Video player inladen ...

Vanavond kunt u de langste volledige maansverduistering van de 21e eeuw zien

Vanavond en vannacht vindt er een volledige maansverduistering plaats. Vanuit ons land zal het begin niet te zien zijn, de maan zit dan nog achter de horizon, maar van zodra de verduistering volledig is, zullen wij ze wel kunnen zien. En we kunnen er geruime tijd van genieten, want het gaat om de langste totale verduistering die deze eeuw zal plaatsvinden. De "totaliteit", de periode waarin de maan volledig in de kern- of slagschaduw van de aarde zit, zal 103 minuten duren. 

Een maansverduistering doet zich voor als de zon, de aarde en de maan op een lijn staan, met de aarde in het midden, en de maan in de schaduw van de aarde terechtkomt, zodat er geen zonlicht meer rechtstreeks op valt en teruggekaatst wordt. 

Deze maansverduistering begint om 19:14 uur, als de maan in de penumbra, de halfschaduw, van de aarde binnenkomt. Voor ons zit de maan op dat ogenblik nog ver achter de horizon, dus dat stuk zullen we missen. 

Vanaf 21:27 uur is de maan bij ons zichtbaar en dat is slechts enkele minuten voor de maan volledig in de umbra, de volledige schaduw, de slag- of kernschaduw, is opgenomen. Dat gebeurt om 21:31 uur, terwijl de zon om 21:36 uur ondergaat, en dus zullen we vanaf dan, bij helder weer, een mooi zicht hebben op de volledig verduisterde maan. 

De totaliteit, de periode waarin de maan zich volledig in de kernschaduw van de aarde bevindt, duurt bij deze verduistering 103 minuten en 37 seconden, en ze begint dus om 21:31 uur, en eindigt om 23:14 uur. Van dan af zit de maan niet meer volledig in de kernschaduw, enkel nog een gedeelte. Die gedeeltelijke eclips in de kernschaduw eindigt om 00:20 uur, wat wil zeggen dat het laatste stukje van de maan op dat ogenblik uit de kernschaduw komt. 

De maan zet dan haar weg nog voort door de bijschaduw aan de andere kant, en aan die gedeeltelijke eclips komt een einde om 1:31 uur. 

De gehele verduistering, van het ogenblik waarop het eerste stukje van de maan de bijschaduw binnentreedt, tot het ogenblik dat het laatste stukje maan uit de bijschaduw komt, duurt iets meer dan 6 uur en 17 minuten, de verduistering in de kernschaduw iets meer dan 3 uur en 55 minuten, en de totaliteit, als de maan volledig in de kernschaduw zit,  zoals gezegd iets meer dan 1 uur en 43 minuten. Het hoogtepunt van de verduistering, de maximum eclips, valt iets na 22:22 uur. 

Wie de maansverduistering wil zien -als er geen wolken zijn - ,moet naar het zuidoosten kijken. 

Een voorstelling van het gezicht op de aarde tijdens het hoogtepunt van de verduistering. De eclips of maansverduistering zal volledig te zien zijn in Oost-Afrika en Centraal Azië, bij de opkomst van de maan tot een bepaald punt in Oost-Azië en Australië, en vanaf een bepaald punt tot de ondergang van de maan in Zuid-Amerika, West-Afrika en Europa

Een "bloedmaan"

Tijdens een volledige maansverduistering wordt de maan niet geheel donker en onzichtbaar, maar krijgt ze een donker rode tot bruine kleur. 

Dat komt omdat de maan weliswaar geen direct zonlicht meer krijgt om te weerkaatsen naar de aarde, maar nog wel zonlicht ontvangt dat rond de aarde gebroken wordt, door de dikke atmosfeer van de aarde gaat, en op de maan botst en weerkaatst wordt. Bijna alle kleuren behalve rood worden daarbij weggefilterd, zodat de maan een rode tot bruine kleur krijgt. Als er vulkaanuitbarstingen geweest zijn of veel grote branden, is het effect nog meer uitgesproken, omdat er dan meer deeltjes in de atmosfeer hangen die het licht kunnen verstrooien. Dan wordt de maan donkerder en bruiner. 

In de volksmond noemt men dit verschijnsel een "bloedmaan". Dat is geen wetenschappelijke benaming en er is ook geen wetenschappelijke definitie voor. 

Het fenomeen dat zich daarbij voordoet, maakt ook dat een zonsondergang roder kleurt, en in dit geval dat de maan rood wordt: het groene, blauwe en violette spectrum van het licht wordt meer verstrooid, zodat wat overblijft en de maan bereikt, meer in het rode spectrum zit.

Dat noemt men de Rayleighverstrooiïng, en die is ook verantwoordelijk voor het feit dat de lucht er blauw uitziet, en het zonlicht geel. De korte golflengten in het zonlicht, violet, blauw en ook groen, worden meer verstrooid, de langere golflengten, geel, oranje en rood, veel minder en die gaan dus veel meer recht door de atmosfeer.  Vanuit de ruimte ziet de zon wit, het volledige spectrum van het licht levert wit licht op, en de atmosfeer van de aarde is kleurloos. 

De langste volledige verduistering van deze eeuw

De volledige maansverduistering wordt met een totaliteit van 103 minuten de langste van deze eeuw, wat komt door de positie van de maan op het ogenblik dat ze door de schaduwkegel van de aarde passeert. 

De maan kan net even raken aan de schaduw, wat een heel korte verduistering kan opleveren, of recht door het midden van de schaduwkegel gaan, wat een verduistering met een langere duurtijd geeft. Dit keer passeert de maan dichter bij het centrum, en daardoor duurt de eclips langer, ook bijvoorbeeld langer dan de eclips die we in januari hadden. 

Toen ging het om een zogenaamde "supermaan", de maan die in of in de buurt van het perigeum staat - het punt dat het dichtst ligt bij de aarde in de elliptische baan van de maan -, nu staat de maan dicht bij het apogeum - net het verste punt in haar baan. Daardoor lijkt de maan iets kleiner - al is dat verschil nauwelijks waar te nemen - en minder helder. 

Een record breekt deze volledige maansverduistering evenwel niet: bij de verduistering van 16 juli 2000 duurde de totaliteit van de verduistering meer dan 106 minuten (1u46m24s). Toen passeerde de maan net door het centrum van de schaduwkegel van de aarde, en daardoor duurde de volledige verduistering zo lang. De volgende keer dat we een volledige maansverduistering krijgen die meer dan 106 minuten duurt (1u46m06s), is pas in 2123.

De eerstvolgende maansverduistering, opnieuw een volledige, zal plaatsvinden op 21 januari 2019, voor de eerste daaropvolgende volledige maansverduistering wordt het wachten tot 26 mei 2021.

Een beeld van Mars op basis van meer dan 100 foto's die in de jaren 70 genomen zijn door de Viking-satellieten. (Illustratie: NASA)

Mars erg dichtbij

De verduisterde man is overigens niet het enige schouwspel aan de hemel vanavond. De planeet Mars, onze buurplaneet, staat net nu op haar dichtste punt bij de aarde, en is daardoor duidelijk zichtbaar. 

Om de zoveel jaar haalt de aarde Mars langs de binnenkant in, tijdens haar baan rond de zon, en dan staat Mars het dichtst bij de aarde. Door de elliptische vorm van de baan, staat de rode planeet nu nog dichter dan normaal, zo zei professor Tim O'Brien aan "BBC News". O'Brien is een astrophysicus aan de University of Manchester, en volgens hem is het nu zowat de beste tijd om Mars te spotten. Mars zal te zien zijn als een "heldere ster" onder de maan.

Mars zal op haar dichtste benadering van de aarde op 54,6 miljoen kilometer van de aarde staan. Op haar verste punt van onze planeet bedraagt de afstand 400 miljoen kilometer. 

Overigens is Mars niet de enige planeet aan de avondhemel: ook Venus, Jupiter en Saturnus zouden vanavond goed te zien moeten zijn.

Een "bloedmaan" boven de akropolis in Athene op 31 januari van dit jaar. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.