op korte termijn, terwijl er voor migratie op lange termijn gedacht moet worden. Op lange termijn zal het Zuiden te kampen krijgen met overbevolking, en zal de vergrijzing in het Noorden toenemen."

In landen als Duitsland zal dit een grote impact hebben, waardoor zij misschien sneller bereid zullen zijn om meer open te staan voor verbintenissen. "In 2060 zullen er volgens voorspellingen van ROSTAT nog vier Duitsers zijn voor elke vijf nu, terwijl België het tegenovergestelde te wachten staat met een bevolkingsgroei van 24%. We zouden dan met twee à drie miljoen mensen meer zijn."

Wets benadrukt dat een samenwerking niet enkel op landsniveau kan. "Zowel landen, organisaties als individuen zullen moeten samenwerken om naar creatieve oplossingen te zoeken op vlak van de migratieproblematiek."

Nogal wat mensen vroegen aan de nieuwsombudsman waarom VRT NWS niet bericht heeft over de verklaring van Marrakech. Vaak ging dat dan gepaard met woorden als "verzwijgen". Maar ook andere media hebben aan de verklaring nauwelijks aandacht besteed. De reden daarvoor is dat niet duidelijk is hoe de vage verklaring een verschil zou kunnen maken tegenover de huidige situatie. De dialoog tussen Europa en Afrika kabbelt ook al vele jaren verder zonder veel concrete resultaten. De nieuwsombudsman heeft aan stagiaire Elise Schroons gevraagd om de verklaring toch even te bekijken. Het resultaat is dit artikel.