Flip Franssen

Gemeenteraadsverkiezingen: vanaf vandaag is het "sperperiode", wat betekent dat?

Vanaf vandaag is het sperperiode in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 14 oktober. Vanaf nu gelden er strengere regels voor alle politieke partijen, kandidaten en hun campagne. Waarom is er een sperperiode en wat mag voortaan allemaal niet meer?

"De sperperiode bestaat sinds 1989", zegt Bart Maddens, politicoloog aan de KU Leuven. "De jaren daarvoor begonnen partijen steeds meer geld uit te geven aan hun verkiezingscampagnes. Steden en gemeenten werden overspoeld door grote billboards met posters. Er werden ook veel gadgets uitgedeeld. Maar die campagnes werden voor een groot deel betaald door bedrijven, en dat maakte partijen kwetsbaar voor corruptie." (Lees verder onder de foto.)

De verkiezingscampagne in 1987

"De bedoeling van de sperperiode is eigenlijk om een gelijk speelveld te geven aan alle politieke partijen", zegt Maddens. "Daarom worden er maximumbedragen afgesproken die partijen aan hun campagne mogen geven, en er wordt ook vastgelegd wat er allemaal mag en wat niet meer mag. Tegelijkertijd werden partijen sinds 1989 ook gefinancierd, waardoor ze minder afhankelijk waren van giften."

Campagnes werden vaak betaald door bedrijven, en dat maakte partijen gevoelig voor corruptie.

Bart Maddens, Politicoloog KU Leuven

Wat mag er niet tijdens de sperperiode?

De volledige regelgeving vindt u terug op de website van de Vlaamse overheid, maar in grote lijnen komt het hier op neer:

  • Er is een maximumbedrag dat politieke partijen, kandidaten en lijsten mogen uitgeven. De partijen die nationaal actief zijn mogen niet meer dan 372.000 euro uitgeven aan de verkiezingscampagne. Maar ook kandidaten zelf mogen niet onbeperkt geld uitgeven. Het bedrag hangt af van het aantal inwoners in een gemeente. Alle verkiezingsuitgaven moeten aangegeven worden, zodat de overheid kan controleren of alle afspraken gevolgd zijn.
  • Gadgets en geschenken uitdelen of verkopen is voortaan verboden. Ook gratis eten en drinken mag niet.  N-VA zal dus geen Vlaamse vlaggetjes mogen uitdelen op 11 juli. De partij had 40.000 vlaggetjes besteld om op de Vlaamse feestdag uit te delen, maar de controlecommissie voor verkiezingsuitgaven oordeelde dat dit tegen de regels van de sperperiode is. Een evenement organiseren mag wel.
  • Reclamespots uitzenden op televisie of in de bioscoop is ook verboden. Campagne voeren via sociale media mag wel.
  • Affiches op commerciële reclameborden zijn voortaan ook niet meer toegelaten. Wie een reclamebord in zijn voortuin wil zetten, mag dat wel, maar zo'n bord mag niet groter zijn dan vier vierkante meter. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om zelf aanplakborden voor de verkiezingen te voorzien, die borden mogen wel groter zijn. 

Wat gebeurt er als kandidaten de regels overtreden?

Bij gemeenteraadsverkiezingen komen er het vaakst klachten over inbreuken tegen de sperperiode. "Je ziet dat lokale partijen elkaar beloeren", zegt Maddens. "En als ze de verkiezingen niet winnen, proberen ze via de rechtbank hun gelijk te halen."

"In principe kan een rechter beslissen dat de verkiezingen moeten worden overgedaan", aldus Maddens. "Maar meestal beslist men dat de betrokken persoon voor een bepaalde periode geschorst wordt."

Zo werd de burgemeester van Houthalen-Helchteren, Alain Yzermans (SP.A), drie maanden geschorst omdat hij in de sperperiode een barbecue had georganiseerd waar hij gratis eten en drinken had uitgedeeld. Ook in Oostende kon een gemeenteraadslid niet tot schepen benoemd worden omdat hij geschorst was.