In Place of Love, Glen Rubsamen, Mai 36 galerie Zurich

Hoe de mens het landschap verpestte: 3 expo's in 3 musea langs de Leie

De musea van de Leiestreek, in Deurle, Deinze en Machelen,  bieden een onwaarschijnlijk en ronduit verbluffend fresco van landschapskunst. Het uitgangspunt van de 3  tentoonstellingen is gelijkend: van het romantische en sacrale landschap tot de komst van de mens, die ingreep en vernielde.  

Het is de zesde Biënnale van de Schilderkunst in de drie musea langs de Leie: het Raveelmuseum in Machelen, het museum Dhondt-Dhaenens in Deurle en het Museum van Deinze en de Leiestreek. Ze liggen nauwelijks 10 kilometer van elkaar. In alledrie hangt een variant van een typisch werk van Dirk Braeckman, een verdonkerde foto van een landschapje dat bij de moeder van de kunstenaar een muur versiert.  

Dhondt-Dhaenens in Deurle focust het sterkst op hedendaags werk in een internationale context en brengt meer ensembles van minder kunstenaars. Toch opent hun collectie met enkele erg knappe werken van Constant Permeke en Valerius De Saedeleer. 150 jaar kunstgeschiedenis later zijn we aanbeland bij enkele knappe video's en een film over verregaande destructieve ingrepen van de mens op de omgeving. Bij de intuïtieve Permeke en de spirituele De Saedeleer was van die ingrepen geen sprake; de natuur beheerste de mens. Ook Karel Dierickx benadert het landschap nog intuïtief en filosofisch. 

Landschap, Constant Permeke, foto Adart (Guy Braeckman)

Verwoesting en vervuiling

Beatriz Santiago Muñoz toont een video over een kustplaats in Brazilië die  begint als een vakantiefilmpje van een gezin aan een groot meer. Vreemd dat de kinderen met een plastic skelet spelen. Dan glijden allerlei verwoeste elementen in het beeld. De plek blijkt een stuk Braziliaanse kust te zijn die tot 20 jaar geleden door het Amerikaanse leger werd gebruikt om bombardementen te oefenen...

Lukas Marxt laat een drone over een totaal verdord terrein vliegen in Californië. Ook dat was ooit een militair oefengebied, later probeerde de overheid er een toeristische attractie en een agrarisch wingewest van te maken, tevergeefs. 

Scorched earth 1, Marie Cloquet, Dhondt-Dhaenens

De Gentse kunstenares Marie Cloquet bewerkt reuzengrote foto's van aangetaste landschappen. De enorme werken hangen laag zodat de bizarre grijze vegetatie uitnodigt om in het landschap te wandelen. Anna-Eva Bergman, die in 1987 overleed, laat haar afkomst uit Noorwegen duidelijk meespelen. Op haar doeken die het particuliere abstraheren herken je toch Noorse elementen, zoals fjorden.   

Fente, Anna-Eva Bergman, Dhondt-Dhaenens

Omkering van alle waarden

Glen Rubsamen uit Los Angeles kijkt niet zoals de meeste schilders omlaag of op ooghoogte naar een landschap, maar van onderuit, in  kikvorsperspectief. In de avondschemering in Los Angeles valt boven de hoofden van de mensen genoeg te zien. (zie foto bovenaan)  

De Georgische  Meggy Rustamova filmt een boom in Hiroshima. Adelheid De Witte heeft aandoenlijke landschapjes op onregelmatige gevormde houten dragers. Haar werkjes staan dicht bij kitscherige, toeristische souvenirs. Huma Bhabha zet enorme schoenafdrukken op modder en aarde. De gedempt kleurrijke doeken van de Amerikaan Jules De Balincourt lijken eerst idyllisch, maar uit verschillende details dreigt gevaar. 

Island People, Jules De Balincourt, Dhondt-Dhaenens

Spijtig actueel

Dhondt-Dhaenens is gevestigd in een aantrekkelijk, modern, licht en helder gebouw waar je de hele opstelling in twee oogopslagen kan overzien. Het interieur gaat over in een op het eerste zicht aantrekkelijk landschap dat uiteindelijk weinig meer blijkt dan een grasveld in een verkaveling.

Ook het Museum van Deinze en de Leiestreek dialogeert met de omgeving, de rivier, het stedelijk weefsel en een tuin met verwilderde kippen. Deinze is de hoofdstad van de kip. Het museum in Deinze kiest nog een extra ondertitel: "Spijtig actueel". 

Overzet van het veer op de Leie te Latem, Xavier De Cock, verzameling mudel

Ook Deinze start met romantisch en sacraal werk uit de 19de eeuw, van Xavier Decock, die naar Frankrijk trok en een aanhanger van de openluchtschilders van Barbizon werd. Een hele muur is gevuld met een collage van traditionele Leielandschappen, met grote namen, zoals Emile Claus en Albert Servaes.

De jonge Stief DeSmet, bekend van zijn "Wullok" in Oostende in het kader van Beaufort, speelt daarop in met houten constructies en staketsels met echo's van Emile Claus, die als geen ander het licht van de Leie kon vatten. DeSmet kruipt ook in de huid van Roger Raveel: hij herhaalt, op video, diens ecologische kanotocht op de Leie in 1971. 

Golden River, Stief DeSmet, mudel

Hoe erg!

Daarna wordt de tentoonstelling snel grimmig. Bruno Van Dijck bewaart landschappen die in gevaar zijn in een schrijn, een soort steekkaartenbak, zodat we later wat verloren ging nog eens kunnen opdiepen. Saar De Buysere, die dol is op prutsen en knutselen, biedt materieel aan om zelf een bergketentje te bouwen. Greet Van Autgaerden schilderde een donker archeologisch landschap dat de aardlagen onder onze voeten tientallen meter diep onderzoekt. Ze heeft ook een zwart-witcompositie die op een vrolijk vuurwerk lijkt, maar een bombardement blijkt te zijn.  

Nayra Martin Reyes maakte speciaal de installatie "Tenerife", een boortoren met een berg oude koffers, om te wijzen op de verwoestende invloed van het massatoerisme op het vulkanische eiland. Imaginair en knotsgek zijn de landkaarten van Wim Delvoye. Wanneer reist u naar Aahmsarachstan, Tarkijy, Awajax, Ipropkoe, Oost-Ku of Tsjernivij? 

Raveel, een museum op zich

Landschap, Roger Raveel, Raveelmuseum

Ook het Raveelmuseum ligt in een boeiende site, het landelijke Machelen dat we kennen uit het werk van de meester, vlakbij de kerk. Met wat goede wil kan je een glimp zien van de Leie, en van het graf van zijn vrouw Zulma. De oudste werken van Roger Raveel dateren uit 1941. Opmerkelijk hoe snel Raveel zijn eigen stijl vond, de zogenoemde "Nieuwe Visie", die idyllische landschappen combineert met ecologisch protest. De meesterwerken van Raveel zijn er, in confrontatie met Jean Brusselmans, Permeke, Georges Lemmens, Frans Courtens, Raoul De Keyser, Ensor en opnieuw De Saedeleer. De Leie zal nooit meer dezelfde zijn. 

Groot respect en bewondering voor dit enorme project, die  uitgebreide, gevarieerde keuze, die aangrijpende waarschuwing voor wat we aanrichten op onze aarde. Pal in de Leiestreek, waar nog enkele van de laatste ongerepte hoekjes natuur in Vlaanderen liggen, tonen de drie musea uit de streek de pure schoonheid van landschappen, tegenover de destructieve kracht van de mens. En dat gebeurt met veel panache en zelfs met humor. Alle informatie vindt u hier, en daar, en elders.     

De Leie te Latem, Valerius De Saedeleer, foto Adart (Guy Braeckman)