Video player inladen ...

Duizenden Polen betogen tegen regering die meer controle wil op gerecht

Niet voor het eerst en waarschijnlijk ook niet voor het laatst: in Polen is gisteren massaal betoogd tegen het beleid van de rechts-conservatieve regering. Die wil de pensioenleeftijd voor rechters verlagen, om zo meer controle op het gerecht te krijgen.

Volgens de regerende PiS-partij zitten er bij de oude generatie rechters nog veel uit de communistische periode, voor 1990. Volgens Recht en Rechtvaardigheid gaat het om een elitaire, van het volk vervreemde kliek die tot corruptie is geneigd. Zo bekeken zit de afkeer voor het gerecht ingebakken in het politieke DNA van de regeringspartij.

Recht en Rechtvaardigheid is er van overtuigd dat de opbouw van het nieuwe, waarachtig vrije Polen pas begonnen is in het najaar van 2015 toen de partij in een politieke tsunami de absolute meerderheid verwierf. Alle werk dat door de vorige, meestal liberale, regeringen was verricht na de val van het communisme, is voor Recht en Rechtvaardigheid niets meer dan wat gerommel in de marge. 

Tot nu toe was de leeftijd voor rechters bij het hooggerechtshof 70. De leeftijd is nu verlaagd tot 65. In de praktijk betekent dat, dat er 27 van de 72 leden van Hof moeten worden vervangen. Het perfecte moment voor de regering om haar macht te verstevigen op het gerecht. 

Voorzitster hof: "Ik blijf gewoon aan het werk"

De nieuwe regelgeving ging afgelopen middernacht in en werd onmiddellijk van kracht. De geviseerde rechters mogen dus vandaag al de toga aan de wilgen hangen. De enige mogelijkheid om toch verder te mogen werken, is een soort smeekschrift, vergezeld van een medisch attest, aan president Andrzej Duda richten. Die beslist dan over elke afzonderlijke rechter ten laatste in september. Vermits Duda een man is van Recht en Rechtvaardigheid lijkt ook die uitweg niet meteen succesvol voor rechters die willen aanblijven.

Ook de voorzitster van het hof is 65 en zou dus moeten vertrekken. Maar die weigert dat. "Ik blijf gewoon aan het werk", zegt ze. Voorzitster Malgorzata Gensdorf is, omstuwd door media en politici van de oppositie, rond kwart na acht in haar kantoor aangekomen. "Mijn daad is niet politiek. Ik verdedig enkel de rechtsstaat", verklaarde ze strijdvaardig. Gensdorf vindt haar argumenten in de Grondwet. Die zegt dat ze niet kan worden vervangen voor het eind van haar mandaat in 2020. Maar de regering zwaait dan weer met de nagelnieuwe wetgeving en vindt dat Gensdorf plaats moet ruimen. Een juridisch steekspel van eerste orde.

(Lees voort onder de foto.)

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Niet voor het eerst

Het is niet voor het eerst dat de Polen op straat komen tegen hun regering. Polenkenner Marc Peirs zei het zo in "De ochtend": "Betogingen gisteravond en straks weer, ook de historische leider Lech Walesa van Solidariteit kondigt op Facebook aan dat hij gaat betogen. Hij voegt er zelfs enigszins dreigend aan toe dat hij klaar is voor fysieke verwijdering van de bron van alle problemen en dat is natuurlijk partijvoorzitter Jaroslaw Kaczynski van Recht en Rechtvaardigheid. Maar de regering geniet ook brede steun: in de peilingen haalt recht en rechtvaardigheid vlot rond de 40 procent."

Europa

Video player inladen ...

Binnen de Europese politiek is er veel kritiek te horen op de gang van zaken in Polen. Maar de Poolse premier Morawiecki verweert zich in het Europees parlement. Hij verwijst onder meer naar de jaren 80, toen er oppositie werd gevoerd tegen het communistische bewind. "Sommige van mijn vrienden werden toen veroordeeld tot gevangenisstraffen. Diezelfde rechters zitten nu nog in het hooggerechtshof. En die worden nu door het Europees parlement verdedigd. Dat kan toch niet?", vraagt de Poolse premier zich af.

Maar dat argument maakt geen indruk in Europa. Daar vindt men dat de Poolse regering rechters ontslaat met de bedoeling om rechters van de eigen strekking aan te stellen. De Europese Commissie startte dan ook een procedure om maatregelen te nemen tegen Polen. "Maar voor zo'n procedure is er unanimiteit nodig en die zal er niet komen omdat de Hongaren het er niet mee eens zijn", zegt Europajournalist Rob Heirbaut. "Om dat te counteren heeft de Commissie Polen voor het Hof van Justitie gedaagd. Ze hoopt dat het Hof zal oordelen dat de Poolse wet die rechters op pensioen stuurt, in strijd is met de Europese regels."

Herbeluister het gesprek met Marc Peirs in "De ochtend"

Video player inladen ...
Video player inladen ...