Video player inladen ...

Dagenlang vastzitten in een grot, wat doet dat met een (jonge) mens?

Tien dagen hebben 12 jonge Thaise voetballers en hun coach al vastgezeten in een grot, en het ziet ernaar uit dat hen nóg zware beproevingen te wachten staan. Wat doet zo'n ervaring met een (jonge) mens? "Hoe zwaar ook, dit hoeft niet te betekenen dat deze jongeren dit blijvend zullen meedragen als pijnlijke herinnering, zegt psychologe Marieke Impens.  

1. De voorbije tien dagen

Zaterdag 23 juni, dat was de dag waarop 12 jonge voetballers en hun coach na de training naar het grotcomplex van Tham Luang fietsten en het noodlottige idee kregen om naar binnen te gaan. Ze werden verrast door hevige moessonregens, waardoor de grot onder water liep en de jongeren niet meer naar buiten raakten. 

"De eerste fase is er een van paniek, van blinde angst. Ineens merken dat ze vastzitten, zonder een directe uitweg, moet zeer schokkend geweest zijn voor de jongeren", zegt Marieke Impens. Samen met haar collega's Tine Daeseleire en Barbara Depreeuw, klinisch psychologen en gedragstherapeuten van The Human Link, reflecteert ze over het drama in de grot in Thailand.

"Daarbij komt natuurlijk dat ze geen ouders in de buurt hebben om veiligheid en houvast te bieden", zegt Tine Daeseleire. "Ze vormen weliswaar een groep, wat nog anders is dan alleen vastzitten, maar het is een heel verschil met de basisveiligheid die een ouder biedt."

De eerste fase is er een van paniek, van blinde angst

"Binnen de groep reageert ieder individu mogelijk ook anders. Na de angst volgen er verschillende manieren om met de situatie om te gaan. De ene reageert kwaad, de andere verdrietig, nog een andere is oplossingsgericht", zegt Barbara Depreeuw. 

"In dit geval zal veel hebben afgehangen van hoe de coach van de jongens, hun begeleider, met de situatie is omgegaan. Hij is de enige volwassene van de groep. Dat is iemand om je aan vast te houden als 14-jarige."

AFP or licensors

Waar psychologen het in elk geval over eens zijn: "Het verschrikkelijkste wat er is, is onzekerheid. Die fase is nu gelukkig gedeeltelijk doorbroken."

2. En nu, de komende dagen/weken/maanden?

Maar ook wat de jongens nog te wachten staat, wordt een zware beproeving. Mogelijk moeten ze duiken, compleet onervaren als ze zijn. Mogelijk zit er voor hen niets anders op dan in de grot te wachten tot het water zakt. Dagen, weken, misschien wel maanden. Wat doet zoiets met de geest van een (jonge) mens? 

De grootste onzekerheid en angst zijn naar de achtergrond verdwenen, nu de jongens het gezelschap hebben gekregen van een team hulpverleners. Maar dat betekent niet dat hevige paniek niet opnieuw de kop kan opsteken, beklemtonen de psychologen.

"Zeker omdat deze bijzonder stressvolle situatie zo lang dreigt te zullen duren. Weken of zelfs maanden: dat is érg lang. Voor een volwassene, maar al helemaal voor jongeren in deze cruciale fase van hun ontwikkeling, bij wie het tijdsbesef anders werkt en de dagen nog langer lijken te duren. Ook het feit dat ze op deze jonge leeftijd van zo dichtbij geconfronteerd worden met de dood, kan ook wel een ernstige impact hebben op hoe de jongeren later in het leven staan."   

Weken of maanden, dat is érg lang, en al helemaal voor een jonge tiener

Wat in deze fase erg belangrijk is, is dat de jongens het gevoel krijgen dat hen weer enige grip op de situatie wordt gegeven. Hoe moeilijk die in de gegeven omstandigheden ook te creëren valt, het is nodig om een zekere mate van structuur, van regelmaat, van voorspelbaarheid in te bouwen. Hoe? Door middel van verlichting opnieuw een gevoel van dag en nacht creëren, bijvoorbeeld, kan al een hulp zijn voor de gedesoriënteerde jongeren. 

Een daginvulling kan zinvol zijn

Om hoop en perspectief te bewaren, is ook contact met de buitenwereld essentieel. De familieleden van de jongens hebben eindelijk beelden van hun kinderen te zien gekregen, maar ook voor henzelf is het erg belangrijk om hun ouders en verwanten te zien en te horen te krijgen.

"De buitenwereld moet nu moeite doen om regelmatig contact en stimulans te bieden", zeggen de de psychologen. Als de jongeren inderdaad lange tijd in de grot zouden moeten blijven, kan het daarnaast ook zinvol zijn dat hen een daginvulling wordt aangereikt. Lessen volgen, bijvoorbeeld, mocht dat mogelijk zijn. Dat geeft structuur en voorspelbaarheid, cruciale elementen om de situatie hanteerbaar te maken."

AFP or licensors

Dat er nu ook anderen bij de jongeren in de grot zijn, betekent een grote hulp. Zeker de aanwezigheid van een medisch team is erg belangrijk, zelfs als de jongeren er fysiek al bij al redelijk goed aan toe zijn. "Een dokter kan hen bijvoorbeeld uitleggen dat ondervoeding hun geest vertroebelt: dat ze hallucineren, of heviger dromen. Als dit soort symptomen geduid wordt, kan dit ook al een deel van de angst wegnemen."  

Veel uitleg geven, dat is onontbeerlijk. "Hoop en perspectief zijn essentieel om de moed te bewaren, maar tegelijk moet je in zware omstandigheden als deze geen valse beloftes creëren", benadrukken de psychologen. Als je hen rustig en duidelijk uitlegt hoe de vork aan de steel zit, kunnen jongeren veel aan."

3. En wat op lange termijn?

En wat met de toekomst, gesteld dat alles goed afloopt? Blijft een helse belevenis als deze, doorgemaakt als jonge tiener, lang hangen? "Hoe zwaar deze ervaring ook is, dat wil niet zeggen dat deze jongeren een posttraumatische stressstoornis zullen ontwikkelen. Maar dat dit een pijnlijke herinnering kan blijven, staat buiten kijf", menen de psychologen.

Vergelijk het met soldaten die terugkeren van een oorlog

Ze zijn er wel van overtuigd dat traumaverwerking na het gebeuren heel belangrijk wordt. En vooral: een verwerking als groep. "Je kunt het een beetje vergelijken met soldaten die terugkeren van een oorlog. Zij hebben ook iets meegemaakt wat ze alleen met elkaar kunnen delen. Buitenstaanders snappen dit vaak niet."

Overigens zullen niet alleen de jongeren psychologische hulp kunnen gebruiken. Dat geldt ook voor hun ouders. "De impact op de ouders is even zwaar, zoniet nog zwaarder", menen de psychologen. Ook hoe zij hun kinderen zullen begeleiden, zal een invloed hebben op hoe dit trauma zal worden verwerkt."

Bekijk hier de reportage uit Terzake

Video player inladen ...