AFP or licensors

Werd Brits koppel vergiftigd met achtergebleven restje novitsjok en moeten de Britten zich zorgen maken?

Een Brits koppel dat dit weekend met spoed werd opgenomen in het ziekenhuis, is vergiftigd met het zenuwgif novitjsok. Dat is hetzelfde gif waarmee oud-spion Sergej Skripal en zijn dochter zo'n vier maand geleden werden vergiftigd in Salisbury. Is het mogelijk dat het Britse koppel vergiftigd werd met een restje in een weggegooid flesje? En moeten de Britten nu extra waakzaam zijn? Toxicoloog Jan Tytgat gaf antwoorden in "De ochtend".

Is het mogelijk dat het koppel met een restje novitsjok in aanraking is gekomen?

"Dat is zeker mogelijk. Novitsjok kan voorkomen onder vorm van poeder, maar ook als oplossing. Als je daar een stock van hebt, neem nu poeder, dan is dat heel stabiel en dat kan gerust maanden rondslingeren en actief blijven."

"Je mag ervan uitgaan dat het Britse koppel een voorwerp heeft aangeraakt waar novitsjok in zat. Ook al is het vorige incident met de ex-spion Skripal al vier maanen oud, de stof kan nog altijd actief zijn."

Zitten de Russen hierachter?

"De Britten zeggen dat het zeker de Russen zijn die de novitsjok hier hebben gebracht. Als wetenschapper moet je dan vragen: "Wat is het bewijs?" De informatie om novitsjok te maken is bekend, je moet scheikundige kennis hebben maar het is mogelijk. Een copycat kan het dus ook maken. Het is dus niet zo eenvoudig om te bewijzen wie erachter zit. Er is wel een mogelijkheid om de oorsprong te traceren maar dan moeten wetenschappers uit beide landen bereid zijn om samen te zitten. Met isotope profilering kan je dan zien wanneer het gemaakt is, met welke grondstroffen het gemaakt is en of het novitsjok dat we nu in het Verenigd Koninkrijk aantreffen effectief van hetzelfde lot is als de referentiestalen van de Russen. Dat is de enige manier om wetenschappelijk een link te leggen. Heb je die wetenschappelijke link niet, dan zou ik als ik bij de Britten was, voorzichtig zijn om een oorzakelijk verband met Rusland te leggen want iedereen met slechte bedoelingen kan het maken."

Hoe gevaarlijk is novitsjok?

"Novitsjok is een organofosfaat, type insecticide. Het is dus meer toxisch voor insecten dan voor de mens, maar in functie van de dosis kunnen we daar ook van sterven. Het gif gaat een enzyme, een eiwit in ons lichaam lamleggen. Het gevolg? Je gaat in je lichaam een molecule te veel zijn eigen ding laten doen. De symptomen zijn heel herkenbaar: je klieren worden heel erg actief, het slachtoffer krijgt spasmen en kan zijn stoelgang niet ophouden... Uiteindelijk kan je sterven als je hart niet meer wil kloppen en je kan ook stikken als je longen niet meer werken. De symptomen zijn dus erg herkenbaar, wat dankbaar is als je dat tegenkomt bij terrorisme en oorlogsvoering. Men kan met een snelle en goede medische interventie slachtoffers ook helpen."

Moeten Britten nu extra voorzichtig zijn?

"Ik zou toch voorzichtig zijn. Je moet namelijk geen kilo's van deze stof aanraken, inademen of opeten om ziek te worden. Een letale dosis, de meest krachtige vorm, situeert zich tot een paar milligram, honderd milligram voor een volwassen persoon. Stel dat er een restant is van een kilo of dat er meerdere stocks rondsligeren dan is mijn advies: als je een verdacht poeder ziet, of een verdachte oplossing in een bokaal, bljif er dan ver van weg en verwittig de politie.

Herbeluister hier het gesprek in "De ochtend"