Marcelo Brodsky

Resist, de visuele erfenis van de opstandige jaren 60

De tentoonstelling "Resist!" in Bozar, over de visuele erfenis van de opstandige jaren 60, opent niet toevallig in juni, terwijl mei op het eerste zicht logischer zou zijn. Curator Christine Eyene, die van Afrikaanse oorsprong is maar al jaren in Parijs en Londen woont, wil de expositie niet vastpinnen op de gebeurtenissen van die ene maand in Frankrijk. "Resist!" toont vooral foto's maar ook collages, affiches, primitieve graffiti, filmopnames, videokunst, installaties en allerlei "mixed media" uit het hele decennium en later, tot zelfs in de toekomst, en dat van Zuid-Afrika tot Noord-Ierland, en van Amerika tot Japan.  

Portugal 1960, vergeten protest

Niemand herinnert het zich nog, tenzij de betrokkenen, maar de sixties begonnen met stevig studentenprotest in Lissabon en Coimbra tegen de "Nieuwe Staat", de verankering van de fascistische dictatuur in Portugal. Anonieme fotografen hebben de revolte goed gedocumenteerd. Scherpe zwart-witfoto's tonen betogingen, omgekieperde vrachtwagens, meedogenloze ordetroepen en vrolijke bezettingen.

In 1961 al, nog voor de afgrijselijke constructie was voltooid, begon het protest tegen de Muur van Berlijn. Aangrijpend is de foto van kinderen die met enkele bakstenen hun eigen muur bouwen. 28 jaar later kregen ze het Ijzeren Gordijn omver. 

Onder de plaveien het strand

Uiteraard kan een tentoonstelling over de tumultueuze jaren 60 niet negeren wat er die meimaand in Parijs gebeurde. Christine Eyene koos Daniel Cohn-Bendit en betogende studenten, maar heeft ook een pak veel minder bekende maar even veelzeggende opnames in petto, onder meer de wal van opgebroken straatstenen, een foto van Gilles Caron. Het strand onder de stenen is helaas niet te  zien.

Gilles Caron

Ook de burgerrechtenbeweging in Noord-Ierland komt aan bod, met een veelzeggend portret van activiste Bernadette Devlin, helemaal vergroeid met haar megafoon, en van een instortende opgeblazen gevel achter een Britse soldaat. Een andere goed gedocumenteerde protestactie is de strijd van Rosa Parks en Martin Luther King, en de veel radicalere Black Panthers in de Verenigde Staten. Op onderstaande foto ziet u een zwarte mars op weg naar Selma. 

Steve Schapiro

Bezetting van het Paleis voor Schone Kunsten

Met "Leuven Vlaams" vanaf 1966 en precies een halve eeuw geleden de bezetting van het Paleis voor Schone Kunsten, het huidige Bozar, speelde ons land een voortrekkersrol in het woelige Europa van die tijd. Marcel Broodthaers stond aan de wieg van het unieke protest van kunstenaars. Hugo Claus sprong op de kar, naar eigen zeggen "omdat men het hem beleefd vroeg". Misschien omdat zijn naam een Engelse vertaling van Marcel Broodthaers lijkt, heeft de Canadese kunstenaar Marcelo Brodsky foto's van de acties destijds ingekleurd, bewerkt en becommentarieerd (zie foto bovenaan).   

Bye bye Belgium

In 2006 draaide Christophe De Borsu de veelbesproken fictieve RTBf-documentaire "Bye bye Belgium", over de splitsing van ons land. Maar de legendarische filmmaker Henri Storck had hem dat 40 jaar daarvoor al  voorgedaan, met "Le Mur". Ook in die fake reportage is het land verdeeld, met een zwaar bewaakte grens doorheen het Jubelpark en onder het Atomium, en visa om van Vlaanderen naar Wallonië te reizen. Storck mengt doeltreffend nieuwe stukjes speelfilm met beelden van oorlogen uit het begin van de jaren 60. 

Henri Storck

Vietnam

Zowat de hele wereld protesteerde tegen de Amerikaanse oorlog in Vietnam. In de Verenigde Staten zelf vielen doden in de manifestaties. In Londen wapperde de Vietcongvlag. Het meest gewelddaddige protest vond plaats in Japan. Radicale linkse elementen stichtten later het Japanse "Rode Leger", dat hand- en spandiensten verleende aan terreurbewegingen in Duitsland en het Midden-Oosten. 

Hiroshi Hamaya

De opvolging nu

De tentoonstelling beperkt zich niet tot de jaren 60, maar toont ook het vervolgverhaal van de Muur van Berlijn, de anti-apartheidsstrijd en het Israelisch-Palestijns conflict. Aandoenlijk mooi is het filmpje van Francis Alÿs waarin hij de grens van voor 1967 afwandelt met een lekkende pot groene verf. Er zijn anti-Brexitaffiches en foto's van de zwarte conceptuele kunstenaar Hank Willis Thomas, van vastgeketende American footballers en het hoogst symbolische "The Cotton Bowl", die onder meer verwijst naar de slavernij en het protest van zwarte sporters, op de Olympische Spelen in Mexico, en tegen politiegeweld nu. 

Hank  Willis Thomas

Het lijdt geen twijfel dat er enorm veel parallellen zijn tussen de context van de jaren 60 en die van vandaag.

Christine Eyene, curator

The Future

Verschillende filmpjes hebben het over de toekomst. Larissa Sansour toont een astronaut die de Palestijnse vlag op de maan plant. Voor interpreatie vatbaar, dat beeld. En de expositie besluit met de breed-panoramische Russische toekomstfilm "Inverso Mundus" van AES + F die een maatschappij toont waar vrouwen het voor het zeggen hebben, op orgelklanken en bekende opera-aria's.  

AES + F

"Resist!" is aardig opgebouwd, behapbaar en boeiend, en vol verrassende beelden naast de bekende klassiekers. Naar goede gewoonte begint de expositie al buiten, voor Bozar, op de schermen rond de bouwwerf voor een nieuw bankcomplex. Bezoekers met open schoenen moeten wel oppassen dat ze hun voeten niet bezeren aan de brutale betonijzeren constructies waar de foto's aan ophangen. Alle informatie vindt u hier

Het zijn turbulente tijden, de machtigen lijken hun geweten kwijt te zijn, en het protest daartegen klinkt almaar luider. Pas op, mensenrechten en democratie zijn nooit evidenties.

Christine Eyene, curator