Hoe kan deze EU-top het einde van de Europese Unie voorkomen?

Er is een akkoord op de EU-top over migratie. Maar dat lijkt voorloppig zeer wazig. Nochtans is de inzet van deze top enorm, zegt specialist migratie Hanne Beirens in dit vierde deel van onze reeks over die top. "Als de politici willen vermijden dat de asielkwestie in hun gezicht ontploft, zullen ze ook de hand in eigen boezem moeten steken en een oplossing binnen Europa vinden. Zoniet komt de hele Europese constructie in gevaar." Beirens legt enkele suggesties  op tafel.

labels
Hanne Beirens
Hanne Beirens is adjunct-directeur van de internationale denktank Migration Policy Institute Europe.

Met een levensbelangrijke top gisteren en vandaag in Brussel, piekt de creativiteit in het migratiedossier. Hotspot en pushbacks zijn de nieuwe buzzwoorden. Stuk voor stuk oplossingen buiten Europa. Maar als de politici willen vermijden dat de asielkwestie in hun gezicht ontploft, zullen ze ook de hand in eigen boezem moeten steken en een oplossing binnen Europa vinden. Zoniet komt de hele Europese constructie in gevaar.

Experten ter zake kunnen de politieke productiviteit nog nauwelijks bijbenen en draaien 24u-shifts om de juridische maar vooral praktische belemmeringen en valkuilen van deze voorstellen in te schatten en uit de doeken te doen.

Maar, heel opvallend, zodra een oplossing binnen de Europese grenzen op tafel komt, wordt het plots een stuk stiller en regeert de besluiteloosheid.

Dat werd ook geïllustreerd in de aanloop naar deze top. De Poolse Raadsvoorzitter Donald Tusk presenteerde een plan dat helemaal focust op de versteviging van de buitengrenzen, en dus de afschrikking van migranten. Dan heeft de Duitse kanselier Merkel het veel moeilijker om medestanders te winnen voor haar verhaal van een billijk intern spreidingsmechanisme. (Al stijgen er na de minitop van afgelopen zondag ook geluiden op dat ze in alle stilte maar met enig succes aan een coalition van the willing werkt).

De centrale vraag is: kan een Europese top die enkel haar zegen uitspreekt over externe beleidsvoorstellen het hoofd bieden aan de politieke crises die op veel plekken in Europa uitbarsten? Zorgt bijvoorbeeld een Europese grenswacht met een astronomisch budget, een arsenaal aan manschappen en een mandaat – overigens onbespreekbaar tot voor kort - voor een verbroedering tussen Kanselier Merkel en haar Minister van Binnenlandse Zaken Seehofer? 

Neen, durven we te denken. Hoe verleidelijk het ook is om een oplossing voor het migratievraagstuk buiten Europa te zoeken, die zal Europa nog altijd geen verlossing brengen. Bij de praktische uitwerking van bijna elk van deze extern georiënteerde voorstellen, rijst steeds terug de vraag: “hoe zullen we dit – financieel, organisatorisch, juridisch, etc. – binnen Europa regelen?”. Ook die harde noten zullen de onderhandelaars op de Europese top moeten kraken.

Zo zullen ze zich buigen over de vraag waar reddingsboten met onderschepte migranten en asielzoekers kunnen aanmeren. Een netelig probleem: Italië weigert om nog schepen toe te laten in haar havens. En Spanje, dat begint al te zuchten omdat haar opvangcentra onder druk komen na de aankomst van de Acquarius en mogelijk nog andere boten. En of de beleidsmakers dat nu willen oplossen met zogenaamde hotspots aan de buitengrenzen van Europa -door die pakweg tot gesloten centra om te vormen - of met iets nieuws als ‘regionale ontschepingsplatforms’ in derde landen: het interne vraagstuk blijft.

In beide scenario’s doemt eenzelfde vraag op: hoe gaan we de derdelanders die wel internationale bescherming krijgen in deze centra verdelen of, tenminste, spreiden over de leden van de EU? Noem het ‘Dublin Verordening IV’, noem het ‘Relocatie Programma 2.0’, noem het flexibele solidariteit: de landen die de afgelopen tijd wel vluchtelingen hebben opgenomen, snakken naar een spreidingsmechanisme om enige vorm van billijkheid in het Europese asielsysteem te ontwaren.

Want, laten we wel wezen, het vergrendelen van de buitengrenzen lost het probleem niet op. Kijk naar Portugal, waar erkende vluchtelingen onderdak kregen maar meteen doorreisden naar andere lidstaten als Duitsland. De secundaire beweging, heet dat in het jargon.

Hetzelfde gebeurde in de Baltische Staten, waar asielzoekers uit Griekenland en Italië belandden.

Niet dat de Balten even enthousiast waren als de Portugezen, maar toen de asielzoekers er met stille trom weer vertrokken, heerste daar net zo goed frustratie. De conclusie was er één van: “ze willen niet bij ons blijven, wij zijn kennelijk niet in staat een bijdrage te leveren aan de Europese solidariteit.”

Nu bestaan er wel oplossingen, maar ze worden voorlopig nog geblokkeerd. Zo liggen er maatregelen op tafel om het doorreizen van asielzoekers minder aantrekkelijk te maken.  Daarnaast is de kennis over hoe vluchtelingen wel te overtuigen om te integreren in de regio die ze zijn aangewezen en hierbij zelfs dorpen nieuw leven in te blazen, drastisch toegenomen bij uitvoerende instanties zoals Fedasil in België maar ook hun tegenhangers in andere lidstaten. Alleen schijnt niemand daarover beslissingen te willen nemen.

 

Nochtans is deze methode van “sticks and carrots” de enige om een doemscenario af te wenden, zoals het vergrendelen van de Europese binnengrenzen door landen als Duitsland, Frankrijk, Hongarije, Oostenrijk. Niet voor niets staat Schengen slechts een tijdelijke herintroductie van interne grenscontroles toe. (zoals bij een internationaal voetbaltoernooi). Niemand wil weer binnengrenzen zien ontstaan, dat zou de Europese economie handenvol geld kosten. En dat zou finaal ook het Europese project op de helling zetten.

De inzet van deze top is enorm, en het succes ervan ligt in een gedurfde aanpak van de interne problemen. Niet in de uitvoering van de rethoriek die de voorbije maanden in steeds meer Europese hoofdsteden galmde.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.