Een wetenschapper probeert wortelknollen te vermalen in een experiment om het brood na te maken. Alexis Pantos/PNAS

Archeologen ontdekken recept voor oudste brood ter wereld

Bloem gemaakt van wilde tarwe en gerst, gemengd met vermalen wortelknollen en water tot een deeg, en gebakken op een steen. Ziedaar het recept voor het oudste brood ter wereld dat Britse en Deense archeologen hebben kunnen ontrafelen. Het is 14.000 jaar oud en werd al gegeten nog voor mensen zich op een vaste plaats settelden.

Hoewel het een van de meest geconsumeerde producten is voor de mens anno 2018, is er nog maar bitter weinig bekend over waar brood precies vandaan komt. Wetenschappers aan University College London (Verenigd Koninkrijk) en de universiteit van Kopenhagen (Denemarken) hebben nu ontdekt dat mensen 14.000 jaar geleden al iets maakten wat leek op brood.

Het oudste archeologische bewijs van brood tot nu toe dateerde van 9.000 jaar geleden en stamde uit Turkije. In Çatalhöyük werden restanten gevonden van iets wat brood te noemen is, "kruimels" van een bloem van gedomesticeerde tarwe en gerst, gemengd met gemalen peulvruchten (bijvoorbeeld kikkererwten en linzen) en water, gebakken in een oven.

Bij opgravingen in Shubayqa, in de Zwarte Woestijn in het noordoosten van Jordanië, botsten Britse en Deense archeologen op twee stenen constructies met elk een grote cirkelvormige haard. Via koolstofdatering achterhaalden ze dat de haarden zo'n 14.000 jaar oud waren. In de haarden: verkoolde etensresten. Knollen van waterplanten, groenten, planten uit de koolfamilie en wilde granen zoals gemalen tarwe en gerst. En 642 minuscule verkoolde "brokjes".

Alexis Pantos/PNAS

Verkoolde broodkruimels

De onderzoekers legden 24 brokjes onder de microscoop en stelden vast dat ze veel overeenkomsten vertoonden met brood. "Het zijn verkoolde broodkruimels, zo'n beetje wat je vindt onderaan in je broodrooster thuis, dat spul dat eraf valt als je de stand op hoog zet", zegt Tobias Richter, co-auteur van de studie.

Een verdere analyse onthulde dat 15 van die broodkruimels sporen van graangewassen bevatten, waarschijnlijk gerst, eenkorentarwe en haver. Sommige kruimels bleken ook ingrediënten van andere planten te bevatten, volgens de onderzoekers wortels of knollen van waterplanten.

Het brood is in verschillende stadia gemaakt. "Daarbij het vermalen van granen en knolwortels om een fijne bloem te bekomen, die bloem mengen met water om deeg te maken, en het deeg bakken in de hete assen van een haard of op een hete steen", zegt Amaia Arranz-Otaegu, hoofdauteur van het onderzoek (rechts op de foto).

Bitter en nootachtig flatbread

Het brood bevat geen rijsmiddelen zoals gist en zou nog het meest lijken op een ongezuurd flatbread, denk aan pittabrood, wrap... De onderzoekers hebben al geprobeerd om het brood na te maken in een laboratorium. Volgens hen had het een nootachtige, wat bittere smaak, waarschijnlijk niet zoals we het nu gewoon zijn.

De mensen die 14.000 jaar geleden in het bewuste gebied leefden, waren jagers-verzamelaars. Ze hielden zich nog niet bezig met landbouw (het telen van gewassen en het houden van dieren) en hadden zich bijgevolg nog niet gesetteld op een vaste woonplaats.

Het onderzoek toont dus aan dat er al brood gemaakt werd nog voor mensen gewassen begonnen te telen. De wetenschappers vermoeden daarom dat ze het brood maakten toen mensen bij elkaar kwamen voor een feest.

"Brood is een krachtige link tussen onze vroegere en onze hedendaagse eetcultuur", zegt Arranz-Otaegui. "Het verbindt ons met onze voorouders."

Meer lezen?