AFP or licensors

Waarom wil Donald Trump een harde brexit?

Als Donald Trump gelijk heeft, mogen we het ook zeggen. Een paar dagen geleden had de Amerikaanse president het bij het rechte eind in een interview met de Britse rioolkrant The Sun: het ziet ernaar uit dat de brexit, zoals ze nu door de Britse regering wordt voorbereid, een verraad is aan de brexiteers. De Britten kozen er in het referendum voor om zich los te wrikken van de Europese Unie, terwijl de regering nu allerlei constructies verzint om er toch maar zo dicht mogelijk bij betrokken te blijven.

opinie
Hendrik Vos
Hendrik Vos en Rob Heirbaut schrijven om de twee weken beurtelings een opinietekst, respectievelijk analysetekst, over Europese politiek. Vos is hoogleraar aan de Universiteit Gent, waar hij directeur is van het Centrum voor EU-studies. Heirbaut is VRT-journalist, gespecialiseerd in de EU.

Van hard naar zacht

In de aanloop naar het referendum beloofden de voorstanders van de brexit dat de Britten baas zouden worden over hun eigen land. Ze zouden zich niets meer moeten aantrekken van Europese regels, ze zouden Polen en Duitsers uit hun arbeidsmarkt kunnen knikkeren en uitspraken van het Hof van Justitie voortaan negeren. De rest van de wereld zou in de rij staan om handelscontracten af te sluiten met het Verenigd Koninkrijk.

De Britse premier Theresa May reisde intussen van continent naar continent, maar kwam met geen enkele toezegging terug naar Londen. Britse bedrijven zitten met grote twijfels en weten niet of, met wie en onder welke voorwaarden ze straks nog handel kunnen drijven.

Er dreigt grote chaos: de Britten staan op het punt om de vlotte toegang tot het Europese continent te verliezen, en er komt niets in de plaats.

Daarom is May van gedacht veranderd: tot voor kort hield ze vol dat ze het land werkelijk uit de Unie zou halen. Maar in de laatste documenten van de regering is er een bocht gemaakt: de harde brexit is een zachte versie aan het worden. Het Verenigd Koninkrijk plant dan toch nauw verbonden te blijven met zijn belangrijkste partner, de Europese Unie. Er staan te veel banen op het spel, te veel inkomsten. Een radicale breuk wordt een rotzooi voor te veel sectoren.

De krukas van een BMW

De Britse economie raakte zodanig vervlochten met de Europese dat het waanzin zou zijn om nu plots allerlei barrières op te trekken. De bumper of de krukas van een BMW worden in Oost-Europa of in Frankrijk ruwweg gemaakt, op basis van onderdelen die van zowat overal komen. De verdere verfijning gebeurt in een fabriek in Engeland. De afwerking vindt plaats in Duitsland, en vervolgens gaan de onderdelen opnieuw naar Engeland om daar in de wagen te worden gestoken. In vele gevallen wordt die wagen dan weer hier verkocht.

Minstens vier keer wordt het Kanaal overgestoken, en als er aan beide zijden verschillende normen bestaan, en er dus ook telkens controles nodig zijn en douaneformaliteiten vervuld moeten worden, wordt dat een dure, tijdrovende en bureaucratische zaak. De voorbije periode werden de productieketens in Europa grensoverschrijdend georganiseerd, en de Britten deden volop mee. Nu plots weer barrières optrekken is hetzelfde als zand in de machine strooien.

De Britse regering laat bijgevolg weten dat ze bij de Europese markt voor goederen wil blijven horen. Dat houdt uiteraard in dat de Britten de Europese regels moeten blijven volgen. Tot vandaag beslissen ze daar mee over, maar dat zal na de brexit niet meer het geval zijn.

Het idee van eigen Brits handelsbeleid wordt stilaan losgelaten.

Het voorstel dat nu door de regering aan de Europese Unie is overgemaakt, bevat nog wat kloeke taal over het recht op eigen normen, afwijkende regelingen voor de dienstensector en aparte handelsafspraken met niet-Europese landen. Die passages zijn echter vaag en iedereen weet dat ze onaanvaardbaar zijn voor de Europese Unie. Of dat er zoveel paperasserij bij komt kijken dat het onwerkbaar wordt. Het Hof van Justitie zal op een of andere manier het laatste woord blijven hebben bij betwistingen en het idee van eigen Brits handelsbeleid wordt stilaan losgelaten.

Olifantgewijs

Belangrijke leden van de Britse regering, zoals David Davis en Boris Johnson, hebben in de gaten welke richting het uitgaat, en hielden de eer aan zichzelf. De regering is nu een losgeslagen schip dat verder richting Europese Unie zwalpt.

En toen stormde Trump olifantgewijs door de porseleinwinkel. Met zijn interview in The Sun verlegde hij nog maar eens de grenzen van het diplomatiek fatsoen door uiterst denigrerend te doen over May, per slot van rekening toch zijn gastvrouw. Een paar uur later was hij al enigszins van gedacht veranderd en vond hij May een buitengewone vrouw met wie hij de meest bijzondere relatie onderhoudt. Laten we proberen om ons dat vooral niet letterlijk voor te stellen.

Hij heeft de Duitse kanselier Angela Merkel al een paar keer iets gelijkaardigs gelapt. Wat is dat trouwens toch met Trump en vrouwen in machtsposities? Merkel laat er zich intussen niet meer door van de wijs brengen en rolt eens met haar ogen.

In het Verenigd Koninkrijk is het effect van Trumps splinterbom groter, precies omdat het land al zo verscheurd is. In essentie vertelde de Amerikaanse president dat de regering de brexit verbastert en verknoeit door de belofte in te slikken om werkelijk met de Unie te breken. Daarmee legt hij de vinger op een hele zere plek. Of liever, hij port zijn volle vuist diep in de wonde.

Brutaal en eigengereid

Trump mag dan wel de indruk wekken een losgeslagen projectiel te zijn, maar zo toevallig is deze tussenkomst niet. Laten we niet vergeten dat opperbrexiteer Nigel Farage de eerste Europese politicus was die door Trump werd ontvangen na zijn verkiezing. Trump staat voor een brutale en eigengereide buitenlandse politiek.

De wereldorde raakte de voorbije decennia echter gebaseerd op heel wat afspraken. Landen verschillen van mening en hebben uiteenlopende belangen, maar ze proberen te vermijden dat ze het letterlijk met elkaar moeten uitvechten. In allerlei fora zoeken ze permanent naar wat hen bindt en naar de zaken die ze samen kunnen aanpakken. Niet iedereen heeft evenveel macht in de organen en platformen die intussen ontstaan zijn. Sommige regio’s zijn niet op hun waarde vertegenwoordigd en lang niet alle structuren zitten evenwichtig in elkaar. Amerikanen en West-Europeanen hebben in elk geval weinig reden tot klagen: ze zitten in de meeste cockpits en hebben de spelregels meestal in hun voordeel vastgelegd.

Maar als er samen naar beslissingen wordt gezocht, dan betekent dat onvermijdelijk dat alle partijen wel eens water bij de wijn moeten doen en dat niet iedereen permanent en op elk front zijn standpunt kan doordrukken.

Trump kan niet overweg met een wereldorde die gebaseerd is op spelregels, op diplomatie, op respect voor de standpunten van de andere en waarbij het noodzakelijk is om het eigen grote gelijk zo af en toe eens los te laten.

Dus haalt hij zijn land weg uit de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties, uit de Unesco of uit het Klimaatakkoord van Parijs. Hij trekt zich niets aan van de deal met Iran en legt een bom onder het wereldhandelsregime door allerlei barrières in te voeren.

Het verkruimelen van Europa

De Europese Unie is de meest doorgedreven vorm van internationale samenwerking ter wereld: haast dertig landen vormen één markt en zijn zo ineengegroeid dat ze allerlei uitdagingen samen aanpakken. Dat dit moeizaam gaat, bleek de voorbije jaren tijdens allerlei crisissen. Er zijn grote meningsverschillen tussen de lidstaten, maar finaal, en meestal als er niets anders meer opzit, maken ze samen afspraken. Dat gebeurt zelfs in de meest gevoelige domeinen. In tegenstelling tot de indruk die we in Europa zelf soms hebben, is de kracht van de Unie heel sterk.

Trump kan niet overweg met een wereldorde die gebaseerd is op spelregels, op diplomatie, op respect.

Met de brexit leek het project voor het eerst te ontrafelen. Het verkruimelen van de Unie past helemaal in Trumps wereldvisie: landen die alles op eigen houtje doen en niet meer ingekapseld zitten in structuren die hen samenhouden. Als de Unie uit elkaar gespeeld wordt, zou hij ook makkelijker zaken kunnen doen met landen apart. Het zou de Amerikaanse machtspositie zeker versterken.

Nu de Britse regering erkent dat ze wel degelijk heel dicht bij die Unie wil blijven, is dat een flinke streep door Trumps rekening. Als zelfs de Britten niet wegraken uit de Unie, is de internationale orde aan deze kant van de oceaan toch iets robuuster dan hij had voorzien.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.