Trump bij de eedaflegging van rechter Neil Gorsuch in april vorig jaar.

Hoe een president over het graf heen regeert

Het Federale Hooggerechtshof is zo’n beetje de spiegel van Amerika. De koers die het Hooggerechtshof inslaat, wordt hoofdzakelijk bepaald door het heersende klimaat en de politieke gezindheid van de rechters. Een rechter van het Hooggerechtshof hoeft niet herkozen te worden, heeft aan niemand verantwoording af te leggen, en zit daar, als zij of hij dat wil, tot zij of hij doodgaat. De keuze van Donald Trump, die binnenkort een nieuwe rechter mag voordragen, heeft dus verstrekkende gevolgen.

Het Hof met de negen rechters is oppermachtig. Presidenten kunnen het aanzien van het Hof veranderen als er een rechter wegvalt, zoals nu met het pensioen van de bijna 82-jarige Anthony Kennedy. Kennedy zat altijd op de wip tussen zeer conservatief en zeer progressief. Hij was vaak de beslissende stem. Als president Trump nu een rechter benoemt die meer in het conservatieve kamp zit, dan helt de balans over, dan is de middenweg verdwenen uit het Hof. 

Nu was het vaak 4 tegen 4 en 1 rechter op de wip. Voortaan zou het dan altijd 5-4 kunnen worden, overhellend naar de rechterkant. We weten ook niet hoe lang de progressieve rechter Ruth Bader Ginsburg nog zal aanblijven. Zij is al 85. De balans in het Hof is natuurlijk uiterst belangrijk. Er wordt over vele gevoelige materies beslist, zaken die de gemoederen beroeren, zoals een inreisverbod voor mensen uit bepaalde moslimlanden, het homohuwelijk, abortusrechten, de begrenzing van kiesdistricten, of een coulanter uitwijzingsbeleid voor mensen zonder papieren.

Abortus

Neem nu abortus. Roe v. Wade uit 1973 is ongeveer het bekendste arrest ooit geveld door het Federale Hooggerechtshof van Amerika, met een meerderheid van zeven tegen twee rechters. Wade, dat was Henry Wade, de openbare aanklager van Dallas County, die het antiabortus-standpunt van de staat Texas moest verdedigen. Roe, dat was Jane Roe, het juridische pseudoniem van Norma Leah McCorvey, die in 1970 om een abortus vroeg in de staat Texas, na een vermeende verkrachting. Twee jonge advocates – Sarah Weddington en Linda Coffee – vochten het Texaanse verbod op abortus aan voor het hoogste hof van de VS, en haalden na drie jaar hun gelijk. 

Abortus wordt sedert 22 januari 1973 beschouwd als een speciaal recht van de vrouw op privacy. Voor de petite histoire: McCorvey pleegde uiteindelijk toch geen abortus op haar derde kind. Ze stond het af voor adoptie, en ironisch genoeg werd ze na het arrest Roe v. Wade een zeer hevige antiabortus-activiste.

Sinds Roe v. Wade uit 1973 loopt het met de abortusdiscussie geregeld uit de hand. Verschillende dokters die de ingreep uitvoeren zijn al vermoord. Soms ontploft er een bom in of aan een abortuscentrum. Ik sprak onlangs nog met zo’n belaagde dokter - Dr. Hern - in Boulder, Colorado. Elke dag vreest hij voor zijn leven. Het vreemde is: onder conservatieve presidenten neemt het aantal abortussen vaak toe, onder progressieve presidenten neemt het af. Hoe meer seks taboe is, of voorlichting erover, hoe meer abortus er is, zo blijkt uit studies. 

Abortus ligt weer onder vuur in Amerika

Sinds een tijdje groeit het aantal Amerikanen dat tegen abortus is. Indirect heeft de medische wetenschap daar voor gezorgd. Het leven is nu sneller zichtbaar en hoorbaar, ook voor wie het kind aanvankelijk niet wenst. Echografie bestond nog niet ten tijd van Roe v. Wade. Nu worden de fotootjes van het prille leven in de buik meteen op Facebook of Instagram gezet. Het kind lijkt er al te zijn, lang voor het er echt is.

Daarom is de discussie na het arrest nooit gaan liggen, en ligt abortus weer onder vuur in het Amerika van vandaag. Daarom probeert de regering-Trump geld af te pakken van centra zoals Planned Parenthood die de ingreep aanbieden. Vooral vicepresident Pence is een rabiaat antiabortus-politicus. Verschillende conservatieve staten proberen centra waar abortus wordt aangeboden op droog zaad te zetten door de subsidiekraan dicht te draaien. 

Onrechtvaardig en oneerlijk

Stel: het Hooggerechtshof slaat straks helemaal naar de rechterzijde door na de benoeming van een nieuwe rechter, en iemand vecht het recht op abortus aan tot bij het Hooggerechtshof, dan zou het arrest van 45 jaar oud wel eens onder vuur kunnen komen te liggen. Vergeet niet: het Hof kan dat, arresten totaal anders inschatten, in een nieuwe tijd. Geen enkele arrest is voor eeuwig.

We moeten daar eerlijk in zijn: soms zijn de arresten onrechtvaardig en oneerlijk. In 1944 bijvoorbeeld besliste het Hof dat het geen probleem was om honderdduizend Japanse Amerikanen in concentratiekampen op te sluiten, als wraak voor de Japanse aanval op Pearl Harbor in 1941. De zaak Korematsu v. United States is een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de VS, een smet op het blazoen van de voorts zo vooruitstrevende president Franklin Roosevelt. De context is er ook: oorlog en angst. Maar dat is nooit een excuus.

Ook vandaag noemen critici het kraakverse arrest in Trump v. Hawaii over het inreisverbod, een wettelijke goedkeuring van het Hof voor discriminatie en racisme op basis van een religieuze identiteit, in dit geval voor 150 miljoen moslims uit Somalië, Iran, Libië, Jemen, en Syrië, een maskerade, onder het mom van nationale veiligheid. Nochtans werd in hetzelfde arrest van het huidige Hof expliciet verwezen naar het kwalijke arrest over de Amerikaanse Japanners uit 1944. 

Eisenhowers "grootste stommiteit"

Soms mispakken presidenten zich in hun keuze van een nieuwe opperrechter. President Eisenhower koos in 1953 voor een stevige conservatief, Earl Warren. Warren werd meteen Chief Justice (voorzitter van het Hof). Eisenhower zei later: “De grootste stommiteit die ik ooit heb begaan.” Warren (1891-1974) leekt op het eerste gezicht een betrouwbare country club conservative, was voorheen zelfs tien jaar lang de Republikeinse gouverneur van Californië geweest. Maar in de praktijk ontwikkelde hij zich tot een progressieve "oproerkraaier" in gebieden als burgerrechten, rassenscheiding, scheiding van kerk en staat, en de rechten van verdachten.

Niet vergeten: één keer benoemd, is de opperrechter onafhankelijk, en hoeft hij van de president geen orders aan te nemen. Geen wonder dat ze zo’n rechter voor de benoeming helemaal doorlichten. Dat vetting process gebeurt tegenwoordig erg grondig, om verrassingen zoals met Earl Warren te vermijden. 

Soms mispakken presidenten zich bij hun keuze

Het Hof is enorm belangrijk. Zo maakte het Warren-hof in 1965 in Griswold v. Connecticut een bepaling ongedaan die anticonceptiva in Connecticut voor getrouwde paren illegaal had verklaard. Volgens het Hof werden voorbehoedsmiddelen voortaan toegestaan als een recht op privacy van getrouwde koppels. Verdachten kregen vanaf 1966 meer rechten in Miranda v. Arizona. Sinds dat arrest moet elke verdachte op voorhand te horen krijgen dat hij of zij het recht heeft om te zwijgen en dat alles wat hij of zij zegt tegen hem of haar kan worden gebruikt. U kent de formule wel uit de tv-misdaadseries. Een verdachte heeft volgens het Hof ook recht op een advocaat tijdens ondervragingen door de politie. 

Vreemde arresten

Soms zijn er ook vreemde arresten. Want, zoals gezegd: het Hof is onafhankelijk en de meerderheid beslist. Zo bevestigde het Hof ooit de levenslange celstraf van iemand die drie keer had gefraudeerd voor in totaal 230 dollar. Toenmalig rechter William Rehnquist stelde dat dit niet overdreven was en dat een wrede en uitzonderlijke straf bijvoorbeeld was iemand  levenslang geven voor fout parkeren. 

Het Hof kan draaien en keren volgens de samenstelling ervan. In 1972 bepaalde het Federale Hooggerechtshof dat de doodstraf een ongewone en wrede straf was en dus moest worden afgeschaft. Amper vier jaar later, in 1976,  werd de doodstraf weer ingevoerd. En ze bestaat nog altijd, al hebben negentien staten intussen zelf beslist om ze af te schaffen. .

Opperrechters hebben een enorme invloed

SCOTUS (Supreme Court of the United States) besliste onder Obama in 2010 dat onbeperkte giften voor kiescampagnes weer konden, als een soort uitgebreid recht op vrije meningsuiting. Het arrest had enorme gevolgen voor de geldstroom in de politiek. Citizens United v. FEC heeft de geldsluizen in de Amerikaanse politiek wijd opengezet en daar zien we bij elke verkiezing de gevolgen van.  Het is dus waar: de opperrechters hebben een enorme invloed. Het was het Hooggerechtshof dat in 1954 in Brown v. Board of Education de rassenscheiding op scholen ongedaan maakte. 

Hete herfst

De benoeming van de rechters zorgt ervoor dat een president over zijn graf heen kan regeren. Blijvende invloed kan uitoefenen gedurende een generatie na hem. Rechter Antonin Scalia werd bijvoorbeeld in 1986 benoemd door Ronald Reagan, maar kon drie decennia lang (tot zijn dood in 2016) een conservatieve stempel op het Hof drukken.

De rechters zijn een soort politieke tijdscapsules: de huidige leden zijn benoemd door Ronald Reagan, George H.W. Bush, Bill Clinton, George W. Bush, Barack Obama en Donald Trump. De rechters hebben onnoemlijk veel macht met hun negen. Zoals in 2000, toen ze besloten dat het tellen van de stemmen in de staat Florida moest stoppen, waardoor Bush President werd, wat door Al Gore en de Democraten werd gezien als een soort onrechtmatige staatsgreep.  Op de zender CBS News zei rechter Scalia: "Get over it!"

Trumps keuze zal toekomst van de VS mee bepalen

Een nieuwe rechter benoemen is niet eenvoudig. Er zijn veel hoorzittingen nodig met lastige vragen voor de opperrechter-in-spe. De Senaat moet de voordracht goedkeuren met een meerderheid van 51 stemmen op 100. Vroeger was dat 60 op 100. De kandidaat wordt helemaal doorgelicht, gegrild bijna. Soms wordt het pijnlijk. De zwarte rechter Clarence Thomas moest zich in de herfst van 1991 25 lange uren verdedigen tegen beschuldigingen van seksueel misbruik tegenover zijn vroegere medewerkster Anita Hill. Thomas kroop door het oog van de naald en raakte alsnog benoemd. Hij is nu al 27 jaar opperrechter, de enige zwarte rechter bij SCOTUS.

Het wordt dus straks een heel hete herfst als Donald Trump zijn keuze van een nieuwe opperrechter aan de Senaat voorlegt. Je mag gerust zeggen dat de toekomst van de Verenigde Staten er mee door zal worden bepaald.