Haalt die arbeidsdeal eigenlijk iets uit?

28 grotere en kleinere maatregelen telt de arbeidsdeal van de federale regering. Doel: meer mensen aan het werk krijgen. Maar zullen die maatregelen ook echt iets uithalen? Twee experts, met twee uiteenlopende meningen, aan het woord.

Stijn Baert: "Belangrijke hervorming"

Arbeidsmarkteconoom Stijn Baert (UGent) is naar eigen zeggen "zeer positief" over de maatregelen van de regering. "Zeker als je deze arbeidsdeal samen bekijkt met de vorige hervormingen van deze regering."

"Om een goed draaiende arbeidsmarkt te hebben, zijn er 3 elementen belangrijk: de loonkost voor de bedrijven moet voldoende laag zijn om veel mensen aan het werk te kunnen houden, er moeten voldoende prikkels zijn voor mensen om aan de slag te gaan en de match tussen de beschikbare jobs en de beschikbare profielen moet er zijn. Op elk van die domeinen zijn nu maatregelen genomen."

Baert gaf de regering in het verleden al "onderscheiding", na onder meer de tax shift om werken goedkoper te maken en de invoering van flexi-jobs om arbeid flexibeler te maken. "Nu komen daar ook maatregelen bij om werklozen te activeren en om mensen langer aan het werk te houden."

SWT

Hij vindt ook dat er te cynisch gedaan wordt over de hervorming van SWT (het vroegere brugpensioen, red.). SWT bij een herstructurering kan vanaf 1 januari 2019 pas vanaf 59 jaar. Vanaf 1 januari 2020 kan dat pas vanaf 60 jaar. 

"Ik hoor mensen zeggen dat dat niet zo'n grote hervorming is, dat dat al beslist was. Dat kan misschien wel zijn, maar tot dusver hing daar zo'n grote flou artistique rond. Daar is nu een stop op gezet. En die sprong van SWT op 56 nu naar 59 volgend jaar: dat is wel degelijk groot en belangrijk. Bovendien gaat de regering meer activeren, waardoor SWT een echt werkloosheidsstelsel wordt en dus wegevolueert van het klassieke brugpensioen."

Dalende werkloosheidsuitkeringen

Baert wijst ook met enige tevredenheid naar de hervorming van de werkloosheidsuitkeringen, die in de eerste 6 maanden hoger worden, om dan nadien sneller te dalen. Het was een voorstel dat hij zelf had geopperd. "Dat houdt het midden tussen het huidige systeem, dat niet effectief is, en de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd, die het probleem in mijn ogen niet oplost. Nu krijg je met een hogere uitkering in het begin meer ademruimte om een geschikte job te vinden - en niet de eerste de beste."

Toch is hij ook bezorgd over een element van die hervorming dat nog niet is uitgeklaard: ofwel wordt in de eerste zes maanden van de werkloosheid het plafond van de werkloosheidsuitkering van 2.619,09 euro opgetrokken, ofwel wordt het percentage van 65% van het laatst verdiende loon opgetrokken. 

Als je de bovengrens van de uitkeringen optrekt, zou je ervoor zorgen dat je mensen die niet ademnood zitten nog meer geeft. Dat lijkt me niet verstandig

Stijn Baert, professor economie aan de UGent

"Ik zou dat plafond niet optrekken, integendeel. Dat percentage van het laatste verdiende loon optrekken, is veel socialer, want zo gaat er meer geld naar mensen met lagere lonen, naar de mensen die het nodig hebben dus. Als je daarentegen de bovengrens van de uitkeringen optrekt, zou je ervoor zorgen dat je mensen die níét in ademnood zitten nog meer geeft. Dat lijkt me niet verstandig."

Sacha Dierckx: "Waar zijn de maatregelen die werken aantrekkelijk maken?"

Minder enthousiasme heerst er bij politicoloog Sacha Dierckx van de progressieve denktank Minerva. "De logica die vanuit deze arbeidsdeal spreekt, vertrekt vanuit de problemen die sommige ondernemingen ondervinden om bepaalde vacatures ingevuld te krijgen. Ook gaat die uit van de redenering dat werklozen in de hangmat liggen en te weinig moeite doen om aan werk te geraken."

Naar de arbeidsomstandigheden van knelpuntberoepen wordt helemaal niet gekeken

Sacha Dierckx van de progressieve denktank Minerva

Hij deelt bovendien de analyse niet dat er een 'krapte' is op de arbeidsmarkt. "Er zijn niet te veel vacatures. Het aantal vacatures ligt nog ver onder het aantal werkzoekenden. Meer nog, er zijn te weinig jobs: te weinig geschikte, werkbare jobs, op maat van de werkzoekenden." 

Dierckx ziet ook niet in wat die hervorming van de werkloosheidsuitkeringen concreet verandert: "Je krijgt niet meer mensen aan het werk door te sleutelen aan de werkloosheidsuitkering. Je zorgt er wel voor dat meer mensen in armoede belanden."

Werkende armoede

Enige mildheid is er wel voor de plannen om de knelpuntberoepen aan te pakken. "Want er is toch wel een mismatch op de arbeidsmarkt die moet opgelost worden. Maar wat ik mis, zijn maatregelen die werken echt aantrekkelijker maken. Naar de arbeidsomstandigheden van knelpuntberoepen wordt bijvoorbeeld niet gekeken. Terwijl deze regering wél verwacht dat mensen flexibeler gaan werken, meer overuren kunnen maken of nacht- en ploegenwerk kunnen doen." 

Misschien moeten we eens naar het idee van de 'jobgarantie', zoals dat in Amerika opgang maakt?

Sacha Dierckx van de progressieve denktank Minerva

In de ogen van Dierckx maken zulke maatregelen werken net moeilijker. Daar komt nog eens de loonmatiging van deze regering bovenop. "Knelpuntberoepen zou je net aantrekkelijker moeten kunnen belonen. Maar dat gebeurt nu niet."

Hij heeft wel toe dat dat probleem breder, internationaler is. "We evolueren naar een keuze tussen het Scylla van de werkende armoede, zoals dat in Duitsland het geval is, en het Charybdis van te weinig jobs." 

Jobgarantie

Hoe het dan wel moet? "Misschien moeten we een betere begeleiding van werkzoekenden, zoals in Scandinavië, overwegen?", suggereert Dierckx. "Of eens kijken naar het idee van de 'jobgarantie', zoals dat in Amerika opgang maakt? In dat concept zou de overheid een job aan een minimumloon aanbieden aan iedereen die wil werken. Niet dat dat er hier zit aan te komen. Het beleid van deze regering, die het aantal overheidsjobs afbouwt, gaat daar net tegenin."