"Er is wél een alternatief voor het gebrul van de N-VA"

"Het gebrul van N-VA over migratie is wat het is: gebrul. Nee, het is niet pushbacks of open grenzen, er zijn menselijke tussenwegen. Nee, progressieven zijn geen naïeve Gutmenschen, we zijn realistische beleidsmakers die mensenrechten belangrijk vinden." Pieter De Gryse, ex-directeur Vluchtelingenwerk, vindt dat progressieven veel harder hun stem moeten laten horen over migratie.

labels
Pieter De Gryse
Pieter De Gryse is voormalig directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Hij is ook politiek directeur bij Groen geweest.

Met het aantreden van de nieuwe Italiaanse regering is het machtsevenwicht in Europa gekanteld. Populisten en conservatieven zien hun kans schoon om met ongeziene powerplay een revolutie te ontketenen in het Europese asielbeleid. Nadat Hongarije, Polen en Tsjechië onder leiding van Orban met succes een verrottingsstrategie voerden tegen een eerlijke spreiding van asielzoekers, slaagt Italië erin om op kap van een boot vol vluchtelingen het kaartenhuisje finaal te doen crashen.

Een mensenrechtentraditie van 70 jaar oud moet op de schop. Uitgerekend op een moment dat de asielinstroom fors is gedaald: in 2017 waren er 46% minder eerste asielaanvragen dan in 2016, in het eerste kwartaal van 2018 is de instroom nog met 25% gedaald ten opzichte van het eerste kwartaal van 2017.

Bij ons blinken N-VA coryfeeën Bart Dewever en Theo Francken van zelfgenoegzaamheid. Ze hebben het altijd al gezegd, eindelijk heeft ook de rest het licht gezien.

Als progressief ben ik totaal niet onder de indruk van die powerplay. Als de bullebak schreeuwt, om de hele speelplaats te doen sidderen, moeten we niet stilletjes in een hoekje gaan zitten tot de storm is overgewaaid. Dan is het te laat. Het is tijd om op te staan en de tegenstander te trotseren. De overwinning van conservatief en populistisch Europa is niet onvermijdelijk.

Het gebrul van N-VA over migratie is wat het is: gebrul. Nee, het is niet pushbacks of open grenzen, er zijn menselijke tussenwegen. Nee, progressieven zijn geen naïeve Gutmenschen, we zijn realistische beleidsmakers die mensenrechten belangrijk vinden. Mag het even?

De overwinning van conservatief en populistisch Europa is niet onvermijdelijk.

Want de aanpak die nu dreigt met het nieuwe voorstel van Donald Tusk, zal ver beneden de mensenrechten gaan die wij als Europeanen terecht als de onze beschouwen en waar we trots op zijn.

Samengevat komt die hierop neer: we gaan het Klein Kasteeltje vervangen door een tentenkamp in de Tunesische woestijn. We gaan vele miljarden investeren in grensbewaking. Zodat vluchtelingen niet verder raken dan Turkije, Libië of Tunesië. We beloven dat we die landen zullen helpen om mensen behoorlijk op te vangen. En we beloven dat we veel meer dan nu aan ‘hervestiging’ gaan doen, dat wil zeggen échte vluchtelingen legaal naar Europa overbrengen.

Hecht er ook maar iemand geloof aan die beloftes? Waar vluchtelingen buiten de grenzen van een Westers land worden gehouden, zijn hun levensomstandigheden systematisch abominabel. Australië -  volgens sommigen hét model - huisvest alle asielaanvragers verplicht op Nauru en vroeger Papoea-Nieuw-Guinea.

In 2017 vroeg de VN Mensenrechtenraad om deze kampen “snel te sluiten vermits het een systematische schending is van de mensenrechten”. Ook de VN Vluchtelingenorganisatie spreekt van “onmenselijke situaties” en Amnesty hanteert systematisch de kwalificatie “foltering”. Het kamp op Papoea moest uiteindelijk sluiten op bevel van een hoge rechtbank in het land zelf, omwille van mensenrechtenschendingen.

Ook de EU heeft al bewezen dat ze niet in staat is om onmenselijke toestanden in haar buurlanden te vermijden. De mensonterende kampen in Libië – de beelden van de slavenmarkt staan nog op ons netvlies gebrand – worden mee in stand gehouden door de deal tussen Italië en de Libische kustwacht. In Turkije zijn de levensomstandigheden ronduit slecht van de Syrische vluchtelingen die daar worden gehouden door de Turkijedeal.

En is er iemand die gelooft dat de Europese lidstaten straks hun aantallen hervestigde vluchtelingen drastisch zullen opdrijven? Ja, die aantallen zitten in de lift: van meer dan 8.000 in 2015, over 14.000 in 2016 naar 24.000 in 2017. Maar het aantal vluchtelingen die we beschermen nadat ze zich in de EU aanmeldden, ligt vele malen hoger: 538.000 in 2017 over de hele EU.

Als straks de grenzen helemaal dicht gaan, zullen we dan echt 22 keer meer vluchtelingen hervestigen dan vandaag, vanuit Turkije, Tunesië, Libië,…? Dat zal niet gebeuren, en dus zullen we straks veel minder vluchtelingen beschermen dan vandaag. Terwijl er wereldwijd nog nooit zoveel vluchtelingen waren.

Laat ons de powerplay trotseren en blijven vechten voor een heel andere aanpak, die de mensensmokkel drooglegt én zorgt dat niemand nog omkomt op zee.

AFP or licensors

Laat ons de powerplay trotseren en blijven vechten voor een heel andere aanpak, die de mensensmokkel drooglegt én zorgt dat niemand nog omkomt op zee. In lijn met een denkrichting die binnen de Europese Commissie leefde tot voor Donald Tusk recent de andere kant uitging.

Het uitgangspunt is eenvoudig: zorg dat vluchtelingen Europa over land kunnen bereiken. Installeer aanmeldcentra met opvangkampen net bínnen de buitengrenzen van de EU. In Polen voor wie uit Oost-Europa, Rusland of Azië komt; in Bulgarije voor wie via Turkije komt; in Ceuta (Spanje) voor wie uit Afrika komt. Kies voor menselijke aanmeldcentra net binnen onze grenzen in plaats van onmenselijke kampen erbuiten.

Verplicht al wie in de EU asiel wil aanvragen om via die aanmeldcentra te passeren. Wie daar niet passeert en zich in een lidstaat aanmeldt, ziet zijn aanvraag automatisch onontvankelijk verklaard en wordt teruggestuurd. Dat is een harde regel, maar noodzakelijk om dit te doen werken.

Elk van die centra zal vele (tien)duizenden plaatsen groot moeten zijn. In ruil kunnen er in de lidstaten zelf (tien)duizenden opvangplaatsen verdwijnen. De opvang én de procedure in die centra worden Europees gerund en gefinancierd. De eerste sleutel voor succes is een heel korte doorlooptijd, maximum 3 maanden, beroepsprocedure incluis. Dat kan, als we echt veel middelen investeren in personeel om deze fase van de procedure af te handelen.

Na deze fase zijn twee beslissingen mogelijk. Ofwel is de aanvraag op het eerste zicht gegrond en dan wordt de asielzoeker overgebracht naar een lidstaat, volgens een vooraf afgesproken systeem.

De lidstaat oordeelt finaal over de aanvraag – zo behouden lidstaten de soevereiniteit over wie ze binnenlaten. Ofwel is de aanvraag op het eerste zicht niet gegrond, dan volgt uitwijzing. Geen enkele economische migrant zal door deze filter raken, die zal andere kanalen moeten volgen.

Terugkeer

De tweede sleutel voor succes is het terugkeerbeleid – altijd de achillespees van een asielbeleid. Omdat de uitgeprocedeerde asielzoekers in die centra geconcentreerd aanwezig zijn, verhoogt het de kans op succes en de efficiëntie van het terugkeerbeleid, dat nu Europees kan gevoerd worden. Tegelijk blijven de lidstaten geresponsabiliseerd voor een deel van het terugkeerbeleid, voor die aanvragers die naar hen zijn doorverwezen en toch afgewezen worden.

Om te vermijden dat de aanmeldcentra gebruikt worden om langs daar de EU binnen te komen en te verdwijnen in de illegaliteit, spreken we af dat wie ooit geregistreerd werd in een aanmeldcentrum en er ging lopen, op geen enkele manier een verblijfsvergunning kan krijgen in de EU.

Dit systeem zou de mensensmokkel meteen droogleggen, want niemand zal nog willen betalen om tot in de EU te raken. En niemand zal nog op een bootje stappen, want langs die weg de EU binnenkomen leidt onmiddellijk tot een ongeldige asielaanvraag.Europa is een rijk continent met een schitterende mensenrechtentraditie. We zouden die kracht en rijkdom kunnen inzetten om menselijk en correct ons deel te doen binnen het wereldwijde vluchtelingenvraagstuk. Om daar vervolgens trots op te zijn.

In plaats daarvan gebruiken we onze rijkdom om miljarden te investeren in grensbewaking en onze macht om onze buren te dwingen onze problemen op te lossen. Waar halen wij het morele lef om dat te doen? Dat is een vraag die elke Europeaan zich vandaag zou moeten stellen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.