Video player inladen ...

Een kat heeft 9 levens, Merkel 10

Het is bondskandelier Angela Merkel en minister van Buitenlandse Zaken Horst Seehofer gelukt: een compromis over het Duitse migratiebeleid. Het land beleefde een van zijn grootste politieke crisissen sinds het begin van deze eeuw. Het was een politieke thriller van jewelste, met veel emotie en dreiging met ontslag. Maar de Duitse regering en dus ook Merkel zijn niet gevallen. We vroegen onze Duitslandkenners Roel Pennemans en Rik Tyrions om meer uitleg.

Hoe komt de Duitse regering hier uit?

Pennemans: Dat er zoveel gediscussieerd is en er zoveel emotie bij kwam kijken, betekent dat de autoriteit van Merkel toch wel begint te tanen. En ook Seehofer is niet meer de almachtige man. Maar eigenlijk gaat het maar over een klein probleem. Er is op dit moment geen migratiecrisis waarbij men met duizenden de grens oversteekt, zoals in 2015. Het gaat misschien over één persoon per dag. Ze hebben dus eigenlijk een politiek probleem gemaakt van iets wat geen probleem was. Dat betekent dat het een symboolkwestie is waar onderhuids zeer veel speelt, zoals de positie van Merkel in de CDU en de deelstaatverkiezingen in Beieren die eraan komen in oktober.

Het is een profileringsdiscussie?

Pennemans: Ja, maar de CSU wil het niet zo hard drijven. De CSU heeft als enige partij van de deelstaten ook heel veel macht in Berlijn. Beieren is eigenlijk "Beieren in Berlijn". Dat gaan ze niet opgeven. Het gaat er onderhuids ook over of Merkel niet te veel naar links doorgeschoven is.

Tyrions: In Duitsland is er een Endzeitstimmung. Men voelt dat het tijdperk Merkel op zijn einde loopt. Dat betekent niet dat Merkel de komende maanden van het toneel zal verdwijnen. Ze zal haar termijn wel uit doen. Maar men is al posities aan het innemen om het post-Merkel tijdperk voor te bereiden, en dat voelen we momenteel.

Pennemans: Er zijn aantal mensen die denken dat ze Merkel kunnen opvolgen, zoals Jens Spahn of Annegret Kramp-Karrenbauer. Maar zij zijn nog niet sterk genoeg om nu gelanceerd te worden, al komen ze er dus wel aan. En de CDU heeft als partij veel ervaring met mensen aan de kant zetten.

Het Endspiel is ingezet. De voorbije dagen kopten de kranten met "Merkel wankelt". Maar Merkel blijft altijd zitten.

Video player inladen ...

Tyrions: Eigenlijk is heel de regeerperiode van Merkel een opeenvolging van crisissen. Telkens wordt er voorspeld dat ze het niet gaat halen en telkens overleeft ze het toch. Toen Merkel voorzitter van de CDU werd eind vorige eeuw, en ze haar voorganger Helmut Kohl uit de partij moest zetten, kreeg ze meteen af te rekenen met een crisis. Daarna kwamen de financiële crisis van 2008, de eurocrisis met Griekenland en het conflict in Oekraïne. Maar toen ze thuiskwam van Minsk in het voorjaar van 2015 voelde je al dat er een migratiecrisis op komst was. En het is deze crisis die ze niet onder controle krijgt. Na de aanrandingen op oudejaarsavond 2015-2016 werd het duidelijk dat het migratiethema niet weggaat. 

Over drie jaar, bij de volgende verkiezingen, komt het moment dat Merkel afscheid zal nemen er waarschijnlijk aan. Zullen alle overzichten over haar carrière dan beginnen met de migratiecrisis?

Tyrions: Ik denk het wel. Wir schaffen das. Het zal de crisis zijn die ze nooit onder controle kreeg en die de komende jaren nog voort zal woekeren in Europa. Het lijkt nu wel alsof ze alles weer onder controle heeft maar dat heeft ze niet.

Merkel en Seehofer hebben nu een compromis gesloten "in extra time", een dag later dan verwacht. Is de crisis weggeëbd?

Pennemans: Nee, dit gaat nog lang blijven spelen. Ook binnen de CDU, die nu volledig achter Merkel leek te staan, is er nog steeds discussie of Merkel te veel naar links is opgeschoven. Wat mij enorm opviel gisteren was dat ze ondanks de compromis geen eenheid uitstraalden. Seehofer kwam naar buiten om te vertellen dat de compromis er is terwijl Merkel binnen in de perszaal bleef. Er is nog steeds veel persoonlijke animositeit tussen de twee.

Ze moeten nog wel drie jaar door dezelfde deur. Minister van Binnenlandse Zaken is zowat de belangrijkste ministerpost.

Tyrions: Het is heel on-Duits dat de hele crisis rond personen gespeeld wordt in plaats van rond principes. Ze kunnen elkaar niet luchten, maar ze hebben elkaar nodig. Merkel heeft de CSU nodig om haar regering bij elkaar te houden. En de CSU heeft Merkel nodig om macht te blijven hebben in Berlijn, wat ze alleen maar hebben omdat ze vastgeklonken zijn aan de CDU. Maar het is geen liefdeshuwelijk.

Pennemans: Voordien stond Merkel en in feite de Duitse politiek zelf altijd voor stabiliteit, zonder experimenten. Maar nu zijn er meer van zulke crisissen en evolueert Duitsland misschien wel naar een "normaal" politiek land.

Tot nu toe heeft Merkel alles voor elkaar gekregen, maar politiek met emoties is niet aan haar besteed. Worden de komende drie jaar te veel voor haar?

Tyrions: Dat is continu zo in de Duitse naoorlogse politiek. Adenauer is veertien jaar aan de macht gebleven waarvan minstens drie jaar te veel. Kohl is zelfs zestien jaar aan de macht geweest maar had ook jaren die er te veel aan waren. Na acht of twaalf jaar zijn de meeste politici in de top uitgeblust. Het is dan ook geen goede zaak voor een land als een politicus zo lang aan de macht blijft. Als Merkel haar laatste drie jaar volledig uitdoet, zal het ten kosten gaan van Duitsland.

Merkel is 63 en Seehofer is 68. Waarom blijven ze zich vastklampen aan deze topposities?

Tyrions: Ik denk dat je verslaafd kan geraken aan macht. Een vrijwillige stap opzij zetten, is voor zo’n politicus ontzettend moeilijk. Het gaat niet alleen om die macht zelf maar ook het leven dat daarbij komt kijken. In de Europese politiek komt het zelden voor dat politici vrijwillig afstand doen hiervan.