Video player inladen ...

Albanië pakt corruptie aan om bij de EU te kunnen horen

Vandaag is in Albanië een rechter van het Grondwettelijk Hof uit zijn functie ontheven omdat hij banden bleek te hebben met de onderwereld. Albanië wil toetreden tot de Europese Unie (EU) en moet daarom grote schoonmaak houden. Het land heeft zelf gekozen om dat extra grondig en streng te doen. Een internationaal team onderzoekt 800 rechters en aanklagers. Nooit gezien in Europa. We gingen kijken in de hoofdstad Tirana hoe ze daar de corruptie met de wortel proberen uit te roeien.

In de jaren negentig was Albanië een van de armste landen van de wereld. Wanneer je vandaag in de hoofdstad rondwandelt, zie je meteen dat er al veel veranderd is. Tirana is een propere stad waar het gezellig toeven is. Bouwkranen verspreid over de stad hangen boven werven van kantoren, winkelcentra, woningen en een voetbalstadion. De stad bruist. De economie leeft op.

Tirana is bovendien een stad waar inwoners en toeristen zich veilig voelen op straat. Statistieken staven dat veiligheidsgevoel. Op vlak van openbare veiligheid scoort de stad prima in vergelijking met sommige hoofdsteden in Europa. Maar achter de propere gevels schuilen de georganiseerde misdaad en de corruptie die nog steeds welig tieren. Zolang criminaliteit het voornaamste exportproduct blijft en corruptie de nationale sport, zal een toetreding tot de EU niet voor morgen zijn. Maar Albanië heeft de ijzeren wil om komaf te maken met zijn zonden.

Vetting

In april zijn ze gestart met een doorlichting van zo’n 800 rechters en aanklagers. Een team van magistraten uit EU-lidstaten voert een grondig onderzoek en ondervraagt de magistraten één voor één. Nog voor dit zogenaamde "vetting-proces" van start ging, hadden al twintig magistraten de handdoek in de ring geworpen. Niet meer of niet minder dan een schuldbekentenis. Twintig andere rechters en aanklagers hebben tot nu toe de "vetting" doorstaan. Liefst de helft bleek corrupt en mag op zoek naar een andere job. Buiten justitie.

Uit de onderzoeken blijkt dat heel wat magistraten bedragen investeren in vastgoed en voertuigen die niet overeenstemmen met het loon dat ze verdienen. In hun kluis ligt geld dat ze zelf niet gespaard kunnen hebben. Het argument dat ze een suikeroom in Amerika hebben, is intussen al zo vaak gebruikt dat het meteen een eerste aanwijzing is van schuld. Bij velen blijken nauwe banden met de Albanese maffia.

De regering wil nog een stap verder zetten en minister van Justitie Etilda Gjonaj voert hervormingen door die corruptie in de toekomst onmogelijk moeten maken. Nieuwe instituties moeten een cleane justitie vormgeven. Voorlopig is de EU gematigd positief over de Albanese inspanningen. In juni kondigde de Europese lidstaten aan dat toetredingsonderhandelingen ten vroegste eind 2019 kunnen starten. Tot dan -en ook lang daarna- blijft het hervormen geblazen.

Corruptie aanpakken onvoldoende

Dat de magistraten zelf niet juichen bij zoveel ijver, hoeft geen betoog. Twee magistratenverenigingen stapten al naar het Grondwettelijk Hof om een klacht in te dienen tegen het "vetting proces". Ze twijfelen of alle mensenrechten van de magistraten wel gerespecteerd worden. Toch zien ook zij de noodzaak in van verandering.

Sommige waarnemers zijn sceptisch over de kansen voor Albanië om ooit officieel deel uit te maken van de Europese familie. "Je kan corrupte rechters op straat zetten, maar er moet ook een mentaliteitsverandering komen", zegt de Albanees-Nederlandse journalist Vincent Triest. Nu kijkt een groot deel van de jeugd op naar de drugsdealer die kan uitpakken met rijkdom en lijkt de corrupte politicus symbool voor succes. "Scholen en universiteiten moeten dat beeld doorbreken zodat jongeren weten dat criminaliteit of corruptie niet de weg is die je moet bewandelen", zegt Triest.

Investeren in veiligheid is volgens EU-ambassadeur Romana Vlahutin een (nood)zaak voor de hele EU. "In het begin van de jaren '90 ten tijde van de oorlogen in ex-Joegoslavië was er het gezegde dat de Balkan de achtertuin van Europa was. Maar gezien de uitdagingen op het vlak van veiligheid door migratie en georganiseerde misdaad, zijn de landen van de Balkan de voortuin geworden. Je wil echt dat je voortuin sterk is en dus is iedere investering in veiligheid in de regio een investering in de veiligheid van de EU."

Bekijk hieronder een reportage over de Albanese aanpak van corruptie in Terzake. Morgen, dinsdag, het verhaal over de wil en verwachting van de Albanezen om toe te treden tot de EU.

Video player inladen ...