De vijf boeken die het leven van Leen Decin hebben veranderd

Toen Europese wetenschappers enkele weken geleden bekendmaakten dat ze op Mars een ondergronds meer hadden ontdekt, konden de media voor deskundige uitleg terecht bij professor Leen Decin, sterrenkundige aan de KU Leuven. Decin geeft dolgraag les, ze is onderzoeker in hart en nieren en geeft ook nog eens lezingen in het hele land. Thuis lopen er drie puberdochters rond - nog even en het hele gezin gaat op vakantie. Het was moeilijk om 'maar' vijf titels te kiezen, en Leen Decin neemt graag de tijd om ons te vertellen waarom het deze geworden zijn.  

Leen Decin is een veellezer, ze leest ook supersnel, zegt ze zelf, slordig eigenlijk. Dat komt doordat ze als kind boeken verslond omdat ze het verhaal wilde kennen en telkens weer ongelooflijk benieuwd was naar de afloop.

Samen met haar tweelingzus trok ze elke zaterdag naar de bibliotheek en dan gingen ze naar huis met twaalf boeken op zak. Die lazen ze in een mum van tijd uit, ook 's avonds als ze zoals alle kinderen moesten slapen. "Mijn zus en ik hebben talloze zaklampen leeggelezen, in bed onder de dekens."

1. Kruistocht in spijkbroek - Thea Beckman

Dit is één van de vroegste leesherinneringen van Leen Decin, ze was een jaar of negen toen ze Kruistocht in Spijkerbroek van  de Nederlandse jeugdschrijfster Thea Beckman met de zaklamp erbij heeft verslonden. "Het verhaal van een jongen van nu die met een teletijdmachine terechtkomt in een kinderkruistocht in de dertiende eeuw. Zo spannend! Het duurt een tijdje voor Dolf doorheeft dat de kinderen aan een Noord-Afrikaanse slavenmarkt verkocht zullen worden. Ik moest en zou weten wat er uiteindelijk met hen gebeurde."

2.Tussen twee paleizen - Nagieb Mahfoez

"Of ik ook vakantieplannen heb", vraagt Leen Decin. Dan heeft ze een goeie tip voor me - een boek van de Egyptische Nobelprijswinnaar Nagieb Mahfoez. Tussen twee paleizen is het eerste deel van een trilogie die zich afspeelt in het woelige Egypte van de revolutie van 1919 tot aan de tweede wereldoorlog. 

Decin houdt van de prachtige taal van Mahfoez. Ze heeft de boeken  vier jaar geleden alle drie gelezen toen ze een paar maanden out was na een operatie. Speciaal voor ons interview heeft ze enkele passages die ze mooi vond op een blad geschreven. "En nu heb ik gemerkt dat een zin van Mahfoez wel uit 75 woorden kan bestaan. Als journalist zal jij wel weten dat zulke lange zinnen de leesbaarheid niet bevorderen" (lacht).

In de trilogie beschrijft Mahfoez een Egyptische familie. De jongste zoon, Kamaal, staat centraal. Hij is de enige van zijn gezin die aan de universiteit studeert, daar voelt hij gaandeweg het conflict tussen religie en het Westerse wetenschappelijke denken. Uiteindelijk neemt hij afstand van de religie. 

"Het was een enorm verrijkende leeservaring", zegt Decin, "het was mijn eerste boek over Egypte. Ik heb er onder meer door geleerd hoe ik naar de Egyptische cultuur en klederdracht moet kijken. De vrouwen in de trilogie van Mahfoez zijn vaak helemaal bedekt, op hun ogen na. Wist je dat het koollaagje aan de ogen voor hen net het toppunt van sensualiteit is?"

3. Honderd jaar eenzaamheid - Gabriel García Márquez

Tijdens de werkweek heeft Leen Decin overdag geen tijd om te lezen, dus leest ze 's avonds, telkens korte stukjes. Voor Honderd jaar eenzaamheid, een turf van bijna 500 pagina's, is dat geen goed idee. "Er komen zoveel namen in voor, en veel personages hebben dan ook nog eens dezelfde naam. Ontelbare keren heb ik de stamboom moeten raadplegen die gelukkig in het boek is afgedrukt, anders was ik de draad kwijt."

"Maar het loont echt de moeite om de ingewikkelde, cyclische verhaallijn van Márquez tot op het einde te volgen. De personages bewegen voortdurend tussen een imaginaire en een werkelijke wereld, de kracht zit in de symboliek van het verhaal. Wat je ook doet, lijkt Márquez te willen zeggen, je zal de ander nooit doorgronden. En dat is eenzaamheid."

4. Sapiens Een kleine geschiedenis van de mensheid - Yuval Noah Harari

Het vierde boek dat Leen Decin heeft gekozen gaat over ons als soort - homo sapiens. Het is van de hand van de Israëlische historicus Harari die wereldbekend raakte toen zijn colleges 'wereldgeschiedenis' door miljoenen studenten op het internet werden bekeken. Volgens Decin leest Sapiens (alweer een turf) als een trein, het is erg onderhoudend en bijwijlen grappig. 

In Sapiens buigt Harari zich over de vraag hoe het komt dat de mens zich in relatief korte tijd heeft opgewerkt tot heerser over de wereld. Hij beschrijft hoe sapiens, anders dan de neanderthaler, kan overleven en een soort mythische taal en denken ontwikkelt waardoor hij met grote groepen kan communiceren.

Leen Decin: "Het maakt een verschil of je met 50 mensen achter een dier aan zit of dat je een structuur vindt die het mogelijk maakt om met een paar duizend mensen op jacht te gaan. Dan kan je kuddes domesticeren en hen slachten zodat je genoeg te eten hebt."

Sapiens bestaat nog maar 30 tot 70.000 jaar, dat is vrij snel om al op de top van de ladder te staan. Té snel volgens Decin: "Als een leeuw door de evolutie sneller ging lopen ging dat altijd samen met een gelijke trend bij de antilope. Maar de mens is kruiselings door die evolutie heen gelopen, de natuur heeft niet de kans gekregen om zich aan te passen. De gevolgen zijn dan ook duidelijk...

5. What we cannot know - Marcus Du Sautoy

Eindelijk een boek van een exacte wetenschapper - Marcus Du Sautoy is een eminent Brits wiskundige, hij doceert aan de universiteit van Oxford. Aanvankelijk was het ook Decins droom om wiskunde te gaan studeren en er les in te geven, maar tijdens haar universitaire studies werd ze door de colleges van één bepaalde prof getriggerd om voor sterrenkunde te kiezen.

What we cannot know - wat we als mens nooit zullen weten, dat is de titel én de hamvraag in dit boek. "Als ik hier nu een teerling gooi", zegt Decin, "kan ik dan weten hoe die gaat vallen?" "Is dat niet met statistiek te berekenen", probeer ik. "Ja, we kennen de wetten van Newton en allerlei parameters, maar er is altijd de beginsituatie, de manier waarop die teerling precies op deze tafel ligt, en die zullen we nooit kennen. De onzekerheid die in elke beginsituatie schuilt verhindert ons het verloop van een gebeurtenis exact te voorspellen". 

Decin doceert onder meer fysica, hoe vertel je aan je studenten dat we niet alles kunnen weten? "Ik wil mijn studenten vooral leren omgaan met dat niet-weten. Ze moeten ook beseffen dat je soms een belangrijke ontdekking kan doen, maar dat een jaar later iemand anders aantoont dat je fout zat. Elke doctoraatsstudent die ik begeleid, moet door een periode van frustratie." 

Ook What we cannot know is weer een good read, ook al gaat het dan over wiskunde. Leen Decin leest zo'n boek ook graag om erachter te komen met welke toon je een publiek kan boeien. Zou ze haar eigen naam weleens op een cover willen zien? En wat zou de titel dan zijn?  

Met dat idee speelt ze inderdaad. Decin is aan de KU Leuven bezig met onderzoek naar exoplaneten - planeten buiten ons zonnestelsel - en de ontdekking dat er meer van die planeten zijn dan werd gedacht, hebben we aan haar te danken. Ze zou nu heel graag een boek schrijven over wat het met ons mensbeeld zou doen als we inderdaad andere beschavingen ontdekken. Maar eerst de tijd daarvoor vinden, want een wetenschappelijk boek schrijf je niet in kleine stukjes elke avond voor het slapengaan.

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega's en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.