AFP or licensors

Premier Ahmed Abiy van Ethiopië: kans op een nieuwe politieke cultuur? 

Een week geleden ontsnapte hij aan een moordaanslag. Maar de jonge premier Ahmed Abiy blijft doorgaan met zijn hervormingspolitiek. Hij ontving een delegatie uit Eritrea en hielp mee aan een vredesakkoord in Zuid-Soedan. Waarom slaat Abiy aan en kan hij de vluchtelingensituatie doen keren?  

labels
Katrien Vanderschoot
Journaliste op de buitenlandredactie van VRT NWS, gespecialiseerd in Afrika.

"Beka", "genoeg", schreeuwden vele honderdduizenden Ethiopiërs toen ze vorige zaterdag de nieuwe premier Ahmed Abiy gingen toejuichen in Addis Abeba. De jonge politicus van 41 had sinds zijn aantreden in april de hervormingstrein flink aan het rollen gebracht. Op nauwelijks twee maanden tijd maakte hij een eind aan de noodtoestand, liet hij honderden politieke gevangenen en journalisten vrij en deblokkeerde hij oppositie-websites. Machtige figuren in het leger, bankdirecteurs en de plaatselijke elite werden aangepakt. 

Was het van het goede teveel? Voor sommigen duidelijk wel, want op diezelfde meeting gooide een man met een granaat naar de premier. Die kwam er met de schrik vanaf, maar er vielen twee doden en tientallen gewonden. Intussen zitten 20 verdachten in de cel, onder wie negen hoge politie-officieren.   

AFP or licensors

Etnische eenheid: een moeilijke zaak

Het was een opmerkelijke zet van de vorige premier Hailemariam Desalegn om plaats te ruimen voor Abiy. Bij politieke onrust waren de voorbije drie jaar honderden doden gevallen en een tienvoud opgepakt. Vooral de bevolkingsgroepen Oromo en Amhara die samen bijna tweederde van de bevolking uitmaken, protesteerden heftig tegen de landonteigeningen en repressie door de autoritaire eenheidspartij EPRDF, gedomineerd door de minderheid van Tigre en al sinds 1991 aan de macht.

Ahmed Abiy is zelf de voorzitter van de Oromo Peoples’ Democratic Organisation én de voorzitter van de nationale regeringspartij. Dat geeft hem wat meer armslag om hervormingen door te drukken en te ijveren voor etnische eenheid in die grote Afrikaanse smeltkroes met 100 miljoen inwoners. De keerzijde is dat hij nu nieuwe vijanden heeft die hun jarenlange privileges niet graag willen opgeven. 

nieuwe spoorlijn in aanbouw, Mekele 2016, foto Katrien Vanderschoot

Tips voor een geslaagde Ethiopische lente

Ethiopië heeft als regionale grootmacht én politieke zetel van de Afrikaanse Unie een reeks troeven in handen. Met Abiy kan het land werk maken van zijn groene economie die nu al mooi oogt, met een metronet in Addis Abeba, nieuwe treinverbindingen, zonne-energie en een enorme stuwdam in het noordwesten. 

Maar dan zal Abiy moeten vermijden dat de Ethiopische lente ontaardt in chaos, zoals al in een aantal andere landen is gebeurd. Het land met zijn vele etnische groepen is jarenlang aan elkaar gehouden door repressie en de beteugeling van de vrije meningsuiting. Nu bestaat het risico dat de verliezers - het leger en de oude garde - van zich afbijten en dat er een machtsstrijd ontstaat tussen verschillende bevolkingsgroepen. Premier Abiy zal dus niet alleen zijn vele hervormingsgezinde fans moeten blijven boeien, maar ook in dialoog moeten gaan met zijn tegenstanders. 

De bruggenbouwer in de Hoorn van Afrika

Ethiopië ligt in het midden van een woelige regio, met buurlanden als Eritrea, Somalië en Zuid-Soedan.  Het vangt zelf meer dan 900.000 vluchtelingen op die het geweld daar zijn ontvlucht.  Ook dat veroorzaakt spanningen. Het is dan ook een goede zet van de nieuwe premier om zich op te werpen als regionale verzoener.  Met succes. Tot ieders verbazing hebben de kemphanen in Zuid-Soedan, Salva Kiir en Riek Machar beloofd om de wapens neer te leggen. Eerst zien en dan geloven natuurlijk, maar als diplomatieke inspanning kan het wel tellen. 

Al even onwrikbaar was het conflict met buurland Eritrea. De wederzijdse afkeer na de oorlog van 1998 tot 2000 was zo groot, dat zelfs een vredesakkoord niet tot een duurzame oplossing leidde. Nu liggen de kaarten opeens anders.  Ethiopië wil een verbinding met de Rode Zee, en autokraat Isaias Afwerki van Eritrea wil af van zijn jarenlange isolement.  Hij ziet in de Oromo Ahmed Abiy een betere gesprekspartner dan de Tigre-politici die hem voorgingen. Dat eergisteren voor het eerst in 20 jaar een Eritrese delegatie met een bloemenkrans werd verwelkomd in Addis Abeba, hadden weinigen durven hopen.  (zie foto) En wacht tot het eerste vliegtuig van Ethiopian Airlines binnenkort landt in de Eritrese hoofdstad Asmara... 

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Vluchtelingen

Op dit moment komen de meeste Afrikaanse vluchtelingen in Europa uit de buurlanden van Ethiopië: Somalië, Zuid-Soedan en Eritrea. In België hebben dit jaar 332 Eritreeërs beschermingsstatus gekregen, ze vormen de derde belangrijkste groep na Afghanistan en Syrië. In verhouding tot de 166.000 Eritreeërs die in kampen in Ethiopië zitten, is dit natuurlijk een druppel op een hete plaat. De 15 Eritreeërs die nu van de boot Lifeline zijn gehaald zijn ook te verwaarlozen.

Maar wat in Ethiopië gebeurt kan een win-winsituatie opleveren voor Europa. Hoog tijd om de politieke ontwikkelingen in Ethiopië ernstig te nemen in diplomatieke gesprekken.  Dat brengt ons verder dan populisme en navelstaarderij.