De 5 boeken die het leven van Paul De Grauwe hebben veranderd

"Ik ben eigenlijk altijd een boek aan het lezen", zegt Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics. "Niet dat ik er altijd tijd voor heb, maar toch." Zeker tijdens een vakantie gaan de boeken er in sneltempo door. Wij polsten daarom eens naar een top 5 van titels die het meeste impact op hem hebben gehad.

Op het moment dat we De Grauwe spreken, is hij bezig in "Behave: The Biology of Humans at Our Best and Worst" van Robert M. Sapolsky, een boek over het menselijke gedrag en hoe we daartoe komen. "Populair-wetenschappelijke werken kan ik wel smaken. En geschiedenisboeken, die heb ik ook veel gelezen."

Het was dan ook geen makkelijke opdracht, vijf boeken selecteren die zijn leven hebben veranderd. "Ik heb er een chronologische lijst van gemaakt", vertrouwt de econoom ons toe. "Die boeken hebben mij van mijn studententijd tot nu het meest beïnvloed."

1. De mythe van Sisyphus - Albert Camus

In "De mythe van Sisyphus", een boek dat de Albert Camus afwerkte in de jaren 40, gaat de Franse filosoof dieper in op de absurditeit van het leven. "Dat boek las ik tijdens mijn studententijd, toen dat erg populair was", herinnert De Grauwe zich. Hij kan nog altijd de eerste, beroemde zinnen citeren: 'Er bestaat maar één werkelijk ernstig filosofisch probleem: de zelfmoord. Oordelen of het leven wel of niet de moeite waard is geleefd te worden, is antwoord geven op de fundamentele vraag van de filosofie.'

Alleen al de gedachte dat God niet zou bestaan en wat daar dan de implicaties van waren, dat was als student razend interessant

Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics

Voor de jonge De Grauwe maakte de kijk van Camus een grote indruk op zijn manier van denken. "Ik was katholiek opgevoed, was op internaat geweest, al bij al een heel gesloten wereld. En dan ontdekte ik die heel andere manier van denken. Alleen al de gedachte dat God niet zou bestaan en wat daar dan de implicaties van waren, dat was razend interessant."

"Ik heb nadien ook nog zijn romans en "L'homme revolté" gelezen. Maar "De mythe van Sisyphus" betekende voor mij toch de grootste ommekeer."

2. De gebroeders Karamazov - Fjodor Dostojevski

"Ik heb alles van Dostojevski gelezen", zegt De Grauwe. "Maar dit vond ik een belangrijk boek." In "De gebroeders Karamazov", een absolute klassieker uit de literatuurgeschiedenis, vertelt de Russische schrijver het verhaal over de verhoudingen tussen drie broers tegen de achtergrond van de moord op hun vader. 

"Het is die mix van een sterk verhaal en de filosofische achtergrond die mij aansprak. Ook hier weer had dat grote impact tijdens de eerste twee jaren van mijn studententijd: God is dood en wat dan? Dat vond ik heel aangrijpend."

3. De blinde horlogemaker - Richard Dawkins

Evolutiebioloog Richard Dawkins schreef "De blinde horlogemaker" in 1986. Hij legt daarin uit hoe de evolutie, zoals die al beschreven werd door Charles Darwin in de negentiende eeuw, werkt. "Voor mij was dit boek eigenlijk de ontdekking van Darwin", maakt De Grauwe zich de bedenking. "Toch laat eigenlijk als je weet wanneer Darwin zijn boek "On the origin of species" geschreven heeft. Dat zegt wel iets over het onderwijssysteem uit mijn kindertijd: daar werd nooit over gesproken, behalve om hem belachelijk te maken misschien."

Over Darwin werd tijdens mijn kindertijd nooit gesproken, behalve om hem belachelijk te maken misschien

Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics

Voor De Grauwe bood het boek van Dawkins een "totaal andere manier van kijken" naar de vraag van waar we komen. "Toeval speelt enorm mee. Dat is die idee van de 'blinde horlogemaker': iemand vindt een klok en bedenkt dat die zo complex is, dat die toch door een horlogemaker gemaakt zal moeten zijn. Dawkins legt uit dat we niet zo naar de werkelijkheid moeten kijken. Dat die veeleer het resultaat is van toevallige mutaties en heel veel tijd. Dus dat die 'horlogemaker' eigenlijk een 'blinde horlogemaker' is, die geen inzicht heeft in zijn schepping."

"Die idee heeft me later enorm beïnvloed. Als je erop begint te letten, is het bijzonder opvallend hoe toeval overal meespeelt."

4. De vergissing van Descartes - Antonio Damasio

In "De vergissing van Descartes", een boek uit 1994, legt neuroloog Antonio Damasio uit hoe emotie en rede met elkaar vervlochten zijn. "Toen ik werkte rond economie en rationaliteit heeft dit boek heel wat impact op mij gehad. In economische analyses wordt het gevoelsmatige namelijk volledig verdrongen: nut wordt gemaximaliseerd, de kosten worden tegen de baten afgewogen, puur rationeel. Maar ergens is dat een heel zwak uitgangspunt, want er speelt natuurlijk veel meer mee."

Wij hebben rede en emotie in de economie van elkaar losgetrokken, terwijl dat zo niet werkt

Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics

Damasio toont dat ook aan in zijn boek. "Je kan emotie niet losweken van rede. Kijk naar mensen die bijvoorbeeld door hersenschade hun emotionele capaciteiten kwijt zijn: vaak kunnen die ook geen rationele keuzes meer maken." 

Voor De Grauwe was dat professioneel belangrijk. "Wij hebben dat in de economie van elkaar losgetrokken, terwijl dat zo niet werkt. Dat heeft mijn kijk op economie veranderd en mij ertoe aangezet om alternatieve economische analyses te gaan doen, waarin ook die emotie meer aanwezig is. Aanvankelijk was daar grote weerstand tegen, maar stilaan is dat meer aanvaard."

5. Liefde in tijden van cholera - Gabriel Garcia Márquez

Het fel bejubelde "Liefde in tijden van cholera" (1985) van Márquez is tragikomisch boek over een onmogelijke liefde tussen twee mensen in het Zuid-Amerika van de 19de eeuw. "Een schitterend boek", vindt De Grauwe. "Al had ik moeite met kiezen tussen de boeken van Márquez. Die zijn stuk voor stuk zo pakkend, zo wild, zo out-of-the-box, maar tegelijk ook zo reëel."

Voor De Grauwe was dit boek van Márquez de ontdekking van de rijke Latijns-Amerikaanse literatuur. "Die bevat nog heel wat meer pareltjes. Ik heb nog even getwijfeld of ik er ook een boek van José Saramago bij zou zetten, of iets van Mario Vargas Llosa. Maar dit is toch een van de toppers."