De strijd duurt twee weken en op het einde wint Merkel

Ze is meer gewoon, Angela Merkel: amper vier uur duurde de voorspelde marathonvergadering tussen de coalitiepartners CDU, CSU en SPD. Na meer dan een week crisis kwamen de kopstukken van de partijen samen om te praten. Officieel stonden er verschillende punten op de agenda, maar uiteraard zal Seehofers “masterplan migratie” het belangrijkste gesprekspunt geweest zijn. Na afloop zei niemand iets, maar iedereen is tot het einde gebleven. Geen dramascenario’s in Berlijn, al is de sfeer zeer ernstig. Nog even.

Wat exact in het 63 puntenplan “migratie” van Seehofer staat, weet slechts een handvol mensen. Toch is het plan aanleiding van de grootste regerings­crisis uit de recente Duitse politieke geschiedenis, in jaar 13 sinds het aantreden van Angela Merkel. Een aantal details uit het langverwachte plan waren al uitgelekt, maar groot was de verbazing toen het plots niet meer voorgesteld mocht worden. Niet minder dan kanselier Merkel zelf – een van het handvol mensen die het plan ooit zagen – floot haar minister van Binnenlandse Zaken terug.

Het punt “vluchtelingen tegenhouden aan de grens en terugsturen naar het Europese land van herkomst” was er haar te veel aan. Volgens auteur Seehofer het enige punt, trouwens: “We zijn het over 62,5 van de 63 punten eens.” Maar noch Merkel noch Seehofer gaven tot nu toe een strobreed toe. Seehofer blijft bij zijn grenscontroles, Merkel blijft bij haar Europese oplossing. Nog tot zondag heeft ze nog om een Europese oplossing te vinden. Indien niet, dan wil Seehofer zijn grenscontroles toch invoeren tegen de wil van Merkel in. En dan is het politieke hek van de dam en is veel mogelijk.

Het woord crisis is zelden zo aanwezig geweest in de Duitse pers. Toch is de kans vrij groot dat Angela Merkel – zoals de voorbije 20 jaar – haar zin krijgt. Waarom?

Omdat Europa springt als de kanselier in nood is

Hoewel er geen onmiddellijke aanleiding is, beheerst het thema migratie plots weer ten volle de Europese nieuwsagenda. Een paar schepen zonder haven en – jawel – de crisis in de Duitse regering zijn daar de oorzaak van. Seehofer gaf Merkel tijd om een Europese oplossing te bedenken en om een Europese oplossing te bedenken heb je collega’s nodig. Op vraag van Merkel en geestesgenoot Juncker kwamen een aantal Europese leiders ‘vrijwillig’ bijeen voorbije zondag, een week voor de ‘officiële eurotop’. Alles om Merkel te helpen wel degelijk een oplossing te vinden.

Hoewel een echte Europese oplossing zeker niet dichterbij gekomen is, worden bilaterale overeenkomsten niet uitgesloten. Frankrijk heeft al hulp aangeboden, met Spanje zijn er gesprekken en Merkel is opvallend vriendelijk voor de nieuwe Italiaanse regering. Vraag is wat er eind deze week nog uit de bus komt, maar de kans dat Merkel met een aantal akkoorden op zak naar huis kan, is niet onbestaande. Een goede “bankrekening” en haar eindeloze ervaring zijn daarbij haar grootste troeven.

Een volledig akkoord lijkt er niet te komen, maar dat stond ook niet in het ultimatum van de CSU. De veertien dagen die Merkel kreeg om een “Europese oplossing” te vinden, heeft maar 1 doel: minder vluchtelingen en migranten naar Duitsland (Beieren) te laten komen en dat kan evengoed met bilaterale afspraken.

Omdat de CSU uiteindelijk weinig lijkt te winnen

De hoofdbedoeling van Seehofers stijve been is de kiescampagne van de CSU op gang trekken. Op 14 oktober trekt Beieren naar de stembus, de belangrijkste verkiezingen ter wereld voor de CSU. Want de CSU is Beieren en Beieren de CSU. Uit schrik om de absolute meerderheid die de partij sinds WO II zo goed als altijd gehad heeft, te verliezen, wordt alles uit de kast gehaald. Volgens de peiling redt de CSU het inderdaad net niet. Volgens een interne analyse, omdat kiezers naar de rechtse partij AfD getrokken zijn, omwille van … Merkels royale vluchtelingenbeleid.

De forse taal tegen Merkel moet het middel tegen het rechterlek naar de AfD worden. Alleen blijkt de strategie niet echt aan te slaan, integendeel. In recente peilingen doet de CSU het in Beieren niet beter. Bovendien: als het tot een openlijke breuk komt tussen beide, dreigt de CSU nog veel meer te verliezen.

Sinds eind jaren 40 is de macht tussen de twee christelijke partijen duidelijk afgebakend: de CSU stelt zich enkel in Beieren verkiesbaar, de CDU in de rest van Duitsland. Daarna vormen ze samen een fractie in het parlement, de “Union”. Als beide partners na zo’n 70 jaar uit elkaar zouden gaan, zou dat betekenen dat beide partijen zich in het hele land verkiesbaar zouden kunnen stellen. In de praktijk: dat de Beiers in oktober naast de CSU plots ook de CDU zien opduiken op hun stemformulier.

Bovendien, zo blijkt uit peilingen, zou het wel eens kunnen dat de CDU populairder zou worden in Beieren dan de CSU. Er blijken meer Beiers sympathie te hebben voor Merkel dan voor de leiders van hun eigen CSU. De grondstroom in Duitslands mooiste en meest welvarende deelstaat is christendemocratisch, maar niet per se op de manier waarop de CSU dat invult. De humane centrumvisie van Merkel past meer bij de deelstaat dan de hardere lijn van de CSU, geïnspireerd door de Oostenrijkse kanselier Kurz en zelfs door de Hongaarse premier Orbán.

Omdat Seehofer zichzelf hard in de voet kan schieten

Een oplossing is dus noodzakelijk. Een val van de regering, een splitsing van de Union: niemand zit erop te wachten, niemand wordt er beter van. Maar Horst Seehofer heeft wel forse taal gesproken, had het over breekpunten. Maar ook Merkel wil niet toegeven op haar principes. Dat Merkel sowieso iets Europees uit de brand kan slepen, lijkt zeer waarschijnlijk. Dat het niet voldoende zal zijn voor Seehofer is mogelijk. Als hij dan toch met zijn plan doorzet, heeft Merkel toch alles uit de kast gehaald. En dan kan het verkocht worden als “Seehofer zet de Europese akkoorden op de helling, speelt met vuur”.

Gezien de populariteit van Merkel, zoals hierboven beschreven, niet onmiddellijk het beste plan van Seehofer. Bovendien is de CSU zelf diep verdeeld en is niet iedereen even tevreden met het plan van het kopstuk. En in de partij zijn er leden genoeg te vinden die Seehofer maar al te graag ontslagen zien worden. De CSU hangt namelijk al jaren aan elkaar met spuug en paktouw: je hebt een rechterflank, een eerder linkerflank, katholieken, protestanten, “Beierse nationalisten”, Franken, Opper-Paltsen, Schwaben, Opperbeiers en Nederbeiers.

Momenteel is de macht vrij goed in evenwicht, maar er staat altijd een andere klaar. Horst Seehofers ster is al even tanende, er is niet veel meer nodig om hem definitief naar zijn modeltreinbouwkelder in Ingolstadt te sturen. 

Stilaan is de crisis verworden tot een kluwen, waarbij er enkel verliezers kunnen zijn. Enkel een snelle oplossing dit weekend en een slecht geheugen kan nog enig soelaas brengen.