Video player inladen ...

"Een moord" en een "gevallen engel": de zaak-Jespers, over een onderzoeksrechter die van zijn voetstuk donderde

De hele week vertelt VRT NWS het verhaal van een ophefmakende moordzaak die mogelijk al naar de achterkamers van ons collectief geheugen verhuisd is. Vandaag werpen we een licht op de zaak-Jespers uit de late jaren 70. Ofwel: het "proces van de eeuw" tegen een veelbelovende onderzoeksrechter die van zijn voetstuk donderde. 

We schrijven 1969. Guy - bijnaam le beau - Jespers wordt benoemd tot (toen) de jongste onderzoeksrechter ooit in België. Jong, rijk, charmant en dé rijzende ster binnen de Gentse justitiewereld. Hij staat bekend om zijn joviale houding tegenover pers en publiek. Advocaat Piet Van Eeckhaut omschreef hem in "Histories, een rechter voor de rechter" als volgt: "Hij was toegankelijk in de goede zin van het woord. Hij zat niet in de ivoren toren, waar de magistraat toen nog veel meer dan nu opgesloten zat." Sommigen tippen Jespers zelfs als favoriet voor het postje van procureur des Konings. 

Guy Jespers zat niet in de ivoren toren, waar de magistraat toen nog veel meer dan nu opgesloten zat

Piet Van Eeckhaut - advocaat

Maar aan die blitzcarrière komt halverwege de jaren '70 abrupt een einde wanneer Jespers op 27 februari 1977 gearresteerd wordt op verdenking van de moord op zijn vrouw Rosine De Sutter. Zo komt hij zelf terecht in de gerechtelijke molen. En dat allemaal door een kapot achterlicht. Een (onderzoeks)rechter voor de rechter, dat hadden we in België nog niet gezien. 

De feiten

Om de feiten te reconstrueren, moeten we even terug in de tijd. Het verhaal begint immers lang voor 27 februari 1977. Méér nog: het is een verhaal in etappes. Een verhaal dat begint in de nacht van 19 op 20 december 1975.

Die nacht gaat de auto van Jespers in vlammen op. Achter het stuur: zijn vrouw Rosine De Sutter. Bij de ontploffing komt Rosine als bij wonder ongedeerd uit het wrak. Het incident wordt geklasseerd als een ongeluk. Sabotage of manipulatie wordt van de hand gedaan. 

We schrijven een jaar later, de zomer van 1976. Op een bloedhete zomerdag verdrinkt Rosine De Sutter na een tennistoernooi in haar bad. Ze wordt gevonden door haar zoontje. Maar opnieuw wordt er geen verder onderzoek verricht en wordt haar dood weggezet als een tragisch ongeluk. 

Op 20 februari 1977 gaat de bal echt aan het rollen: een verkeerspatrouille houdt garagist Jacky Van Renterghem tegen voor een banaal kapot achterlicht. Hij gedraagt zich vreemd en de agenten vertrouwen de zaak niet helemaal. Terecht, zo blijkt. In zijn koffer doen ze een opvallende vondst: een reistas en een koffer met gestolen waardepapieren - met daarop de naam van Guy Jespers. Een tijd daarvoor is een bejaard koppel naar eigen zeggen overvallen, waarna de vrouw des huizes haar fortuin in een bankkluis opbergt. Om een week later vast te stellen dat de kluis leeg is. Weg fortuin, tot een deel ervan opduikt in de bewuste auto met het kapotte achterlicht. 

Alle sporen van de roof wijzen in de richting van Luc De Cramer - een oude "vriend" van Guy Jespers. De Cramer is een man met een reputatie. Zo vertelde Piet Van Eeckhaut: "Een avant-la-lettre machoman. Een man die ook een verteller is van verhalen. Of de verhalen altijd juist zijn, is iets anders. Maar hij vertelt ze schitterend." 

De Cramer is een man die ook een verteller is van verhalen. Of de verhalen altijd juist zijn, is iets anders. Maar hij vertelt ze schitterend

Piet Van Eeckhaut - advocaat

Wat Jespers - zoon van een Franstalige textielbaron - zoekt bij De Cramer - zoon van een postbode - is niet altijd even duidelijk. Omgekeerd wel: bescherming, De Cramer zocht macht bij Jespers. Een gesprek met René Verstringhe, advocaat van Jespers, brengt veel bij: 

                Koos Jespers de foute vrienden? Ja.

                Was De Cramer één van hen? Ja.

                Werd dat zijn ondergang? Ja, onbetwistbaar.

(lees verder onder de foto)

Luc De Cramer

Zowel De Cramer als Van Renterghem hangen een verhaal op over diezelfde Guy Jespers. De verdrinking van diens vrouw zou geen verdrinking zijn, maar moord. De ontploffing van de wagen geen ongeluk, maar moordpoging. De verdachte? Haar man, onderzoeksrechter Guy Jespers. Het motief? Jespers zou een nieuw leven willen beginnen met zijn minnares. De roof verdwijnt meteen naar de achtergrond. Jespers zelf ontkent in alle talen, maar het is alsof er een bom valt op de Gentse justitiewereld. Negen maanden na de dood van Rosine De Sutter wordt haar lichaam opnieuw opgegraven, maar de gerechtsartsen vinden niets abnormaals meer. 

Het onderzoek wordt razendsnel gevoerd en negen maanden later staat Jespers - samen met De Cramer en nog vijf anderen voor het assisenhof. 

"Het proces van de eeuw"

Een onderzoeksrechter die voor zijn eigen rechtbank terechtstaat: het blijft een opmerkelijk gegeven. "Het is precies die kwaliteit van de hoofdbeklaagde die dit proces zijn uitzonderlijke karakter geeft. Daardoor wordt alles anders in dit proces. Wat ook de afloop, wat ook de uitspraak moge zijn, het zal enkele spatten nalaten op het blazoen van het gerecht", spreekt journalist Jan Schodts die het proces volgt. 

En alsof dat niet genoeg is, zijn er ook een resem opmerkelijke – en flamboyante - hoofdrolspelers die terechtstaan en baadt het proces in een schandaalsfeer. Genoeg om de zaak tot "proces van de eeuw" te bombarderen - een proces dat ons land wekenlang in de ban houdt en dat een ongeziene drukte in de rechtbank teweegbrengt.  

(lees verder onder de foto)

Een ongeziene drukte in de rechtszaal

Het is tegelijk het eerste assisenproces waarop VRT - toen nog BRT - liveverslaggeving uitbrengt. Bekijk hieronder het liveverslag van journalist Jan Schodts. 

Video player inladen ...

Volgens advocaat Jean Van Londersele was Guy Jespers bij voorbaat al veroordeeld: "Als men stond op de sociale ladder waar een magistraat staat en men bevindt zich voor assisen, dan is men een gevallen engel. En een gevallen engel wordt nooit naar de hemel gepraat, enkel naar de hel geduwd."

Een gevallen engel wordt nooit naar de hemel gepraat, enkel naar de hel geduwd

Jean Van Londersele - advocaat

Guy Jespers staat terecht voor zeven kwalificaties: moord, moordpoging, diefstal, lasterlijke aangifte, overval en valsheid in geschrifte en verboden wapenbezit. De meest opvallende medebeschuldigde is Luc De Cramer. 

Bekijk hieronder een overzicht van alle beschuldigden en de kwalificaties waarvoor ze terechtstaan. (lees verder onder dit overzicht)

Puur materiële bewijzen zijn er eigenlijk niet. Al is de uitgebrande auto die tot in de rechtbank gebracht wordt, indrukwekkend om te zien.

De uitgebrande auto in de rechtszaal

Het is en blijft woord tegen woord. Het proces wordt gekenmerkt door de merkwaardige verhouding tussen De Cramer en Jespers, die lijnrecht tegenover elkaar staan. "Een relatie van machtsonevenwicht", noemt Van Eeckhaut het. "Waarin De Cramer de sterkste was." En dat is ook zo: tijdens de pleidooien is De Cramer een waterval van woorden, terwijl Jespers zich nauwelijks verdedigt. 

De 12-koppige jury staat voor een aartsmoeilijke taak, want wie spreekt de waarheid en wie niet? Of ligt ze ergens in het midden? Uiteindelijk velt de jury na twee maanden haar oordeel, iets waarvoor ze in de rechtszaal bedankt worden. Dat fragment kan u hieronder bekijken.

Video player inladen ...

En het is op zijn minst opmerkelijk te noemen: Jespers wordt vrijgesproken voor de moord zelf, maar veroordeeld voor de moordpoging en alle andere kwalificaties. Hij krijgt 20 jaar. De Cramer wordt veroordeeld tot 15 jaar dwangarbeid. Omdat Van Renterghem twee jaar, waarvan een deel met uitstel, krijgt, mag hij de zaal als vrij man verlaten. En ook de andere beschuldigden krijgen een lichte of geen straf. 

Video player inladen ...

Door een medische blunder in de gevangenis komt Jespers na enkele jaren al vrij. Als een gebroken man, weliswaar. In 2002 sterft hij. 

Het mysterie is gebleven, ook na 40 jaar...

En toch... Eigenlijk heeft het proces weinig echte antwoorden gebracht. Tot op de dag van vandaag, 40 jaar na datum, zijn de vele vragen gebleven. En de antwoorden? Die heeft Guy Jespers waarschijnlijk meegenomen in zijn graf. Of zoals gerechtsarts Jacques Timperman het in een interview vertelde: "Het is een mysterie en het zal een mysterie blijven."

Het is een mysterie en het zal een mysterie blijven

Jacques Timperman - gerechtsarts

Bekijk hier de reportage die journalist Dirk Leestmans in 2004 maakte over de zaak

Video player inladen ...