Video player inladen ...

Waarom staken de cipiers niet meer?

Na ongeveer drie weken is er een einde gekomen aan de stakingen in de gevangenissen. Ook al blijven de vakbonden vragen hebben bij het wetsontwerp, de invoering van de minimale dienstverlening lijkt aanvaard. De vakbonden konden wel onderhandeld krijgen dat de opvorderingen pas kunnen gebeuren na twee dagen. 

analyse
Dirk Leestmans
De auteur is journalist bij de themaredactie justitie van VRT NWS.

Met de invoering van de minimale dienstverlening in de Belgische gevangenissen kan de regering in haar regeerakkoord een programmapunt afvinken. Tegelijk kan ze aan de Raad van Europa laten weten dat wat het anti foltercomité exact een jaar geleden vroeg in een fel opgemerkt ‘public statement’, nu zal gerealiseerd worden. En ook aan buitenlandse rechtbanken kan voortaan de garantie gegeven worden dat bij stakingen een minimale dienstverlening wettelijk gewaarborgd is.

Vorige week nog schortte de Internationale Rechtshulpkamer van Amsterdam de overlevering van een verdachte aan ons land op, omdat ze te veel vragen had bij de leefomstandigheden in onze gevangenissen. In België zelf trok de Orde van Vlaamse Balies aan de alarmbel. En eigenlijk deden ook de rechters van de Raadkamer in Mechelen dat door de voorlopige hechtenis van een aantal verdachten op te heffen met het argument van de nefaste gevolgen van de staking. Het signaal van de rechters was niet mis te verstaan.

En niet in het minst was er de frustratie en het ongenoegen bij (familie van) de gedetineerden. Zij waren onderwerp maar vooral lijdend voorwerp in het debat. Dat er niet meer onrust is geweest in de gevangenissen de voorbije drie weken, is volgens een aantal waarnemers verwonderlijk.  ‘Eigenlijk hebben we erg brave gevangenen,’ zo liet een gevangenisdirecteur zich ontvallen.

Eigenlijk hebben we erg brave gevangenen

Er rustte dus zowel nationale als internationale druk op de schouders van minister van Justitie Geens (CD&V) om ervoor te zorgen dat België als (op één na) enigste nog resterende land in Europa de minimale dienstverlening zou invoeren. Maar de vakbonden bleven dwarsliggen al zag de vakbondstop ook wel in dat de invoering van de minimale dienstverlening onvermijdelijk was geworden. 

Zelfs nu nemen ze het woord 'opvorderen' nog niet in de mond en ook al staat dat inderdaad niet letterlijk in het ontwerp, de provinciegouverneur kan wel ‘de nodige schikkingen’ treffen.  

Dat de invoering van de minimale dienstverlening zo moeilijk lag, is ook te verklaren door de symboolwaarde van deze kwestie. De vakbonden percipieerden het alsof het recht op staken zou beknot worden. Na drie weken onderhandelen sleepten ze uit de brand dat de opvorderingen (door de provinciegouverneur) pas kunnen gebeuren na 48 uur i.p.v. 32 uur (zoals in het eerste ontwerp stond). In het pamflet dat ze maandag en dinsdag verspreidden, wordt gesproken in termen van ‘behoud van het absolute stakingsrecht voor een periode van 48 uur’. 

Of dat in de praktijk veel zal wijzigen, valt nog af te wachten. Want historisch gezien is het aantal langdurige stakingen in de Belgische gevangenissen erg beperkt. De meeste stakingen duren slechts één dag. 

De minister van Justitie houdt een stevige stok achter de deur

Maar belangrijker dan de historische vaststelling is wellicht artikel 20 van de ontwerpwet. Daarin staat dat na één jaar werking deze bepaling kan herzien worden. Op die manier houdt de minister van Justitie wel een stevige stok achter de deur.  

In de onderhandelingen van de voorbije weken was er nog een ander belangrijk pijnpunt. In het ontwerp Geens stond dat de laagste tuchtsanctie door de (lokale) gevangenisdirecteur zou kunnen gegeven worden. Ook dat was voor de vakbonden onaanvaardbaar. Zij zagen in de persoon van de directeur zowel rechter als partij en kregen gedaan dat de toepassing van het tuchtreglement blijft waar het was: op het federale niveau bij het directiecomité van de FOD Justitie.

Sommige directeurs zullen hier misschien zelf ook wel opgelucht over zijn. Zeker in deze gespannen tijden waarin de verhouding tussen directie en vakbonden bijzonder gepolariseerd is, wilden sommige directeurs niet nog eens een extra element van mogelijke conflicten. Een aantal directeurs vraagt zich weliswaar af wie er in hun (?) instelling nu feitelijk de baas is, maar de kwestie pragmatisch aanpakken in plaats van principieel, levert hen misschien ook winst op.

Hoe dan ook is deze staking achter de rug. Maar of daarmee ook de sociale onrust in de sector weg is, valt nog af te wachten. De vakbonden lieten weten dat ze het oneens blijven met de tekst zoals die nu voorligt. Een belangrijk twistpunt zal ongetwijfeld de bepaling worden hoeveel personeelsleden in elke gevangenis aanwezig moet zijn om die minimale dienstverlening effectief te garanderen. 

Maar belangrijker is wellicht het globale ontwerp dat over veel meer gaat dan de minimale dienstverlening. De focus van het maatschappelijke debat is door de staking eenzijdig op de minimale dienstverlening gelegd maar in het ontwerp staat veel meer. Als de volledige regeling helemaal zal ingevoerd zijn, betekent dat een zeer doorgedreven hervorming van het Belgisch gevangeniswezen.