Video player inladen ...

De geschiedenis van 175 jaar Gentse Feesten: "Feesten zit in het bloed van de Gentenaars"

Half juli, dus traditioneel komen de Gentse Feesten eraan, het grootste volks- en stadsfeest van Europa is het. Maar hoe is het zo gegroeid? En wie wist dat dat plezier eigenlijk 175 jaar aan de gang is in Gent, zij het met pieken en dalen? Een stukje geschiedenis...

Ja, de Gentse Feesten zijn een groot succes en dat is vooral de voorbije twee decennia zo. Meer dan een miljoen bezoekers vinden elk jaar de weg naar de Gentse Kuip, waar het stadsfestival zich ontplooit. Maar het is ooit anders geweest. Kleiner. Minder succesvol. Op sterven na dood zelfs. De grillen en kuren van de feesten, kan je zeggen, veelbetekenend als je weet dat de Gentenaar zowat altijd rebels en onvoorspelbaar is.

Het was in 1843, dus exact 175 jaar geleden, dat het stadsbestuur besloot om alle stadsfeesten samen te voegen tot de "Algemene Kermis". Elke buurt, wijk of parochie had nu eenmaal zijn eigen kermis. Op zondag vloeide het bier rijkelijk en daardoor was er dag erna heel wat absenteïsme in de fabrieken van het geïndustrialiseerde Gent. Eén groot feest moest die afwezigheden op maandag indijken.

Het volk en de burgerij vermengden zich zonder schermutselingen, de Gentenaars hebben altijd kunnen feesten én konden dat ook in de hand houden"

Luk De Bruyker (theatermaker, Pierke Pierlala)

De eerste "Algemene Kermissen" vonden plaats in Sint-Denijs-Westrem, op de terreinen waar nu de gebouwen van Flanders Expo staan.  In het begin van de twintigste eeuw verhuisde het feest naar het stadscentrum, waar onder andere het traditionele "Bal Populaire" plaatsvond op de Kouter (waar nu nog elk jaar een soort re-enactment wordt gehouden van dat Bal). De aristocratie en de burgerij vierden feest op de geplaveide kant van het plein, het volk, het "gepeupel" deed dat op de stoffige, vuile kant. Na verloop van tijd groeide het Bal niettemin uit tot één groot volksfeest.

"Feesten zit in het bloed, in het DNA van de Gentenaars. Maar ze konden ook altijd feesten organiseren en ze in de hand houden. Hoe later op de avond, hoe meer de burgerij en het volk zich vermengden en dat gebeurde zonder schermutselingen. Door de jaren heen is dat altijd zo geweest. De mix van volkse en "hogere" cultuur heeft altijd gewerkt en zo bestaat die feestcultuur al 175 jaar",  zegt Luk De Bruyker, theatermaker én het gezicht en de stem van het iconische personage Pierke Pierlala.

De video hieronder toont een stuk uit "Het Journaal" waarbij het "Bal Populaire" wordt nagespeeld op de Kouter in Gent.

Video player inladen ...

De Feesten in de 20e eeuw

In de 20 eeuw hadden de Feesten het moeilijk door de oorlogen, in die jaren was het vaak maar dunnetjes. Toen kon en mocht er op last van de bezetter maar weinig worden georganiseerd. Na WOI werden de Gentse Feesten gedragen door figuren als volkszanger Karel Waeri en revue-artiest Henri Van Daele. De sfeer van de algemene kermis, het feest voor iedereen, bleef bewaard. Het publiek bleef komen en genoot. Na WOII kwam het verval. 

"Er was de heropbouw van België en het ging plots economisch allemaal veel beter. Heel wat Gentenaars hadden wat geld en kozen ervoor om hun vakantie aan zee te slijten en hun stad even te ontvluchten. Het vet was van de soep en de publieke belangstelling was beperkt. Het duurde tot het einde van de zestiger jaren vooraleer er weer vuur in de Feesten kwam", weet De Bruyker.

Beelden (zonder klank weliswaar) uit de jaren '50 en '60, toen de Feesten het moeilijk hadden om publiek te blijven lokken. De Feesten waren toen vaker een veredelde markt dan een echt evenement.

Video player inladen ...
Video player inladen ...

Een nieuw elan, dankzij Walter De Buck

Na de vlucht van de Gentenaars richting andere oorden waren er hier en daar wel wat halfslachtige pogingen om weer vuur en passie in de Feesten te krijgen, maar die stierven een snelle dood. Het was Walter De Buck, Gents beeldhouwer, volkszanger en fulltime hippie, die weer voor leven in de brouwerij zorgde. 

"De Buck was aangestoken door mei '68 en alles wat zich in Parijs afspeelde. Hij had ook de hippie-slogan "l'imagination au pouvoir" als motto en wou dat toepassen in zijn Gent. In 1968 schuimde hij in de zomer de terrassen af en ging overal zingen. Om geld te verzamelen voor een vriend van hem die een verre reis wou maken. Dat leverde centen op en hij dacht direct aan een nieuwe poging het jaar erna", zegt Luk De Bruyker. 

Walter De Buck stak het vuur aan de lont, gesteund door Wannes Van De Velde en Roland Van Campenhout

Luk De Bruyker

Een jaar later porde de Antwerpse evenknie van Walter De Buck, Wannes Van De Velde, zijn vriend aan om iets te organiseren in Gent. De twee sloegen de handen in elkaar en verenigden de gitaren en namen de toen piepjonge Roland Van Campenhout mee in hun zog. Samen speelden ze op terrassen, maar dat leverde niet altijd evenveel sympathie op van de middenstand. 

Al snel beslisten ze op het plein aan de Sint-Jacobskerk een podium te installeren en daar een feest met concerten te organiseren. Het volk kwam erop af, de artiesten ook en zo was vanuit een geest van de late sixties, de moderne versie van de Gentse Feesten geboren.

"Woodstock was geweest, de tijdsgeest was rijp voor wat De Buck deed en eigenlijk heeft hij zo ook mee de aanzet gegeven voor de vele festivals bij ons, van Dranouter tot verder. Hij was ontzettend belangrijk en heeft alles weer gelanceerd", zegt Guido De Leeuw, artistiek directeur van Trefpunt vzw.

"Het is allemaal heel alternatief ontstaan, vanuit progressieve kringen en Sint-Jacobs is de bakermat geworden van de Feesten. Trefpunt vzw is daar snel in meegestapt en zo is het plein nog altijd het hart van de Feesten", zegt De Leeuw. Het plein wordt tijdens de Feesten herdoopt tot Walter De Buck-plein en is de rest van het jaar ook wel gekend als het Luc De Vos-plein, ter herinnering aan de bijna vier jaar geleden vroeg gestorven populaire zanger.

Hieronder een video van Walter De Buck die Bij Sint-Jacobs zijn feest plant, met muziek en ook poëzie (ook te herkennen is dichter Guido Lauwaert)...

Video player inladen ...

Van pensenkermis tot cultureel feest

In de jaren '70 en '80 bleven de Gentse Feesten groeien: honderdduizenden bezoekers kwamen elk jaar feesten. Maar het succes heeft vaak een kwalijke keerzijde. Iedereen wilde een graantje meepikken van het succes: cafébazen, handelaars, braadworstenventers. De Feesten werden één grote "braderij" en al snel doemde het imago op van een heuse "pensenkermis". 

Het stadsbestuur kon het niet langer aanzien en koos voor een andere koers. Cultuur moest een belangrijke poot van de tiendaagse worden en begin jaren '90 deden poppen- en straattheater hun intrede in de stad. Dat gaf de stimulans om nog meer op cultuur te mikken. En jaar na jaar deden nieuwe zaken hun intrede: van circus, tot theater, comedy, grotere muzikale namen op alle pleinen...

Het was nodig om bij te sturen, we moesten van een pensenkermis evolueren naar een breed cultureel volksfeest en dat is gelukt

Guido De Leeuw, artistiek directeur Trefpunt vzw

"Het was nodig", zegt De Leeuw. "De hoofdzaak dreigde bijzaak te worden en de bijzaak dreigde hoofdzaak te worden. Bier en plezier, allemaal goed en wel, maar er is toch door het stadsbestuur en de vele organisatoren van de Feesten gekozen om extra het accent op cultuur en beleving te leggen. En dat is gelukt", blikt De Leeuw terug.

Hijzelf is aan zijn laatste jaar toe, het pensioen wacht: "Ik heb er 40 jaar lang middenin gestaan, ik heb de tijdsgeest zien evolueren, ik heb de Feesten zien evolueren, maar we hebben ze niet laten sterven door de commercie, die je hoe dan ook ook wel nodig hebt. Ik ben daar blij om."

En ja, zo zijn de Feesten nu een brede waaier van volks vertier, bier en pensen, nog altijd. Maar er is ook een bijzonder interessant cultureel luik aan verbonden, dat iedereen kan bekoren en dat ervoor zorgt dat de stad wordt overspoeld door geïnteresseerden.

Denk maar aan Miramiro, het Puppetbuskersfestival, Boomtown, de nachtelijke gekte op de Vlasmarkt, concerten op de Korenmarkt en het Sint-Baafsplein, de altijd prettig gestoorde site van Cirq,  theater- en muziekvoorstelllingen overal, debatten literaire momenten. Opvallende groeiers de voorbije jaren zijn het Circusfestival in het Baudelopark en de veelheid aan comedy in grote en kleinere zalen. Een orgasme van cultuur, het dreigde ooit anders uit te draaien.

Hieronder een video (uit "Het Journaal", in 2001) waar Pierke Pierlala nog altijd bleef streven naar meer cultuur op de Feesten; het is een continue eis gebleken:

 

Video player inladen ...

Veel volk, veel veiligheid

Succes lokt succes uit en dat leidde rond 2010 tot soms hallucinate bezoekcijfers. Er werd wel eens de kaap gerond van zowat 1,8 miljoen toeschouwers op 10 dagen tijd. De Feesten waren te groot geworden. Of de stad te klein. Zowel het stadsbestuur als de organisatoren kreunden onder de grote druk om alles veilig te blijven houden en ze stuurden bij. 

"We hebben moeten downsizen", zegt afscheidnemend burgemeester Daniel Termont, die ooit Feestenburgemeester was, als schepen van feestelijkheden. "Het was veel te veel, de straten waren overvol, je kon nergens door, de Feesten dreigen te stikken door het volk."

"We hebben de Feesten weer kunnen beheersen, zodat de sfeer gemoedelijk en gezellig blijft én zodat iedereen zich veilig voelt 

Daniel Termont, burgemeester van Gent

Ook al leidde het vaak tot discussies, tot twisten tussen politieke en commerciële belangen, tot woede over opgelegde normen en regels, het was snijden of ontploffen.

"We hebben bijgestuurd, we hebben nieuwe ruimtes en plekken aangeboord en hier en daar het mes erin gezet en een plafond bepaald. Dat heeft ervoor gezorgd dat we sinds een aantal jaren de feesten weer helemaal beheersen, dat we de limieten niet overschrijden en dat de sfeer gemoedelijk en gezellig blijft. En vooral ook de veiligheid kunnen we verzekeren. Ik moet niet vertellen hoe belangrijk dat thema is geworden de voorbije jaren, wel, ik kan zeggen dat we alles onder controle hebben", zegt Termont.

De veiligheid wordt dit jaar nog extra opgedreven door de aanwezigheid van bodycams waarmee de politie zal rondlopen. "Na diverse terreurdaden van de voorbije jaren in grote steden en in grote massa's, kan het stadsbestuur en de politie niet anders dan elk risico uit te sluiten en voorzichtig te zijn waar het hoort", zegt Termont nog.

Uniek is dat het allemaal in een stad gebeurt en niet op een weide, nog meer uniek is dat er voor iedereen wat wils is, van kinderen tot senioren

Christophe Peeters, Feestenburgemeester

De Gentse Feesten worden genoemd als het grootste stadsfestival van Europa. Met veel succes. Hoe komt dat toch? Wat is de succesformule?

"De Gentste Feesten zijn enig en uniek in hun soort. Het unieke is dat het allemaal in de stad gebeurt, in de middeleeuwse kuip, niet buiten de stad of op een weide", zegt Feestenburgemeester Christophe Peeters. "De historische binnenstad als decor, dat is nergens elders te zien. En bovendien regeert de diversiteit. Er is werkelijk voor iedereen wat wils. Van kinderen tot senioren."

"Het gaat hier van poëzie tot hardrock, van theater tot chanson, alles kan. Er is niet één kunstgenre, neen, alle genres komen aan bod. En zo spreek je iedereen aan en zo komt iedereen ook af. Goed voor meer dan 3.000 activiteiten op 10 dagen tijd."

Of je nu naar Gent trekt, of niet, voor iedereen "een goei Gentsche Fieste" gewenst...

(hieronder nog wat archiefbeelden van de Feesten, van de jaren '80 en later: van zingende vrouwen tot de belleman tot de man-in-de-straat met zijn pint)

 

Video player inladen ...
Video player inladen ...