Zelfs op zijn sterfbed verrichtte de fietsende weerstander nog een heldendaad

Luckas Vander Taelen laat zich in drie teksten leiden door een toevallige ontmoeting met een gedenkplaat of een monument. Ze brachten hem op het spoor van een ontroerende geschiedenis. Deze eerste aflevering speelt zich af in De Panne.

labels
BELGA/VERGULT
Luckas Vander Taelen
Luckas Vander Taelen is gewezen parlementslid voor Groen, muzikant en freelancejournalist.

Al heel lang kom ik zeer regelmatig in De Panne. Meer dan twintig jaar geleden kocht ik er een klein appartement, dat zowat mijn tweede thuis is geworden. Er is bovendien een familiale band tussen mij en de stad. Mijn grootvader mocht er tijdens de Eerste Wereldoorlog gaan uitrusten bij zijn korte verloven als soldaat in de loopgrachten van het IJzerfront. Hij werd er verzorgd in het veldhospitaal l'Océan op de Zeedijk. Blijkbaar had hij zovele goede herinneringen aan die korte periodes van respijt van het geweld dat hij er na de oorlog elke zomer met zijn familie op vakantie kwam, in hotel Mon Bijou op de Markt.

Van het hospitaal is niets meer over. Een appartementsgebouw heeft de naam overgehouden en een gedenkteken herinnert eraan dat koningin Elisabeth hier ooit gewonde soldaten kwam verzorgen. Hotel Le Bijou gaat binnenkort tegen de vlakte, ondanks protest. Blijkbaar had het grote gebouw met de witte façade niet alleen voor mij een emotionele waarde. Ik betwijfel of er een aandenken komt aan Achilles Gheys, mijn opa die hier zovele zomers doorbracht met zijn vrouw en kinderen.

Wat verder, in een zijstraat van de drukke winkelstraat die de Zeelaan is, hangt op een gevel een zwart-marmeren gedenkplaat, met een tweetalige tekst : "Weerstand-Résistance. Op 4-12-43 werd op deze plaats door de Gestapo vermoord Julien Demolder, koerier G.L." De straat is ook naar hem genoemd.

Ik ga aan geen oorlogsmonument voorbij zonder de namen van de gesneuvelden te lezen. Dat biedt een kort moment van bezinning, een ogenblik van gepast respect voor jonge mannen die hun leven hebben gegeven voor de verdediging van ons land. Op de talrijke soldatenkerkhoven in de Westhoek lees ik hun namen luidop om hen even uit de eeuwige anonimiteit te halen.

Omdat ik vaak door de Demolderstraat stap, heb ik de marmeren plaat al vaak bekeken, die goed onderhouden en steeds bebloemd is. Ik wou meer weten over deze weerstander en de omstandigheden van zijn executie.

Laat dit één van de grote voordelen zijn van het internet: het is gemakkelijker dan ooit iemand aan de vergetelheid te ontrukken. Julien Demolder was 30 jaar oud toen hij neergeschoten werd. Hij was toen een paar jaar getrouwd en had een zoontje. Hij genoot een zekere faam als wielrenner; in 1938 won hij zes wedstrijden.

Het waren die sportieve kwaliteiten die tot zijn dramatische einde zouden leiden. Want bij het begin van de Tweede Wereldoorlog werd hij door de weerstand gecontacteerd. Zij zagen de trainingstochten van Demolder door de Westhoek als de perfecte dekmantel voor het overbrengen van boodschappen. Zo werd de eenzame fietser koerier voor het Geheime Leger, lees ik op verschillende gespecialiseerde websites. Nu weet ik meteen ook waar de letters G en L op de gedenkplaat voor staan.

Ik fiets zelf veel in de omgeving van De Panne en ik stel me voor hoe Demolder zich gevoeld moet hebben als hij met een gevaarlijke boodschap op zak weer eens een groep Duitse soldaten voorbijfietste. Misschien wuifde hij hen vriendelijk toe en riepen zij aanmoedigingen. Jonge mannen onder  elkaar die even de oorlog wilden vergeten.

Maar Demolder nam veel risico's. Hij hield het niet bij het transporteren van berichten en sluikpers, soms tot ver buiten De Panne. Met zijn vader begon hij ook treinwagons te saboteren en wapens te stelen uit Duitse depots. Uiteindelijk gebeurde het onvermijdelijke en werd Julien Demolder aangehouden op 4 december 1943. Hij werd overgebracht naar de Ortskommandantur, in de Zeelaan.

Op die vreselijke plek waar hij op die noodlottige dag ondervraagd en geslagen werd, is nu een Hema. Hoe vaak ben ik daar niet geweest, zonder enig besef te hebben van de dramatische gebeurtenissen die zich daar decennia geleden hebben afgespeeld? Waar vakantiegangers nu shoppen, beleefde Julien Demolder zijn laatste uren. In de vrolijk gekleurde winkel zijn geen echo's meer te horen van zijn kreten van pijn. Hij werd gemarteld, maar verklikte niemand.

En toen zag hij zijn kans. Er zijn van die momenten in een leven dat men geen tijd heeft om even te overwegen of men de juiste keuze gaat maken. Demolder wist dat hij het er waarschijnlijk niet levend zou afbrengen, dat hij zijn vrouw en zoontje niet meer zou terugzien. Was het dat besef dat hem er met de moed der wanhoop toe aanzette om van een kort moment van onoplettendheid van zijn beulen gebruik te maken om naar buiten te lopen?

 Op zijn sterfbed verrichte hij ondanks zijn helse pijnen nog een heroïsche daad.

Hij was jong en goed getraind, hij zal hard de straat opgelopen zijn. Ik vraag me af wat de toevallige voorbijgangers die over de Zeelaan liepen gedacht hebben toen ze hem zagen rennen. Helaas hebben ze ook gezien dat hij meteen achternagezeten werd door een paar gewapende soldaten, die hem even verder zonder scrupule neerschoten. Op de hoek van de Zeelaan met de straat die nu zijn naam draagt.

Julien Demolder leefde nog een dag in het ziekenhuis van Veurne waar hij zwaargewond met kar en paard naartoe was gebracht. En op zijn sterfbed verrichte hij ondanks zijn helse pijnen nog een heroïsche daad. Hij fluisterde belangrijke informatie in het oor van een familielid, waardoor een Duitse spionne ontmaskerd kon worden en een nakende arrestatie van een weerstander verhinderd werd.

Op zijn doodsprentje prijkt een foto van Demolder uit zijn gloriejaren als wielrenner. Een aantrekkelijke jonge man die uit een Panini-verzameling lijkt te komen. Een charismatische dandy die vol vertrouwen het leven tegemoet kijkt. Telkens als ik nu aan zijn gedenkplaat voorbij kom, denk ik niet aan zijn noodlottige einde maar aan zijn branie en moedig leven...

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.