Video player inladen ...

Wie zijn de Iraanse "Volksmujaheddin" of MEK, het doelwit van een terreurpoging vanuit België?

De Mujaheddin-e-Khalgh of Volksmujaheddin werpen zich op als een alternatief voor het islamitische regime in Iran. Eerder richtte de MEK zijn pijlen op het vorige regime van de shah. Was het recente congres van de MEK in Parijs het doelwit van terroristen uit Iran, dan heeft de groep zichzelf eerder ook wel schuldig gemaakt aan aanslagen.

Vorige week vond in Villepinte nabij Parijs een groot congres plaats van de MEK en de ermee verbonden Nationale Raad voor het Verzet in Iran (bekend onder de Engelse afkorting NCRI). Blijkbaar wilde een Belgisch koppel van Iraanse afkomst daar nu een aanslag plegen, maar werd die verijdeld.

Op het congres waren tienduizenden sympathisanten aanwezig, onder hen ook Rudi Giuliani, voormalig Republikeins burgemeester van New York en huidig advocaat van VS-president Donald Trump en voormalig Republikeins kopstuk Newt Gingrich. Trump heeft geen geheim gemaakt van zijn verlangen naar "regime change" in Iran en zijn nationale veiligheidsadviseur John Bolton onderhoudt ook goede relaties met de Volksmujaheddin. De MEK kan echter ook rekenen op Europese politici, zoals EU-parlementslid Gérard Deprez (MR), tegelijk voorzitter van de "Friends of Free Iran" en in 2013 werd MEK-voorzitster Maryam Rajavi ontvangen in de Belgische Senaat door voorzitster Sabine de Bethune en senator en burgemeester van Rotselaar Dirk Claes (beiden CD&V), maar volgens het blad MO had ze ook contacten met politici van onder meer Open VLD, MR, CDH, SP.A, PS en N-VA.

Nochtans is die MEK geen onbesproken organisatie en prijkte die vanaf 2002 die op de lijst van terroristische organisaties van zowel Europa als de Verenigde Staten. De EU heeft de MEK in 2009 van die lijst geschrapt, de VS deden dat in 2012. Wel heeft de MEK al die tijd vanuit Iran gevoelige informatie doorgespeeld aan het Westen, onder meer dat Teheran in 2002 werkte aan de verrijking van uranium in het beruchte kernprogramma.

De Amerikaanse Republikein Rudi Giuliani onder een foto van MEK-stichter Massoud Rajavi. AP Photo/David Goldman

Tegen de shah en tegen de ayatollahs

De MEK werd in 1965 opgericht door Massoud Rajavi en profileerde zich als linkse organisatie met een islamitisch tintje in het verzet tegen de dictatuur van de prowesterse shah Reza Pahlavi. Dat uitte zich in aanslagen tegen het regime, maar ook tegen Amerikaanse belangen in Iran.

In 1978 en 1979 stond de MEK -samen met veel andere organisaties- in de beweging die leidde tot de Iraanse revolutie en de vlucht van de shah. Al snel trok grootayatollah Ruhollah Khomeini echter alle touwtjes naar zich toe in de nieuwe islamitische republiek in Iran en werden andere groepen zoals de MEK buiten spel gezet. De opmars van de radicale islamisten met Khomeini en huidig geestelijk leider Ali Khamenei leidde in 1981 tot een crisis. De gematigde en afgezette president Abdol Hassan Bani Sadr en MEK-leider Massoud Rajavi vluchtten toen met een Boeing B-707 van Iran naar Frankrijk.

De alliantie tussen Bani Sadr en de MEK duurde echter niet lang en die laatste groep werd in 1986 uit Frankrijk gezet, waarna die onderdak vond en kreeg in het Irak van Saddam Hoessein. Irak was toen in volle Eerste Golfoorlog met Iran verwikkeld en schakelde de MEK-strijders in tegen hun eigen land. Daar verloren de Volksmujaheddin dan ook veel krediet bij hun Iraanse achterban.

Wat betekent de MEK nu nog?

Ook na de oorlog bleef de MEK vanuit Irak aanslagen uitvoeren in het westen van Iran in een poging om het islamitische regime te destabiliseren. De MEK kwam zo terecht op de lijst van terreurorganisaties van de EU en de VS, al is die van beide lijsten intussen geschrapt.

De val van Saddam Hoessein in 2003 bracht de MEK in een moeilijk parket, nu de sjiitische meerderheid met een sterke Iraanse invloed de macht heeft overgenomen in Irak. De MEK-strijders werden door de Amerikanen bijeengebracht in een kamp nabij Bagdad en militair geneutraliseerd en sindsdien is er een programma om de MEK'ers te hervestigen in veilige landen.

Toch blijft de beweging zich via "het parlement in ballingschap" onder voorzitster Maryam Rajavi -de echtgenote en wellicht de weduwe van Massoud Rajavi- zich opwerpen als de "belangrijkste oppositie tegen het regime in Teheran". Op zijn website juicht de MEK het voortdurend terugkerend volksprotest in Iran toe, al is helemaal niet duidelijk of de groep daarbij betrokken is. Het is niet duidelijk hoe groot de aanhang en invloed van de MEK in Iran nog is en wie op hen rekent om het regime in Teheran te vervangen, kan wellicht van een koude kermis thuiskomen. 

Als er al een verandering in Teheran komt, zal dat wellicht van fracties binnen het huidige regime zelf gaan en zeker niet los staan van een of andere groep van religieuze leiders. Overigens lijkt de regering-Trump eerder te mikken op het economisch onderuithalen van het Iraanse regime, eerder dan dat weg te vegen via een militaire interventie. De druk van Trump op de oliemarkt, het hernieuwen van VS-sancties tegen Iran en landen en bedrijven die zaken doen met dat land lijken de machthebbers in Teheran eerder zorgen te baren dan de dreiging die van de paar duizend aanhangers van de MEK zou uitgaan.

Aanhangers van de Volksmujaheddin betogen in Brussel. Let op het marxistisch geïnspireerde logo van de groep.

Jafari: "MEK is de paria binnen de Iraanse oppositie"

Video player inladen ...